259 – Over angst, dwang en fobie met Ellemieke Hemmers

Randal Peelen
Welkom bij een iets andere aflevering dan je van Met Nerds Om Tafel gewend bent. Als je trouwe luisteraar bent, dan gaat deze aflevering niet zoals je gewend bent over tech of andere onderwerpen waar. Het nerdhart sneller van gaat kloppen. En als je op ons pad bent gekomen vanwege het onderwerp van vandaag. Angst, dwang en fobie. Dan hartelijk welkom en ik hoop dat je wat aan deze aflevering hebt. Of er misschien zelfs al wat van leert. Het was voor mij heel leerzaam in ieder geval. Belangrijk, we gaan in deze aflevering praten over zelfmoord. Dus denk je aan zelfmoord of heb je iemand in je omgeving waar je zorg over maakt? Stop dan nu met luisteren en bel 0800 0113. Dus 0800 0113. En dat kan. Dag en nacht, heel de week, dus ook op dit moment. Druk gewoon op stop. Sto met rijden, zet die auto langs de kant van de weg, maak me niet uit, maar luister niet verder. Luister je wel graag verder en worstel je misschien met angst, dwang of fobie? Weet dan in ieder geval dat je lang niet de enige bent. Er zijn. . . 1,2 miljoen mensen in Nederland die met dergelijke zaken kampen. Dus de kans dat jij iets meemaakt of op een manier denkt die uniek is en voor niemand anders zo is, die is. . 0. Er zijn echt meer mensen die hiermee te maken hebben. En gelukkig zijn er ook mensen die hierover kunnen praten. Die hiermee kunnen helpen en die je antwo kunnen geven. Er is een telefonische hulpdienst van de ADF-Stichting. Die is maandag tot en met vrijdag van 9 tot half 2 bereikbaar Op 03 43 753 009 En natuurlijk vind je dat nummer ook in de show notes Je kunt de ADF Stichting ook mailen op info. apestaartje adfstichting. nl Alles aan elkaar, kleine letters. Dan een kleine huishoudelijke mededeling. We hebben deze aflevering ook op YouTube staan. En als je daar kijkt, dan zul je zien dat het eerste half uur aan video mist. Dat was helaas een technische storing in onze studio. Waar we achteraf niks aan konden doen. Maar later komt het wel in beeld en dan zie je ook hoe we erbij zitten. En als je dat lekker vindt, dan geeft dat wat meer de sfeer in de studio ook aan. Deze aflevering van Met Nerds Om Tafel is heel persoonlijk voor mij, want deze is de herinnering aan mijn vader, Rob Peelen. Hij heeft zelfmoord gepleegd in maart van 2022, nadat hij een aantal maanden kampte met een angststoornis. En ik blijf daar met best wel veel vragen achter. Dus op het moment dat we deze aflevering opnemen ben ik eigenlijk net begonnen aan mijn proces om er precies achter proberen te komen wat er eigenlijk met mijn vader aan de hand was. Dus deze aflevering is. Eigenlijk deels ook een live verslag van mijn eigen reis om dit een plekje te kunnen gaan geven. Rob groeit op in Beek met zijn vader Lam, moeder Bep en broer Bert. Hij is veel in het bos te vinden. Op de lagere school wordt hij onderschat, maar thuis verslint hij encyclopedieën. Vooral als het over natuur en honden gaat. Op de middelbare school is hij een populaire jongen, al hebben sommige docenten een zware dobber aan hem. Na een poging te wagen met vrijwel alle meisjes van de klas, vindt hij zijn levensmaatje, Titia. Samen kregen ze Randal, Lisanne en Jano. Rob hield intens van zijn kinderen en was bij iedere stap in hun leven, groot en klein, enorm trots. Voor de drie kleinkinderen was hij een lieve opa. We herinneren ons Rob met een glimlach. Hij was ontdeugend, vol zelfvertrouwen en had een flinke dosis daadkracht. Hij was zacht en ontzettend zorgzaam voor zijn omgeving, bekommerde zich oprecht om mensen en was integer. Hij kon niet tegen onrecht. Rob was altijd zichzelf. Hij was als partner, als vader, als vriend of als collega geen ander persoon. Hij was Rob. Hij zette geen masker op en je kon hem altijd vertrouwen. Dat maakte hem in al zijn rollen geliefd. Rob hield van lekker eten, een drankje en gezelligheid. De dagen na zijn overlijden heeft hij opgebaard gelegen in een kamer genaamd de Willemina Fontijn. Daarom brengen wij voortaan, op een terrasje op de brink in Deventer, een toost op hem uit. Wij nodigen jullie van harte uit hetzelfde te doen. Zo blijven we zijn leven vieren. Welkom bij Met Nerds Om Tafel, we praten vandaag met. Floris en Jurian. Mijn naam is Randal Peelen en onze gastnerd van vandaag is Ellemieke Hemmers. En Ellemieke is coördinator Lotgenoten, Contact en Training bij de ADF-Stichting. En ADF is een moeilijke afkorting die staat voor angst, dwang en fobie. En naar schatting, 1,2 miljoen Nederlanders heeft zelf last van aanverwante fobie, stoornissen. En toch weten heel veel mensen er weinig van af. En er heerst ook een taboe op dit onderwerp. Ik heb in de intro al verteld dat ik een speciale band heb met dit onderwerp. Want aan de ene kant weet ik er verdomd weinig van. Aan de andere kant heeft mijn vader besloten zichzelf van het leven te beroven. Omdat hij kampte met een angstsoornis. Nou, vanuit het perspectief dat ik heb, was dat niet zo lang en bijna onnodige gedaad. Maar we hopen daar met Ellemieke vandaag wat dieper in te duiken, meer over te leren en als het even kan ook wat bewustheid, bewustzijn onder jullie luisteraars teweeg te brengen. Maar we beginnen natuurlijk, en zeker in dit geval, met de vraag, ben je zelf nerd, Ellemieke?

Ellemieke Hemmers
Nee, ik ben geen nerd, maar mijn man wel. Telt dat ook mee?

Randal Peelen
Weet ik niet. We kunnen nog wisselen misschien. Zit hij hier aan tafel?

Ellemieke Hemmers
Nee.

Randal Peelen
Nee. Nee. Maar vindt hij het wel leuk dan dat je hier. . . Zo de nerds kan verdedigen.

Ellemieke Hemmers
Ja, nou zeker. Hij vindt het wel hartstikke leuk dat ik hier aan tafel zit en dat ik hier met jullie mag praten over het onderwerp angst, dwang en fobie. Dus dat is alleen maar goed.

Randal Peelen
Nou hartelijk welkom, dank voor je komst ook naar het verre Amsterdam. En ja, we hebben natuurlijk al een beetje voorgepraat. Dus ik heb zitten puzelen hoe we dit het gesprek het beste aan kunnen vliegen. Maar ik denk toch maar heel saai te beginnen met. Kun je vertellen over jullie stichting en het werk dat je daar doet?

Ellemieke Hemmers
Nou, mijn werk is absoluut niet saai. Elke dag is anders. De Angst, Dwang en Fobie Stichting is een patiëntenvereniging voor mensen met angst, dwang en fobieklachten. Elke dag is anders, zei ik al. We geven voorlichting, we geven trainingen. We regelen lotgenotencontact voor mensen die graag met anderen in contact komen die ook last hebben van een angst of dwangstoornis. We hebben een platform op internet. We hebben lotgenotengroepen op locaties. Ja, en nu doe ik een podcast als deze. Ja, het is iedere keer weer anders, kan ik je wel vertellen.

Randal Peelen
Als we het hebben over angst, dwang en fobie, dan. heb ik het idee dat je een redelijk compleet beeld schept. En dan kom ik op jullie site en heeft elk van die drie onderdelen ook nog eens twintig subgroepen waar ik nog nooit van had gehoord. Hoe diep is dit, konijnenhol?

Ellemieke Hemmers
Dat is heel groot. Weet je, als je gaat kijken naar de basis, dan kan het zijn dat je met angst last hebt Van een bepaalde angst. Bijvoorbeeld om ziek te worden of pleinvrees, dat je bang bent om de straat op te gaan. Maar als je gaat kijken naar de behandeling van angst, dan kun je eigenlijk zeggen dat er een bepaalde trigger is. Iemand is ergens bang voor. En daar ga je dan mee aan de slag met diegene. Dus het lijkt heel groot dat er tegen verschillende soorten angst, dwang en fobieën zijn. Maar eigenlijk als je gaat kijken naar hoe je het aan kunt pakken, dan is het redelijk te overzien.

Randal Peelen
En nog even verder inzoomen op jullie stichting, want je hebt. Ook gewoon de GGZ en de reguliere, je gaat eerst naar de huisarts enzovoort. Het zorgsysteem is er. Vullen jullie dat aan? Staan jullie daarnaast? Hoe verhoudt zich dat?

Ellemieke Hemmers
Ja, wij vullen het aan. Wij representeren het patiëntperspectief. Dus dat betekent dat we echt gelijkwaardig staan aan de patiënt. Iedereen die bij ADF werkt als vrijwilliger of in dienst is. . Hebben ook allemaal iets met angst en dwangklachten. Dus we zijn allemaal ervaringsdeskundigen. En dat maakt dat je anders met mensen omgaat. En dat je dus ook, bijvoorbeeld ons wetenschapspanel kijkt naar wetenschappelijk onderzoek. En dan kijken we van, goh, als patiënt zijnde, hoe komt deze behandeling tot stand? Is het. Werkbaar als patiënt om daar mee om te gaan. En ja, we hebben ook mensen die dat uittesten.

Randal Peelen
Uittesten?

Ellemieke Hemmers
Ja, verschillende vormen van behandeling. Een soort van panel. Als een soort van panel, inderdaad. En die meelezen, meekijken, meedenken, filmpjes maken, nou ja, om vanuit het patiëntperspectief het toegankelijk te maken.

Floris Bot
Ja, en dat het goed aan blijft sluiten.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Randal Peelen
Ik zei net al, dus 1,2 miljoen Nederlanders ongeveer naar schatting hebben hiermee te kampen. En toch, als ik dus ga googlen of in mijn omgeving vraag. Zijn er maar verdacht weinig mensen die dat zelf aangeven of die er echt bekend mee zijn? Jullie staan naar midden. Hoe kan dat?

Ellemieke Hemmers
Nou ja, er heerst een grote taboe überhaupt op psychische problemen. Gelukkig is dat de laatste tijd steeds minder aan het worden. Wij werken daar zelf ook aan mee door eigenlijk iedere keer op het moment dat we een blad uitbrengen daar een bekende Nederlander in te interview

Ellemieke Hemmers
die last heeft van angst of dangklachten.

Ellemieke Hemmers
En nou ja, goed natuurlijk mensen die er zelf over willen vertellen vanuit hun eigen klachten. Maar ja, ik bedoel, het is nogal niet wat om te vertellen dat je last hebt van een bepaalde vorm van dwang. Ja, ga er maar aan staan. Nu is het wel zo dat smetvrees, stelddwang, controledwang, dat zijn eigenlijk vormen van dwang die steeds. populairder worden. Tussen aanhalingstekens, het wordt steeds bekender. Mensen gaan zien, zien ook aan de buitenkant wat het is, kennen ook vaak wel iemand Denk aan films, bijvoorbeeld levenslang met dwang, die serie die heeft eraan bijgedragen. Maar ja, de minder bekende vormen van dwang, dat is toch iets waarvan je denkt. Oeh. Er wordt ook grappig over gemaakt.

Randal Peelen
Ja, ik heb OCD.

Jurian Ubachs
Maar je hebt natuurlijk ook. Dus dat kan ik me goed voorstellen dat als je ergens mee kan, dat je ook een beetje bang bent. Waarschijnlijk omdat je hem al eerder gekregen hebt. Voor de ja maar je moet gewoon reactie. En dat je al de thanks, I'm cured. Dat je al dat dat weinig begrip.

Ellemieke Hemmers
Ja, weinig begrip. Maar begrip is alsof je er bewust van bent dat je daar iets mee doet. Terwijl sommige mensen begrijpen het ook gewoon echt niet. En ja, dat maakt het ook heel erg lastig.

Floris Bot
Daarom willen we het juist ook veel uitleggen. Ja, als je de gemiddelde persoon zegt van. . Als je iemand tegenkomt en die heeft pijnvrees, de gemiddelde persoon kan zich daar niet echt in verplaatsen, zullen we maar zeggen.

Jurian Ubachs
Nou heb ik wel het idee dat het misschien sinds de lockdowns en de corona dingen. . dat het. . Herkenbaarder is geworden voor veel mensen. Ik heb heel veel mensen namelijk de laatste tijd horen zeggen: best wel moeite te hebben met weer opgaan in iets simpels, even tussen aanrijkstekens, als een bar of een kroeg of een groter feest. Dat is echt gewoon. Niet op hun gemak voelen. Ik denk dat veel meer mensen zich veel meer kunnen vereenzelvigen met nu in dit specifieke geval plijmvrees. Nou, het plijmvres gaat natuurlijk nogal wat verder dan dat. Maar het heeft wel raakvlakken met nu ineens weer. Het heel normaal moeten vinden om in hele grote groepen te zijn.

Floris Bot
Ik was donderdag na een concert en Daniel die hier ook in de podcast zat, die was daar ook. Hij was net met het vliegtuig geweest en zegt, nou dan moet je dus, officieel moet je dus met een maskertje nog op in het vliegtuig en zo. Maar vervolgens sta je hier in een concerthal met 3000 man. Nik? Weet je wel, het is toch raar. En hij zegt, het ga toch een beetje tussen je oren zitten.

Randal Peelen
We hebben allemaal smetsvrees gekregen van corona. Een beetje wel. De eerste keer dat ik. na de afgelopen lockdowns weer echt in het wild te vinden was, denk ik dat met Jurian naar een restaurant was. Zou kunnen. Dat er toen. . Ik weet niet zeker of er nog waren nog wel QR-codes. Maar het was ook al wel redelijk vrij. En ik weet nog dat ik daar zat en tegen jou zei van het voelt een beetje vies of zo, al die mensen adem hier.

Jurian Ubachs
We zaten inderdaad in een vleesrestaurant hier in Amsterdam. Niet Loetje voor de mensen die daar meteen aan denken. Die namen de QR code is inderdaad niet meer zo serieus wel nog volgens mij. Tafels redelijk ver uit elkaar, dacht ik.

Randal Peelen
Nou, ik heb een QR-code wel laten zien. Maar goed, daar gaat het allemaal niet om. Wat mij op mijn eigen perspectief. Kijk, ik ben natuurlijk op dit spoor gekomen vanwege mijn vader. En voor hem was het zo dat hij een aantal jaar geleden. Voor het eerst, ik noem het even vanuit mijn perspectief, sorry vies woord, maar is gaan flippen. En dat hij toen ik hem ontmoete kort daarna. voor mijn gevoel eigenlijk niet mijn vader was. Ik had zoiets van, hé, is dit dan? Ja, het ziet eruit als mijn vader en het heeft de stem van mijn vader. Maar ik heb niet het idee dat ik naast mijn vader zit. En dat was. Sowieso voor mij een hele rare gewaarwording omdat ik, ja goed, wat is het? Zoveel in 30 jaar gewoon een, ik noem het even een normale vader had in ieder geval. Altijd het gevoel, hij is hij. En dat was voor mij heel erg wennen. En ik weet nog dat hij op dat moment heel veel weerstand had tegen het. Nemen van medicijnen ook. Op een gegeven moment had hij zoiets. Nou, ik moet nu dit pilletje. En hij begon het ook uit te spugen en zo. Op een manier dat ik denk, het is net alsof je een hond een pilletje probeert te geven. Alleen dan is hij zelf de hond, maar ook zelf degene die het pilletje wil geven. Ja, ik weet niet. Dat was voor mij heel raar. En ik zat ernaast en ik denk van wat gebeurt hier? Maar ik zie jou knikken.

Ellemieke Hemmers
Ja, absoluut. Er zijn zoveel mensen die last hebben van angst of dwanklachten, die het gewoon het beest in me noemen. zeggen van ja het neemt me gewoon over. Weet je, ik ben mezelf dan gewoon niet meer. En op het moment dat je zo onder druk leeft, onder spanning leeft, dan. heeft dat zoveel invloed op je. Dat is ongelooflijk. En als naaste heb je echt het gevoel dat Dat diegene echt anders is. Dat herken ik heel erg. Ik zei al in het begin van nou, iedereen die bij ons werkt, die heeft zelf ook ervaring met angsten en of dwangklachten. Nou ja, ik heb zelf ervaring met angst vanuit mijn jeugd. Dus ik herken heel erg vanuit dat perspectief wat je nu vertelt. En mijn man heeft last van dwang. Dus ja, weet je, ik zie het ook heel duidelijk als hij in die OCD-modus op een gegeven moment als die getriggerd wordt ergens in, dan denk ik. Oké, wow, dat is echt even heel wat anders. Ik heb echt even heel iemand anders voor me. Dus ik herken heel erg wat je zegt.

Randal Peelen
Hoe kan het dan dat het vanuit mijn perspectief lijkt alsof het dan meer dan 30 jaar verborgen is en dat blijkbaar. redeneer ik dan maar toch wel moet hebben gezeten.

Jurian Ubachs
Is dat iets wat ik moet hebben gezeten of kan dat op dit moment ook ontwikkelen?

Ellemieke Hemmers
Ja, dan vraag ik even af.

Jurian Ubachs
Ik weet dat.

Ellemieke Hemmers
Goeie vraag.

Floris Bot
Tijdens de dienst heeft jouw moeder wel gezegd dat hij het vroeger ook had. En dat ze er heel lang. Samen van hebben mogen genieten dat het er niet was. Voor mij zijn ze het ongeveer zo. Dat geloof ik, maar vanuit mijn perspectief. Dat kan dus heel goed zijn dat jij het dus eigenlijk nooit bewust hebt meegemaakt. Maar dat het er altijd wel een beetje achterin in zat. Hoe kijk jij daarna, Anemiek?

Ellemieke Hemmers
De meeste stoornissen ontstaan ergens in de jeugd. Maar dat wil niet zeggen dat dat altijd zo is. Het kan ook zo zijn dat er ineens van de een op de andere dag iets ontstaat waardoor dat gebeurt. En dat kan ook op je dertigste, veertigste, nou ja, ergens rond die koers zijn.

Randal Peelen
In ons geval was het dat mijn moeder borstkanker kreeg. En mijn eigen hypothese, en dit ben ik nog verder aan het toetsen, is dat hij in zijn jeugd. . Ik denk Op zijn veertiende, vijftiende, zestiende ergens, is hij zijn moeder verloren aan een medische blunder. Kan ik wel zeggen. En er is gewoon echt een fout gemaakt met de anesthesie. Dus dat zal wel te veel. narcosemiddel zijn weet ik veel. Terwijl het een reguliere routinematige blinde darmontsteking was en die moest eruit en nou niks aan de hand. En het is natuurlijk één ding dat je best wel jong je moeder verliest uit het niks. Want ik bedoel, dat was niet de planning. Ja, vervolgens, het was ook die tijdsgeest en de persoon die mijn opa was, om dat gewoon onder het tapijt te vegen. Daar heb ik het niet over gepraat. Er was al heel snel een nieuwe moederfiguur, in ieder geval een nieuwe partner voor hem. Dat is ook de reden dat ik de rest van mijn familie Peelen niet ken. We hebben hier een keer Maarten Peelen aan tafel gehad. Ik wist niet eens of het familie was. Misschien wel, misschien niet, maar. Toen mijn opa zijn vrouw verloor en dan echt binnen twee maanden een nieuwe partner had. Toen heeft de rest van de familie gezegd, ja hoe dat doen we niet aan mee. Is daar een beetje een breuk op. Was zeer waarschijnlijk een kopingmechanisme is. Ja, dat. Of in ieder geval. Ik bedoel, hij kon niet koken en zichzelf redden. Dus het was ook puur praktisch gezien. In de meest letterlijke zin dan. En dat is dus, nou ja, goed, niet van onze tijd, maar ook niet zo heel lang geleden, dat het nog best normaal was toen dat een man echt afhankelijk was van zijn vrouw. Maar in ieder geval, ja, ik heb dus wel laten beredeneerd van ja goed, dan zal het dus ook zo zijn dat als mijn vader zijn vrouw. Ziek ziet worden en naar het ziekenhuis gaan. Heel diep van binnen is het gewoon moord en brand. In het ziekenhuis ga je dood. Is dat een logische trigger? Want dat zou dan verklaren, want die dat 30 jaar onder de pet heeft kunnen houden. Meer zelfs.

Jurian Ubachs
Mijn gevoel is trouwens dat. Logisch trigger iets is wat je volgens mij totaal niet kan zeggen. Want volgens mij is er juist aan al die dingen heel weinig logisch. Het is allemaal, het komt voort uit. Als het logisch was, dan kon je het bredenerend oplossen, bij wijze van spreken. Ik denk juist dat. Het logische trigger dat dat niet iets is wat je zo kan zeggen, denk ik.

Ellemieke Hemmers
Ja. Ik snap helemaal wat je zegt, Jurian, want eh. Het lijkt wel alsof er een logische reden achter moet zitten, zodat je vervolgens ook die logische reden kan oplossen. En dan ben je van je angstaf, of dan ben je van je dwang af. Dat klinkt logisch. Ja, dat lijkt zo. Maar het punt is dat met de meeste angst en dwangstoornissen werkt het niet zo. Natuurlijk kun je die trigger achterhalen en kun je daar de lading afhalen. Maar op het moment dat je last hebt van angst of danklachten, dan gaan je hersenen andere paadjes aanleggen in je hoofd. Op het moment dat je dan je trigger tegenkomt, dan gaat dat direct hoppa naar de amygdala toe. En dan krijg jij in je stresscentrum geef je een betekenis aan. Aan die trigger en vervolgens krijg je daar last van. En op het moment dat je geen angststoornis hebt. Of geen dangstoornis, dan gaat die stress omhoog. En dan op een gegeven moment kan je het logisch bredeneren. Dan gaat het weer naar beneden en dan is het weer oké. En dan word je weer relaxed. Maar op het moment dat je last hebt van een angst of dwangstoornis, dan gaat dat. Pingpongen heen en weer de hele tijd. En dan blijf je alert. Dus ja, weet je, er is met die snelweg die dan in je hersenen aangelegd. Ja, komt er gewoon uiteindelijk.

Randal Peelen
Is dat dan een beetje het erg cliché maar? En kort door de bocht, maar binnen reptiele brein, daaromheen zoogdierenbrein, daarbuiten. Prefrontale cortex, mensenbrein, zeg maar. Wij zijn heel geneigd om helemaal buitenaf te berinderen. Gewoon alles logisch willen verklaren. Want het reptiele brein ook nog wat te zeggen.

Ellemieke Hemmers
Ja, precies.

Randal Peelen
En die wint. In dit geval wint die gewoon. Daar zal angst vandaan komen, toch?

Ellemieke Hemmers
Ja, absoluut. Nou moet ik wel zeggen dat één ding vind ik wel even heel belangrijk vond om te noemen. Dwang kan ook voortkomen uit onrust of vanuit walging of vanuit er klopt hier iets niet. En dat is een andere. Andere emotie, andere trigger, andere weg in je hersenen. Maar het is wel dezelfde vorm van gedachten die je gaat herhalen, handelingen die je gaat herhalen.

Ellemieke Hemmers
Maar dan met een andere drijfveer, zeg maar.

Ellemieke Hemmers
Dus het is niet zo dat angst altijd aan dwang gekoppeld is en dwang altijd aan angst gekoppeld is.

Randal Peelen
Maar even voortboerdurend op dat idee, concept, dat het hè. Het beest, het ding in jou dat die angst heeft, in zekere zin losgezien kan worden van ja, het is onderdeel van wie je bent, maar tegelijkertijd ook weer niet jou. Hoe ver gaat dat? Is het echt iets wat mensen in die zin overkomt, een ziekte genoemd zou moeten worden?

Ellemieke Hemmers
Ja, op het moment dat je er meer dan twee uur per dag mee bezig bent, dan kun je het wel een stoornis noemen inderdaad.

Jurian Ubachs
Ik ben wel benieuwd, want we raken net al een beetje de bespreekbaar maken. Daar komen we denk ik zo nog op, want ik ben ook wel heel benieuwd. Je hebt dan op een gegeven moment spreek je van een beest. Nou, een beest kan bij vrij groot zijn. Dus dan is het al gemanifesteerd, dan is het al, dan verstoort het je leven al letterlijk. Ik weet niet of je deze vraag kunt beantwoorden, maar wat zijn de eerste indicaties dat er wel eens een. Hopelijk op dat moment nog een beetje aanwezig zou kunnen zijn. Ik ben heel benieuwd, want kijk, diagnosticering van dit soort dingen is een stuk enorm moeilijk. Iemand komt binnen met ik heb hier last van. En nou ja, dan moet. iemand een GGZ-medewerker dan gaan uitvinden waar dat dan vandaan komt en hoe dat dan op te lossen is. Maar wat zijn dingen waar je het aan zou kunnen merken nog voordat het echt al in de behandelfase zit?

Ellemieke Hemmers
Nou ja, waar het begint vaak is dingen vermijden. Op het moment dat je merkt van ik voel me niet helemaal lekker om naar mijn werk toe te gaan, want dan moet ik mijn collega's zien. En misschien vinden ze me dan wel heel erg stroom dan zou het kunnen zijn dat je richting een sociale angststoornis gaat ontwikkelen. Dat weet je niet, maar het is wel een teken aan de wand. Op het moment dat je merkt, dat merkten wij met corona, dan komt er post binnen en dan is het in eerste instantie. Oh mijn god, nou dat moet twee dagen in quarantaine worden. Anders kun je het niet gaan. Dan ga je wel even nadenken van. Is dit wel gezond? Gaat dit wel goed? Dan gaat het toch richting Smetvres. Als je honderd keer per dag je handen was, dan zit je ook wel aardig in de richting. Nou ja, precies.

Floris Bot
Overdrijven. En wat is de grens van overdrijven?

Ellemieke Hemmers
Ja, wat. Ja, wat is gezond en wat is?

Floris Bot
In mijn directe omgeving is er iemand die gaat liever niet naar de huisarts als er iets is.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
Want dan hoeft er ook niet onderkend te worden dat er iets is. Dus ik wil geen namen noemen dus dat we dat niet doen. Maar stel je voor, mijn vrouw heeft door de enkel gegaan. En ze is helemaal blauw en helemaal dik. En hij heeft zoiets van, maar ik ga niet naar de huisarts, want straks heb ik mijn enkelbanden gescheurd.

Ellemieke Hemmers
En dan.

Floris Bot
Maar dat is juist waarom je erheen moet. En jij lacht erom, maar voor haar zou, of deze persoon in dit geval, zou het kunnen zijn. Ja, maar holy crap, straks moet ik zes weken op kukken. Ja, maar als je nu niet gaat, dan kan het zes jaar op drukken worden.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
Sommige mensen kunnen daar helemaal niet bij. Dat dat zo kan zijn voor iemand.

Jurian Ubachs
In breder is natuurlijk het inderdaad niet willen onderkennen van het probleem. Ik ken ook iemand Die werkt voor zichzelf. Dus die heeft wel baat bij dat hij zijn belastinghuishoud op goed op orde heeft.

Randal Peelen
Want weet u, jullie hebben allebei te vinden. Jullie hebben allebei een eigen bedrijf natuurlijk. Daar ben je niet van.

Jurian Ubachs
Dus je gaat dingen bijhouden. Geld dat je moet afdragen apart. Ik ken iemand die dus ook een eigen bedrijf is die dat absoluut niet doet. Die tot in een treunis van vrienden heeft gehoord van gaat het nou alsjeblieft regenen. Want je gaat echt tegen enorme problemen aanlopen. En die gewoon blijft. Ja, dat komt wel een keer. Dat doe ik wel een keer. Het is allemaal niet zo belangrijk.

Floris Bot
Die is nu gewoon heel hard aan het rennen, heeft ze helemaal vast afgezet. En gaat het first.

Jurian Ubachs
Het moet ook minimaal vier keer per jaar. Dat is het ding. Dus diegene weet. Denk ik, ik heb het nooit één keer met hem over gehad, maar die weet denk ik wel dat er een heel groot probleem in de lucht hangt. En je denkt ja, zolang ik maar blijf rennen, zolang ik me gewoon op een afstandje blijft achtervolgen, is het goed. Als ik er maar niet mee hoef te dealen. Dat moment gaat wel komen. Dat is zo moeilijk om iemand dat dan aan zijn verstand te brengen. Dat je toch echt even moet omdraaien en moet stilstaan en er doorheen zal moeten. Met alle financiële gevolgen van dien.

Randal Peelen
Afgezien dat dat probleem groot kan zijn, het klinkt voor mij wel als een soort milde vorm. In de oren, hoe kijken we naar die 1,2 miljoen mensen waarvan we vermoeden dat die met. Hoort deze in dat bakje thuis?

Ellemieke Hemmers
Dat weet ik niet. Maar 1,2 miljoen Nederlanders is wel gebaseerd op mensen die op een gegeven moment echt een angst of dwangstoornis krijgen of lastig zo'n last krijgen van fobie dat ze gewoon dat het hun dagelijks leven belemmert. Dus ja, een randje. Maar ja goed, men leidt het meest onder het lijden dat men vreest. Ik bedoel.

Floris Bot
Daar ben je het meeste mee bezig.

Ellemieke Hemmers
En dat hoor ik hier ook weer in terug.

Floris Bot
7% is dat ongeveer dan.

Ellemieke Hemmers
Dat is een hoop hè?

Floris Bot
Ja, ik zat er echt even, want ik probeer iets. Volgens mij is 6% van de mensen linkshandig. Ja, ik dacht 10, maar niet veel. Nee, maar dus een beetje hetzelfde.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
Ja, het is echt serieus hoor. 1 op de 15 mensen die je kent, 1 op de 14, heeft er dus last van.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, en wat ik ook merk is dat, weet je, ik ben open over angst en over dwang. En op het moment dat ik daarover praat, bijvoorbeeld met mensen bij de sportschool of op straat of zoals nu met jullie, iedereen kent wel iemand. Er komen altijd wel verhalen los van over ADHD of andere dingen waar iemand tegenaan kan lopen. Depressie, noem maar op. Ja, weet je, het hoort er wel bij. Helaas.

Randal Peelen
De kans dat je alleen maar mensen kent die psychisch op en top in orde zijn.

Ellemieke Hemmers
Sterker nog, dat kan niet. Want als je na gaat denken, één op de drie Nederlanders krijgt ergens in zijn leven last van psychische klachten. Tel maar even hier aan tafel.

Floris Bot
Ja. Nou ja, tenzij dus je in een nutje op de heiband met alleen je ouders.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
Nou, dan kun je ook afvragen of dat helemaal gezond is. Meer dan drie, is ook nog steeds één lul. Theoretisch gezien zou dat dan nog net goed kunnen gaan. Maar waarschijnlijk als je met z'n allen in een hutje op de Heimboort en nooit iemand ziet.

Jurian Ubachs
Is er iets met je mis? En toch, zoveel mensen hebben of kennen inderdaad iemand in hun directe omgeving die ermee te maken heeft of heeft gehad. En toch praten we er allemaal niet over. Waarom niet?

Ellemieke Hemmers
Ja, het is toch de angst, denk ik, ook om gek gevonden te worden. Bij mij in mijn omgeving zijn de meeste reacties van mensen wel heel positief en helemaal goed. Maar ja. De angst dat je dan te horen krijgt van. Oh ja, nee, maar wat verschrikkelijk voor je? Of dat je erop afgerekend wordt met het vinden van een baan. Of dat je. gezien wordt als een idioot op het schoolplein. Of dat je, weet je, dat soort dingen speelt allemaal daarin mee.

Floris Bot
Het stigma.

Ellemieke Hemmers
Het stigma inderdaad, daar speelt dat.

Jurian Ubachs
Het is lastig, want toen ik jong was, als iemand in mijn directe omgeving die inderdaad last had van een drangstoornis. En die kende die mensen vrij goed. Dus ik zat daar voor mijn gevoel vrij dichtbij. Maar er werd heel pertinent niet met mij over gepraat. Letterlijk, zelfs ik erna vroeg, dan werd er bijna letterlijk gezegd: hier gaan we het niet met jou over hebben. En Ja, dat was op dat moment, had ik mijn schouders erop, pakte ik mijn bal en ging gewoon voetballen, weet je wel. Maar ja, door er op die manier weer mee om te gaan. Leg je er ook heel erg een taboe op dingen die helemaal niet in de taboe sfeer zouden hoeven vallen? Maar door het op die manier aan te pakken, maak je het natuurlijk wel heel moeilijk. Ook voor andere mensen bijvoorbeeld. Steun te willen geven. Want als je ze als je überhaupt niet weet wat er speelt en wat je zou kunnen doen, dan hou het snel op.

Floris Bot
Ja, we kunnen niet in de schoenen van die mensen gaan staan. Maar het kan natuurlijk zijn dat het op dat moment niet voor ze uitkwam of zo. Ja, of dat ze niet weten hoe en wat. Maar ik ben iemand die er ook vrij makkelijk over praat.

Randal Peelen
Maar ik snap wel dat mensen dat heel moeilijk vinden. Hoe groot is het spectrum? Want ik kan me wel voorstellen dat 1,2 miljoen mensen niet allemaal even gek zijn, om het even in die woorden uit te drukken. Gaat het van mil tot. Erg of valt het wel mee?

Ellemieke Hemmers
Ja, maild tot heel erg, ja, absoluut. Maar.

Floris Bot
Hoe is die verdeling?

Ellemieke Hemmers
Ja, dat zou ik zo even niet weten. Ik weet wel dat volgens mij 3% van de Nederlanders last heeft van een dwangstoornis, dacht ik. Dus OCD komt minder vaak voor dan angst. Maar eh, in de mate waarin, dat zou ik zo niet zo uit mijn hoofd.

Randal Peelen
En hoe kom je tot de. . Je schetst net al een beeld dat het voor veel mensen in ieder geval een oorsprong in de jeugd kan hebben.

Ellemieke Hemmers
Het openbaart zich vaak in. Het kan zijn dat het genetisch bepaald is. Het kan ook te maken hebben met de opvoeding. Het kan ook te maken hebben met. Iets wat je hebt meegemaakt, wat als traumatisch wordt ervaren, en waardoor je dan een angst ontwikkelt, kan ook, kan allemaal.

Randal Peelen
Wanneer noemen we het een angststoornis dan? Want ik vind het woord angst in die zin, het komt zonder dat we dat willen, al heel vaak over tafel. Je kunt hier bang voor zijn, daar angst voor hebben enzovoort. Terwijl bijvoorbeeld. Ik heb hoogtevrees. Maar dan heb ik niet het gevoel dat ik een angststoornis heb.

Ellemieke Hemmers
Nee, dat is een fobie.

Randal Peelen
Oh wacht. Die waren er ook nog.

Ellemieke Hemmers
Ja, die waren er ook nog.

Randal Peelen
Maar die telt gewoon net zo hard mee dan.

Ellemieke Hemmers
Of die in die 1,2 biljoen zit. Dat weet ik zo uit mijn hoofd gezegd niet, maar ik denk niet dat je meer dan twee uur per dag met je hoogte bent.

Randal Peelen
Sterker nog, ik kan me er. . Ook wel overheen zetten, ik weet nog dat we twee vakanties geleden met zo'n hele grote heel groot ei, maar echt Huge. En er zat zo om allemaal bomen heen. En dan kon je in zo'n spiraal zo naar boven. Nou, halverwege had ik zoiets van nop, nop, nop, nop. Echt ook. Ziek. Dat is niet zo hoog.

Jurian Ubachs
Als je niet zo goed kan skiën, is het heel hoog hoor. Als je daarboven bent.

Floris Bot
Daar heb ik het niet. En dit is ook hoogtevrees, maar je hebt dan iets onder je voet. Ja, voor niet spekgelaten ski's waar je niks meer kan.

Jurian Ubachs
Specgat. Wat heb jij gedaan? Jij kan skiën, ik niet.

Ellemieke Hemmers
Er is er natuurlijk een verschil met hoogtevrees van ik merk dat ik bij bepaalde trappen of bepaalde situaties dat ik er last van heb. Of dat je door je hoogtevrees geen flat meer in durft.

Randal Peelen
Dat is hinderlijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, dan is het wel heel erg hinderlijk. Zeker als je dan bijvoorbeeld op school zit met drie verdiepingen of in een kantoor werkt van tien verdiepingen. Ik bedoel, dan belemmert het. Je dagelijks leven natuurlijk wel een stuk meer.

Randal Peelen
Ja, en toch dat die situatie die ik net schet zei met dat grote spiraaltrap omhoog. En dan zit je echt wel, volgens mij, 80 meter hoog aan het end. Ik heb dat wel gedaan. En ik ben daar wel, maar. Wat ik zeg, ik kan mezelf erover heen zetten om. . Je rationaliseert het.

Jurian Ubachs
Jij kijkt naar die structuur, je kijkt naar dat ding, je denkt, nou dit vertrij.

Randal Peelen
Het is een beetje vergelijkbaar met als ik elke ochtend zit te mediteren. Gewoon dat ik. Op enige, ja, afstand is niet het goede woord, dat je het in je hoofd maar kan beschouwen van oké, dit is wat Het lichaam aangeeft, maar in feite is deze reling en die koepel over me heen best wel veilig. Dus ik loop gewoon door. Ik zet die ene voet en de andere voet en dan ben ik op een gegeven moment boven. Maar wel zweten, klamme handjes. Het hart gaat een beetje tekeer. Dat kun je gewoon niet voorkomen. Waar ik een beetje naar aan het zoeken ben is. Is dit voor mij misschien de beste manier om me voor te stellen? Want nu sta ik heel hoog op een toren waar ik niet hoef te zijn. Ik kan er weer vanaf en dan is het voorbij. Maar gestel dat ik een angst zou hebben voor iets dat ik dagelijks tegenkom. Of dat er misschien helemaal niet eens is. O, leukere angst trouwens. En ik heb toch hardkloppingen, zweethandjes enzovoort. Dat zou best wel verschrikkelijk zijn.

Floris Bot
Dat is dan het begin. Want je moet er eigenlijk ook nog wel een paar uur per dag mee bezig zijn in je hoofd. Is dit hoe ver de angststoornis kan gaan?

Ellemieke Hemmers
Ja, het kan zo ver gaan en verder. Ah Jezus. Het kan zo zijn dat ik noem maar even, stel dat je de angst hebt. Dat je iemand dat je jezelf of iemand anders wat aan gaat doen. Dat is een angst die bij OCD past. Dan kan het zo zijn dat op het moment dat je groenten wil snijden, dat je dan een mes pakt en denkt. . Nee. En dan kun je dus geen groentes snijden. Zo ver kan het gaan. En dan kan het een tweetje uitbreken en dan kan je helemaal over de toeren gaan. Op het moment dat je smetvrees hebt, kun je vanuit een. andere motivatie exact dezelfde angstsymptomen vertonen. Ik moet nu mijn eten gaan klaarmaken. Maar als ik lasagna wil maken, dan moet ik die groenten snijden en die moeten dan in dat bakje terechtkomen. En dan moet ik die groenten snijden en die moeten en dat vlees moet daarin. En iedere keer moet ik tussendoor mijn handen wassen. En als ik dat niet doe, dan breekt het zweet me uit en dan kan ik helemaal over de rode raken. En op die manier ben je dus drie uur bezig met het maken van een lasagne. Het kan zoveel invloed hebben en het kan iemand zo overnemen dat je op een gegeven moment, in het geval van smetvrees, bijvoorbeeld helemaal ervoor kiest om dan maar niet te eten. Of dan maar een boterham te pakken, want dat is makkelijker.

Floris Bot
Wat nu We werken er een beetje naartoe, maar het komt er niet helemaal uit. Maar wat ik een beetje proef is dat we eigenlijk. . Willen zeggen, een angststoornis, een fobie, een dwangstoornis kan echt je leven overnemen, je hele leven dwarsbomen. Als je dus bijvoorbeeld, we hadden het net over, zeg maar, ik kom niet op het woord germs, dat je dat je dingen vrees hebt. dat je je eigen klink niet meer wil aanraken. Want je bent bang dat hij vies is en dat je dan weer terug moet en je handen wassen. En dat dan de deur weer is dichtgevallen. En dan maak je jezelf helemaal gek. En dan kan je op een gegeven moment gewoon niks meer.

Ellemieke Hemmers
Dan blijf je maar in bed liggen en dan denk je, nou daar kan me ook niks meer overkomen.

Floris Bot
Ja, en zoiets hetzelfde heb je natuurlijk met, nou je kan hoogtevrees hebben op de vierde verdieping wonen. Je kan pleinvrees hebben. Je kan bang zijn dat je overreden wordt door een bus. Je kan het zo gek niet verzinnen. En mensen kunnen er gewoon helemaal aan onderdoor gaan.

Ellemieke Hemmers
Nou, dat klopt. En helaas zien we de laatste twee jaar ook dat er echt steeds meer mensen zijn die gewoon echt niet de deur uit durven. En dat is heel intens. Mensen die thuis zitten en ja al moeite hebben überhaupt met het doen van een boodschap. Even naar buiten toe lopen om een ommetje te lopen. En dat is heel intens.

Jurian Ubachs
Heeft corona daar dan ook echt een bijdrage in geleverd? Dat kan bijna niet anders, denk ik.

Ellemieke Hemmers
We hebben gemerkt een aantal dingen. Op het moment dat er strenge maatregelen kwamen en dat er van alles en nog wat aan de hand was, dan werden we vaker gebeld en hadden mensen het ook over het algemeen zwaarder. Als er eenmaal een lockdown was, dan leek het wat rustiger te worden. En de momenten dat iedereen het gevoel had, we kunnen weer meer. . Het was ook echt een moment voor mensen met angst en dwang dat er veel meer gebeld werd. En dat ze ook echt zoiets hadden van. . Maar wacht even, ho, help.

Floris Bot
Wacht een beetje een euforiemoment.

Jurian Ubachs
Maar dan kom je juist weer in contact met. Ja, maar wat ik natuurlijk ook. . Ik weet in mijn directe omgeving een aantal introverte mensen, dat zeiden dan een schijntje in de lockdown van. . Ja, nu leeft iedereen zoals wij eigenlijk het liefst altijd willen leven. En ik kan me goed voorstellen dat het dan wat minder grappig. Maar ja, gewoon als jij sowieso al aan huis gekluisterd bent door. Welke stoornis dan ook, dan is het ineens eventjes normaal om thuis te zijn. En dan ben je dus niet meer anders. Ik kan me heel goed voorstellen dat dat dus de klachten eigenlijk op een bepaalde manier vermindert. Want het is op dat moment goed. Er is niets aan de hand. Je bent thuis, want het hoort zo, want je zit in een lockdown. En als het dan inderdaad iedereen weer naar buiten mag en iedereen rent weer naar buiten, dan heb je misschien het gevoel van, oh dat moet ik eigenlijk ook doen. Maar ik kan de dukkling niet aanraken. Dus dan is het ineens weer. Abnormal.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Randal Peelen
Maar wat ik me afvraag, ik voel me een beetje de stem van de buitenstaander die geconfronteerd is met, nou in mijn geval mijn vader, die hier overduidelijk last van had en dat daar was geen spel tussen te krijgen.

Randal Peelen
Ja.

Randal Peelen
En Dan pak ik even terug naar. Die metafoor van hem als hond, die probeert zijn pil weer uit te spuggen. Terwijl hij hem ook in zijn eigen mond probeert te stoppen. Een heel gek gezicht is, voor mij als zoon, maar ook als buitstaander. En daaraan leid ik een beetje af en ook het verhaal dat je nu schetst dat het ook al, ja, bij gebrek aan het beter wordt, een soort dierlijkheid in zich heeft. Een soort van heel diep ge. . Het komt van heel diep of zo. Ja, ben ik dan iets op het spoor? Is dat hoe zo'n fobie is als je zegt ik durf niet naar buiten? Of ik moet mijn eten in deze volgorde bereiden of anders of met smetvrees, is die angst dan ook net zo. . Diep en dierlijk, zoals ik het schets als ik op 80 meter hoogte naar beneden kijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, dat denk ik wel dat je dat kunt vergelijken met elkaar.

Randal Peelen
Maar dan stel ik me voor dat je dat zelf ook wel weet. Net zoals dat ik weet, ik kijk naar beneden, ik denk, ik kan niet vallen. Dat is onmogelijk, ik ben toch bang. En dat je dan voor je eigen deur staat en denkt, ja, rationeel denk je misschien. Ja, maar daar zit hem, toch?

Ellemieke Hemmers
Daar zit het hem juist in. Kijk, op het moment dat je. Dat je wordt overgenomen door je angst, dat je wordt overgenomen door je dwang, dat je wordt overgenomen door je fobie, dan raak je jezelf kwijt. Je raakt ook het contact met jezelf kwijt. En als die. Ja, als die trigger zo heftig binnenkomt, dan kun je op een gegeven moment niet anders dan daarnaar luisteren, omdat je leven ervan af hangt. Vaak existentiële dingen die gewoon zo heftig binnenkomen.

Randal Peelen
Oprechte vraag hè? Kan het niet of is het gewoon super moeilijk?

Ellemieke Hemmers
Ik denk dat het super moeilijk is. Zeker als je je niet bewust bent van wat er speelt, van wat er gebeurt. Als je niet bewust bent van de mechanismen die in werking komen in je hersenen, dan. Ja, dan kun je ook simpelweg niet anders. Op het moment dat je aan bewustwording gaat werken en op het moment dat je. . Ja, eigenlijk bewustwording is de eerste stap richting herstel.

Jurian Ubachs
Ik kan me heel goed voorstellen dat mensen die inderdaad kampen met bijvoorbeeld iets als een drangstoornis of een angstoornis zelf niet weten dat ze een stoornis hebben, maar het gewoon. Dus ze hebben uiteraard door dat er iets anders is, dat er iets niet lekker gaat, dat er iets is wat ze tegenhoudt. Maar ja, dat ze zoiets voorzelf hebben, ik ben gewoon raar en ik kan hier met niemand over praten.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, een hele simpele, hele duidelijke is bijvoorbeeld de angst voor Asbest. Ik sprak een man en die zei: Ja, Asbest is voor mij echt. Nou, dan is drie keer niks. Nou, in het begin is het, oké, er zit Asbest in een schuurtje bij de buren, verschrikkelijk, oh jee, help, nou daar moeten we wat mee en dan is dat opgeruimd weg, klaar. Vervolgens gebeurt er iets. Nou ja, een gebouw een kilometer verderop. Ja, dan moeten we daar maar even niet meer langs gaan rijden. Wacht even, zie ik nou Asbest hier op straat liggen of is dat het nou niet? Hé, bij de school van de kinderen. Het lijkt wel alsof dan alles ineens asbest is. En alsof alles het ineens overneemt. Op het moment dat je naar de dierentuin gaat, oh, zit daar asbest. Als je op vakantie gaat, oh, ik moet wel even checken of er niet asbest zit. Dus het wordt groter en groter en groter. Voor je het weet neemt die angst van voor asbest je hele leven over.

Floris Bot
Ik had voor mezelf opgeschreven, kan niet rationaliseren.

Ellemieke Hemmers
Nee.

Floris Bot
Dus ik praat alleen voor mezelf. Laat dat even helder zijn voor de hele podcastgeld trouwens. Op het moment dat ik bang ben, dan weet ik wel dat ik het niet altijd helemaal zelf ben. Maar ik kan niet die modus uitzetten. Want die is. . Mijn reptiele brein doet soort van zeggen van hier kan je heel erg snel dood van gaan. En dan kan mijn mensenbrein wel zeggen, ja dit is niet helemaal, maar die wint niet.

Randal Peelen
Maar jij zegt met zoveel woorden. Ik hoor bij de 1,2 miljoen die allemaal vooralsnog klaar blijkend niet snapt. Nou, dat wil ik niet zeggen. Daarop door van, want jij bent ook degene in mijn vriendenkring. Die ik ken die ook met depressie kampt heeft gekampt. Ja, dat gaat nooit voorbij. Hoe grijpt dat in elkaar dan?

Floris Bot
Ja, dan hebben we wel een hele podcast nodig, denk ik. Het heeft dat met elkaar te maken met de verschillende dingen. Nee, bij mij is het. . Kijk, het is een combinatie van zaken. Dus er is vanaf ik heb ik niet zo'n hele leuke jeugd gehad. Ik heb ADHD wat pas echt gediagnosticeerd is toen ik 40 plus was. Een jeugdtrauma plus ADHD wat laat gesignaleerd wordt, betekent meestal dat je best wel last van depressie hebt, want je weet niet in welke hoek je zit te schuren. En in mijn gevallen, ja, mijn hoofd deed andere dingen dan andere mensen. En ik snapte andere mensen vaak niet. En ik heb op een andere manier connectie met mensen. Nou, dat zorgt ervoor dat je soms het gewoon even de toekomst niet meer ziet. Dat is denk ik de beste samenvatting.

Randal Peelen
Dat je gewoon even niet meer weet hoe. Maar waar ben je bang voor dan? Wat zijn die angsten? Oh joh.

Floris Bot
Van een fobie als hoogtevrees tot. . Je weet mijn vader is overleden toen ik hier was. Hij was 32, dus toen ik 32 werd, toen was het al zo van oeh, ga ik ouder worden dan mijn vader? Ik wist op de hoeveelste dag van zijn 32e leefjaar hij overleden was, die dag was geen fun. Want ik wist niet zeker of ik het wel ging halen. Dus weet je, je gaat jezelf gek maken, want dat is wat je doet. Terwijl het rationeel gezien nergens over gaat.

Randal Peelen
Nee.

Floris Bot
En mijn vader is overleden aan kanker. Ik had toen geen kanker.

Randal Peelen
Nee.

Floris Bot
Dus ja, moest ik mezelf onder een bus werpen. Weet je? Dus je maakt het heel zwaar, heel groot. Maar je kan het ook niet klein maken.

Jurian Ubachs
Als je was je bang dat je dat daadwerkelijk ging doen.

Floris Bot
Maar ja, weet je, ik wist wel van mezelf dat ik me niet bewust onder een bus zou vertieven. Maar je bent wel bang dat er iets gebeurt.

Jurian Ubachs
Nou, ik heb. Dat sluit aan bij. Het moet een beetje oppassen dat het niet een soort van de ik ken iemand die podcast wordt. Maar ik heb wel het verhaal gehoord van iemand die op een gegeven moment ook bijna niks meer durft. Omdat die. Het gevoel had zichzelf niet te kunnen vertrouwen. Hij omschreef het dan: als iedereen heeft wel eens bij een trein gezegd. Als het een station is waar de intercities doorrijden, iedereen heeft zich wel eens afgevraagd van: goh, hoe zou het zijn? Niet omdat je. Niet omdat je manies depressief hebt, maar gewoon hoe zou het zijn? En hij had dus het gevoel dat hij dat zou gaan doen op een goed moment. Er is daar ook al voor behandeld uiteindelijk. Maar hij heeft zich in ieder geval niet voor een trein gegooid, dus dat is winst. Daar zijn wij blij mee. Nee, maar dus nu heeft ze te vertellen van op die dag. Zet je daar heel erg mee? Want dan kan je je goed voorstellen dat je dan toch, bij wijze van spreken, in je bed blijft liggen. Uit angst dat je inderdaad zelf dan niet in de hand hebt of zo.

Floris Bot
Mijn vader is overleden op 9 maart en ik ben op de 11e jarig, dus dat was altijd al een beetje shit. Ik heb een beetje brokken mijn keel, sorry mensen. Dit jaar is het eerste jaar dat ik daar niet heel bewust bij stil heb gestaan. 9 maart is altijd de dag dat ik op ze gaf ga zitten. En het hele jaar doorneem. En toen dacht ik, misschien is dat toch niet de beste dag om het te doen. Want dan maak ik het ook weer heel groot en zwaar. Dus mijn rationeel won weer even. Maar tegelijkertijd, ik heb last van depressie. In mijn geval, het wordt handelbaar, zeg maar, maar het gaat niet echt voorbij. Net als een alcoholist bent, het wordt handelbaar, maar het gaat niet voorbij. Ik heb heel lang in Daag gewerkt, zoals je weet. Op de terugweg van Den Haag bij de A4 heb je hele mooie pijlers. Ik heb best wel een paar keer even de afslag genomen en even stil gaan staan van dit is echt geen goed jij vriend. Dan moet je even normaal gaan doen. Je hebt een vrouw thuis en een kind. Ga maar even een ditje doen dan. Weet je dus, ja, en dat je denkt, nou het zou best wel een oplossing zijn. Daar zet je toch wel van hoor. Dus ja, daar kan ik van alles over vertellen, maar we zijn niet hier om het over mij te hebben. Ik wil het best vertellen. Ik heb daar nooit zo moeite mee. Maar ik denk dat het leuker is voor de luisteraar, zeg maar. Kijken van hoe kan je dit herkennen bij iemand anders. En hoe kunnen we die personen dan helpen?

Randal Peelen
Nou, ik ben hier in brede zin om er wat over te leren en het bespreekbaar te maken. Dus voor mij prikkelt het mijn nieuwsgierigheid. En we hebben aan twee uur toch niet genoeg. Dus als deze podcast nog vijf jaar bestaat, wat het nu al doet, dan we staan erom bekend dat we minimaal eens per jaar een handvol keer soms wel. Een stapje buiten de tech doen. Dus wat mij betreft hoeft dat ook niet de laatste keer te zijn. Maar Floris vraagt zich af. Hoe herken je het bij jezelf? Hoe herken je het bij anderen? Heb je tips?

Ellemieke Hemmers
Ja, als iemand zich terug gaat trekken, als je merkt van, goh, normaal gesproken dan doen we altijd even een drankje op vrijdag of we gaan samen sporten. En diegene gaat heel vaak afzetten Op het moment dat je. . Ja, je kunt ook fysieke dingen zien. Sommige mensen krijgen last van trillen of gaan hyperventileren.

Floris Bot
Iemand die zich continu de handen was, dat herken je.

Ellemieke Hemmers
Ja, dat herken je ook wel, ja zeker. Of iemand die gaat vertragen. Omdat eerst van alles en nog wat aan rituelen moet uitgevoerd worden. Voordat diegene verder kan met zijn dag. Aan zulke soort dingen herken je het wel. Als je echt dichtbij iemand staat, ga je ook merken dat diegene bevestiging gaat vragen aan jou. Uit angst van klopt het wel wat ik denk? Is het wel oké? En ja, daarover na ga denken.

Floris Bot
Het spijt me. Ik moet denken aan de vriendin van Sheldon uit de Big Bang Theory. Maliek, hoe heet ze van de voornaam?

Jurian Ubachs
De vriendin Amy Vera Fowler.

Floris Bot
Ja, maar hoe heet ze als actrice? Dat weet ik niet. Maar die heeft een type. Ze is een heel intelligente dame, die neurowetenschapper, geloof ik. En zij heeft OCD en alles moet kloppen met 3. En zij werd dus op een gegeven moment helemaal gek tijdens opnames. Als die Shell ergens moest aankloppen, die doet het in drieën. Maar dat die director maak er een gebbetje van om dan heel vaak kut te roepen. Terwijl die twee onderweg was. En daar werd zij dus helemaal in shock van. Dat moest ik even aan denken.

Ellemieke Hemmers
Ja, dat kan zeker, absoluut.

Floris Bot
Maar je gaat dat dus herkennen. Iemand met wie je de kamer uitloopt en die dan twee, drie, vier, vijf keer het licht aan moet doen. Suchtbaar. Maar iemand die zich een beetje terugtrekt.

Randal Peelen
Nee, maar goed, deze aflevering is natuurlijk een beetje geïnitieerd vanwege mijn vader. Daar in zijn eerste. Ik noem het gewoon even een episode. Want in mijn beleving was het de eerste keer. Mijn moeder kreeg borstkanker. Nou, ik kon het wel redelijk verklaren. Is toen gaan flippen. Nou, hij woont aan de andere kant van het land. Dus ik zag hem niet dagelijks. En

Ellemieke Hemmers
Na verlop van tijd was het ook wel weer voorbij.

Randal Peelen
Dus dan is het achter de rug. En ik had zoiets van nou gast, blijf hier wel aan werken. Ik bedoel, ga nog steeds naar een psycholoog. Doe er iets mee. Want dit zit hier in je. Maar goed, nee, het was voorbij, dus niks aan de hand. En nou ja, goed, zeker nu achteraf ben ik daar wel pisnijdig over. Dat ik denk, ja. Ik ben blij dat je het gevoel had van opluchting en ik vind het fijn dat je doorkomt met je leven. Maar het heeft je nog een keer gegrepen en de tweede keer heb je uiteindelijk de handdoek in de ring gegooid.

Floris Bot
De wedstrijd verloren zou ik zeggen.

Randal Peelen
Ja, mag. Dat is dan misschien mijn ding.

Jurian Ubachs
Ik weet inderdaad nog dat jij vrij kort toen al meteen zei: je wist er natuurlijk wel van wat er had gespeeld. En toen zei ze, het ging juist zo goed. Wat zei jij toen tegen mij?

Randal Peelen
Nou ja, dat was dus de tweede keer. Want dat is dus het lastige. Dus hij heeft dat een keer gehad en dat was dan drie maanden. Daarna was het ook weer tussen twee aanhalingstekens weg. Wat ik dus niet weet is van was het er toen drie maanden en was het daarna weer weg. Dat zou kunnen. Ik bedoel, turn-of. En is het nu een tweede keer teruggekomen en in alle heftigheid dan ook de fatale keer geweest? Of heeft het altijd gesluimerd? Ik, ik weet het antwoord op die vraag niet. Maar die tweede keer was vanaf afgelopen januari. En ik kan dat met vrij grote zekerheid zeggen, omdat ik met mijn moeder heb gepraat natuurlijk uitgebreid. Maar ook omdat als ik ze komen, kwamen. wekelijks of om de week bij ons op de kinderen passen. Dus ik heb ook nou ja regelmatig wel foto's waar hij op staat en ik kan gewoon pinpointen. Gewoon door in zijn ogen te kijken op zijn foto zie ik precies daar wel daar niet.

Floris Bot
Ja. Precies.

Randal Peelen
En niet helemaal zo van het is een ander persoon, maar wel van aan die foto zie het als je hem kent. Je mist de twinkling in zijn ogen, zeg maar. Nou, ik weet niet hoe ik dat moet omschrijven. Dan maakt dat denk ik niet zoveel uit. Maar als je iemand zo dicht bij je staat, dan herken je dat gewoon. En wat mij. . Ook opviel die tweede keer was dat het inderdaad ook ongeveer een interval van drie maanden was. Dus januari speelde het. Nou, in maart heeft hij er uiteindelijk een einde aan gemaakt. Maar ik had wel zoiets van. Nou, hij begint terug te komen. Dus een kwestie van tijd. Mijn eigen. De manier om daarmee om te gaan de tweede keer was, nou ik ga er een beetje op afstand van staan. Ik ga niet te hard graven, ik ga niet te veel doorvragen. We zijn zelfs nog op wintersport geweest. Dus toen heb ik wel een week Met de neus bovenop gezeten. Maar ook toen, weet je wel, ik kan een redelijk hands-off aanpakken. Omdat ik weet, ik kan niet iemand helpen die niet geholpen wil worden. En ik snap dit niet. En ik bedoel, het is ook mijn vader. Dus ja, goed, in hoeverre ga ik. mijn eigen vader kunnen helpen, weet je wel. Dus ik had zoiets van, nou weet je, laat het ding zijn ding. Mijn moeder was een beetje bezig met het managen van die medicatie. In ieder geval het toedienen ervan. En Nou ja goed, ik had toen een beetje met mezelf bekokstoofd van ik ga er gewoon in de toekomst als deze episode voorbij is, want ik zag het afnemen, ik zag het goed komen en ik had zoiets van, nou, dit is tijdelijk. Ik ga er in de toekomst wel een keer met een goed glas wijn in Spanje op het strand in de hangmat desnoods met hem over hebben van joh, ten eerste had hij eerste keer even doorgepakt en naar de psycholoog blijven gaan. En ten tweede. Ja, wat is het nou? Hoe ervaar jij dit? En als je erop terugkijkt, weet je wel, dat je er middenin zit. Van allerlei. Ja, hoe moet ik het noemen? Zijn beeld was heel heel erg bezig op een gegeven moment van nou, ik heb zulke slechte nachten, ik kan niet slapen. Oh shit, vannacht kan ik weer niet slapen en dan heb ik morgen weer een slechte dag. Ik had persoonlijk al een soort van afkeer tegen het labelen van een nacht als goed of slecht. Dus ik had zoiets van ik ga dat gesprek ook niet aan. Want als ik met jou ga zitten discussiëren over of jouw dag goed of slecht was en hoe verre dat ertoe doet, ja waar ben ik dan mee bezig? Ja, ik weet niet wat mijn punt is.

Ellemieke Hemmers
Nou, weet je, twee dingen wil ik hier wel even over zeggen. Eén is we kunnen natuurlijk niet in je vaders hoofd kijken. Want we weten gewoon niet wat er in hem omging. In die laatste twee maanden. Dat weten we gewoon niet. En dan ga ik ook niet naar gissen, maar ja, hij heeft het heel zwaar gehad. Dat is wel heel erg duidelijk. En twee is, jij hebt je best gedaan met de informatie en de situatie en de manier waarop je ermee omging, zoals het op dat moment voor jou. Oké, voelde. Uitgaande van wat je op dat moment wist. Je kunt dus nu niet veranderen wat je toen. Weet je, je. Achteraf, weet je gewoon niet hoe het anders is.

Randal Peelen
Ik heb het gevoel dat ik iets anders zou hebben gedaan. Wat ik me alleen wel, waar ik gewoon van baal, is dat ik dus dat soort vragen heb en niet beantwoord kan krijgen. Gewoon per definitie niet. Ik praat er veel met mijn moeder over hoor. En die zit er echt wel dichterop dan ik. Maar ook zij, weet je wel, daar gaat het antwoord ook niet van komen.

Ellemieke Hemmers
Nee.

Randal Peelen
Maar ze heeft het ook niet. Nee, maar het is lastig dat het als buitenstaander. Dat kan ik wel aanstippen. Gewoon lijkt van. Dit gaat wel echt beter. Ik kan wel zeggen met de hand op mijn hart dat ik. Vanuit mijn positie kan zeggen, in maart ging het beter dan in januari. Nou, dat vond hij dus niet. Hij heeft ook in zijn afscheidsbriefje gezegd van ik kom hier nooit meer uit. En ik wil niet eindigen als psychopaat. En dus zie ik maar één oplossing.

Jurian Ubachs
En het is niet mogelijk dat het in maart, maar dat in maart daadwerkelijk wel goed ging. Maar dat daarna weer is teruggekomen, dat zou dan de derde keer zijn geweest. Kijk, wat ik.

Randal Peelen
. Daar heb ik het dus met mijn moeder over gehad. En die zegt van hij wist. rationeel op momenten dat je met hem praat in maart ook wel dat het beter ging. Dat heeft hij ook wel toegegeven. Hij heeft gezegd, ik snap dat wel, maar dat voel ik echt niet zo. Het alles in mij schreeuwt. Dat dit nooit meer voorbij gaat en dat het echt niet beter is geworden. Terwijl ook uit zijnzelfde mond wel af en toe kon komen van ja, ik weet wel dat het zo is, maar nee, het is niet zo.

Floris Bot
En jouw vader was vooral bang om ziek te worden, geloof ik toch?

Randal Peelen
Nou nee, dat andere mensen. Om hem heen doodgingen. Wat ook een rol speel, is zijn eigen angst om oud te worden. Want hij was extreem bezig. Hij sporte veel. Hij was ook heel gezond verder. Dat was een fit man. En dat. Hij heeft al iets te vaak benadrukt of het doel van hem was bij padel en tennis en squash en wat hij deed. Om beter te zijn dan de jonkies. Dat stond op prio 1. Het maakt niet eens uit dat je af en toe verliest, maar dat was. Nou, achteraf gezien wel iets te vaak benadrukt. Ik ben van degenen die nog twintig zijn. Dus ja, zelf aftakelen, zelf eindigen als psychopaat, zelf. Ja, niet meer het glansende toonbeeld van mannelijkheid zijn. Dat heeft hem ook wel heel zwaar gehad. Daar is hij ook wel heel erg mee bezig geweest.

Floris Bot
Ja, en daar kan je rationeel naar kijken, maar er was geen rationeel gesprek over te voeren.

Randal Peelen
Nou, wat ik dus heel erg balen vind, is dat je dat niet zal weten. Ik heb het vermoeden dat als je een tijdmachine hebt, je hem zou kunnen redden. Maar dat weet ik niet. En ik heb ook geen tijdmachine. Dus het is een semantisch verhaal. Maar ik heb niet het gevoel dat de conclusie die hij trok. Van deze situatie niet meer verbeterd worden. Dat deel ik gewoon niet.

Floris Bot
Die snap ik, onwijs, maar echt onwijs. En dat is superoneerlijk aan de situatie. Maar de situatie is nu dat hij er niet is. En ik vind dat je daar zelf heel goed mee omgaat. Ook omdat je het heel rationeel kunt maken. Maar ik denk dat je jezelf best wel moet vergeven. Dat je. . Nee, wacht. Dat je vader heel goed was in self-denial en een en in masking. Want nou ja, ik kan wel zeggen dat masking heeft mij soms wel gered. Dat ik niet even mezelf moest laten zien aan alles en iedereen. Hoe ik me echt voelde. En dat kan de overhand nemen, maar je dagen kunnen galzwart zijn. Dat gidzwart zijn. En je weet niet wat een trigger is. Een trigger kan ook letterlijk een herinnering zijn of een. en een herinnering kan uit een geur komen.

Floris Bot
Je weet het niet.

Randal Peelen
Nee, maar ik weet wel wat het weten is dat hij zijn best heeft gedaan. Zoals ik het noem. Dat ik weet twee echt episodes gehad van even drie maanden niet zelf. En dus dat was ongeveer mijn psychologische horizon van hij is nu even drie maanden van de leg. Ja, kut, binder, dan dat. En dan die vierde maand spreek ik hem wel weer. Dat was het plan.

Floris Bot
Ja, dat snappen.

Ellemieke Hemmers
En die vierde maand is je niet gegeven?

Randal Peelen
Nee. Nee, maar goed, ik knip dat ook wel in twee delen voor mezelf. Tenminste zo benaderk. Je hebt zeg maar namelijk denk ik een deel rouw. En je hebt een deel snappen wat er aan de hand was. Want het was voor mij achteraf gezien. Waren er meer signalen dan ik wist. Maar goed, voor mij was het donderslag bij heldere hemel. En kijk, in het stuk rouw. Heb ik inderdaad heel vaak het gevoel van, ja, Godzam, ik zou nog één knuffel willen geven. God zou me dat ene gesprek nog willen hebben. God zou me graag weten wat hij hiervan vindt. Weet je wel, maar dat is, vind ik. Bij iedereen die doodgaat, kan dat zo zijn. Mijn opa's hebben allebei een hartstilstand gehad. Aan de ene kant, ja, ik kan me er sneller bij neerleggen. Want ja, goed, oké, je hart stopt. What are you gonna do? Maar. Als iemand er zelf een ejnaar maakt, dan is het wat meer van ja godsamme. Meer vragen en meer kans op woede ook. Voel van onrecht ook. Ja. Maar ik vind dat allemaal rauw, maar snappen wat een angststoornis is. Maar als zoon, vanuit de rol van zoon en ook als vader van zijn kleinkinderen, heb ik wel zoiets, ja gast, dit heb je wel echt verkloot. Er vanuitgaand dat ik gelijk heb dat hij hier weer uit was gekomen.

Jurian Ubachs
Er staat even dwars door de vierde muur. Er staat in ons keurig aantekkinglijstje onder andere zelfmoord versus zelfdoding.

Randal Peelen
We zitten toch al vol in het onderwerp.

Jurian Ubachs
Daar zit een. . Dat is voor mij nieuw. Dus ik ken de beide woorden wel, maar ik heb er nooit afgevraagd wat het verschil is.

Randal Peelen
Een aantal keer op gewezen dat het woord zelfmoord. . Ja, men wil het liever zelf doding gaan noemen. Daar weet jij misschien meer van. Of niet, Ulieke.

Ellemieke Hemmers
Nou, dat weet ik zo niet eventjes kijken. Ik weet ook een fijn niet van.

Floris Bot
Het komt een beetje uit de Verenigde Staten waar. Bijvoorbeeld op Facebook, Twitter, TikTok, Instagram zijn partijen die een beetje filteren op. suicide en dat soort woorden. En daaruit is voorgekomen dat je dus niet meer suicide noemt, want dan word je getriggerd In de algoritmes word je minder getoond. Dus dan noemen ze het to analy yourself.

Jurian Ubachs
En dat is zelfdoding in plaats van zelfmoord. 113 gebruikt zelf het woord zelfmoord. En dan hebben we ook een hele motivatie op hun site staan waarom ze dat doen. En trouw definieert het als met zelfdoding wordt in ieder geval in trouw. Meestal euthanasie bedoelt terwijl zelfmoord vaker voor de gewelddadige dood door eigen hand wordt gebruikt. Dus dan zou je in dit geval wel over zelfmoord hebben.

Floris Bot
Daar wil ik inderdaad heen dat moord heeft een connotatie. Die is heel negatief. En wat dat betreft moet ik bekennen dat ik voorstander ben van zelfmoord. Want je doet jezelf wat aan en zeker je nabestaanden.

Ellemieke Hemmers
Het gebruik van het woord zelfmoord voor het kijken.

Floris Bot
Mocht iemand dat goed kend hebben, begrepen, excuseer.

Jurian Ubachs
Ik zeg het toch even.

Floris Bot
Ik ben voorstander van het gebruik van het woord zelfmoord in plaats van het woord zelfdoding. Ook omdat het de. Al is het maar om miljardsen de millimeter de drempel iets hoger maakt voor de mensen die het overwegen.

Randal Peelen
Wat mij een beetje beklijft. Als ik naar zelfmoord kijk dat ik vooral ook moeite heb met reacties van mensen om me heen. Want je bent in eerste instantie geconfronteerd naar de eerste week bij helemaal van de leg. De week daarop nog. Voor mij was de begrafenis een mooi moment, want dan heb je een soort van punt gezet. Dat hangt heel erg in de lucht. En zodra die begrafenis is, dan is het een last van mijn schouder. En daarna eigenlijk nog tot op de dag van vandaag. Vanochtend kwam ik iemand tegen bij het afzetten van mijn dochter op het kinderdagverblijf. En dan komt iemand naar buiten, oh ja, nog gecondoleerd. Ik zo, ah, fuck. Ik was er helemaal niet over aan het denken. En dat ook vooral mensen mij nog zieliger vinden of zo. En daar had ik me ook niet helemaal op voorbereid. Dat het de rest van de wereld vindt het ook wel heel raar.

Ellemieke Hemmers
Nou, eigenlijk krijg jij dus ook te maken met de boem nu.

Randal Peelen
Taboe, ja zeker. Maar goed, en voor een deel omdat mensen zich zo gedragen, maar voor een deel ook omdat. Je wordt gewoon gedwongen er dagelijks over te praten. En dat neemt dan steeds verder af. En op een gegeven moment is het wel een keer voorbij, neem ik aan. Maar ik heb ook geen zin om elke keer daarmee bezig te zijn.

Jurian Ubachs
Grappig is niet het goede woord, maar. Vanuit onze positie ook heel raar, want wij kennen je natuurlijk vrij goed. En ik weet dat jij inderdaad het persoon niet bent om het fijn financielig gevonden te worden. Ik weet nog dat ik daar toen letterlijk over na, gewoon überhaupt de berichten die ik dan op Telegram naar je stuur. Ineens leg je alles op een weegschaal. Welke woorden gebruik je wel? Welke woorden gebruik je niet, terwijl. . . Jij film iemand bent die zegt van gast, schrijf gewoon wat je wil schrijven en druk op send en denk er niet over na. Maar dat is heel lastig, want je schiet toch in een soort van reflex waarbij je de kittengloves aandoet. En alles. Alles zeg maar maar in don slecht en het moet allemaal netjes en verpakt en heel voorzichtig. Als niet iets begaat kom je toch terecht. Omdat ja, je zit toch heel erg van. Van je wil het makkelijker maken voor jou. Dat zou dubbel.

Floris Bot
Kijk ook naar. We hebben zo'n groepje met elf man, twaalf man of zo. Waar we met z'n allen in zetten: kijk even hoe rustig het was nadat je meldde dat het mis was gegaan. Omdat iedereen zoiets heeft van. Ja, maar dat is nu veel erger.

Jurian Ubachs
Ik zat toen frantically iedereen één op één te dermen van je moet nu even een groep.

Floris Bot
De drie, vier dagen daarna was het heel stil, heel rustig, omdat we allemaal zoiets hadden van ja, maar er is iets veel ergers. Weet je, normaal is het van, man, ik stapte vanmorgen de deur uit, stond meteen in een hondenkak. Weet ik veel. Maar dat soort kleine dingen dus. En dan denk je. Nou, dat hoeft nu even niet. En terwijl jij daar ook zoiets hebt van. Ja, maar je moet je leven niet nu helemaal veranderen. Om het even met mij is.

Jurian Ubachs
Sterker nog, het zou misschien wel lekker zijn geweest als wij gewoon doorgingen met Rent over alledaagse zaken. Want dan had hij afleiding.

Floris Bot
Ja, dat is heel gek. Maar dat is dus gewoon omdat wij als mensen ook even geen raad weten.

Randal Peelen
Ik ook niet. Maar het viel me wel op, want mensen reageren wel anders op dan op een gegeven moment was mijn oma overleden. Maar goed, die was heel oud en dat was heel prima. En die heb ik wel een laatste knuffel gegeven. En daar heb ik wel een vraag aan kunnen stellen. En die hebben wel mijn kinderen nog geknuffeld.

Jurian Ubachs
Prima. Januari nog en dan zegt iedereen gecontroleerd en dan zeg ik dankjewel. En dat is heel even vervelend, maar ze was heel erg oud en het was goed.

Floris Bot
Maar je bedoelt eigenlijk gewoon het stigma dat er dus nu iemand uit je leven is door. Laten we het toch maar even zeggen, zelfdoding in dit geval. En dat mensen dat extra erg vinden.

Randal Peelen
Ja. En een ander ding dat me opviel, misschien hak op de tak, maar dat realiseerde ik me later pas. Jij zegt van ik heb een moeilijke jeugd gehad. En ik had mijn vader al heel jong niet. En dat zet. toch een beetje je identiteit neer. Dat is wie je bent. Jij bent iemand die jongens vader is verloren. Ik ben iemand, zo voelt dat ook. Die een heel hecht gezin had, stabiele relatie, stond altijd voor me klaar. En dat wordt op een gegeven moment ook een beetje identiteit. En nu ben ik de zoon van een vader die zelfmoord heeft gepleegd. En dat kwartje viel pas la, maar dat dat ook heel erg, nou ja, ik denk niet dat schaamte het goede woord is, maar het was wel. Op een gegeven moment voel ik me heel naakt in de wereld van nou, nu ben ik dat. Heel raar om dat opeens te realiseren.

Jurian Ubachs
Welke rol speelt de emotieboosheid hierin? Want het lijkt me heel moeilijk om. Heel erg niet boos te willen zijn en tegelijkertijd misschien het wel ook te zijn.

Randal Peelen
Nou, wat ik mijn vader in zekere zin kwadelijk neem, is zeker de tweede keer de fatale episode. Laten we maar even zeggen, dat hij zeker in de eerste weken. kwam die ook even niet meer bij ons langs. En ik heb ook later gehoord dat hij het heel moeilijk vond om met name mij onder ogen te komen. Mijn zusje snapt dit beter, want die heeft zelf ook met dergelijke dingen gedeeld. Mijn broertje woonde natuurlijk bij mijn huis. Mijn broertje woont nog thuis. Dus die kon er niet omheen. Mijn vader heeft zich een hele poos niet aan mij willen vertonen. Terwijl ik zoiets heb, ja gast. Hoe lang ken je me? Hoezo kun je mij niet onder ogen zien? Wat is het? Waarom? Nou ja, later heb ik dus zelf een beetje gekozen van nou ik ga er niet te veel naar graven. Ja. Nu zo in je eentje, zo eenzaam, zo alleen die beslissing nemen en effectief mei maanden ontweken hebben eigenlijk, denk ik. Dude, come on, wat denk je dat ik van jou dacht? Of wat denk je dat ik. . Ja.

Floris Bot
Maar daar hebben wij nooit een honderd op man. Nee, heb je ook niet. Maar dat is het antwoord. Ik kan wel gissen voor je, maar een antwoord hebben we niet. Maar ik denk dat het voor mij zou de trots zijn. Misschien. Kijk, ik ken je. En jij bent iemand die snel door maskers heen kan prikken. Ik wil niet met mensen omgaan met maskers op. Nee, dat klopt. Maar jij kan er goed doorheen prikken. En als jij je masker nodig hebt om even. je dag te overleven, zeg maar, dan ben jij niet de veiligste persoon om bij in de buurt te zijn. En dat dat is niet omdat jij een Nare Fan bent, dat is omdat jij een goed zak de luxe bent en juist het beste wil voor mensen. Maar op dat moment kan je het even niet handelen.

Randal Peelen
Blijkbaar.

Floris Bot
Tenminste, dat is mijn interpretatie. Ik praat niet namens iemand. Maar ja, ik zie dat als masking. Ik zal de eerste zijn. Nee, ik zal niet de laatste zijn die zegt dat we graag anders hadden gezien. Maar ik denk wel dat je er heel goed mee omgaat. Ik denk dat je heel goed de goede vraag aan het stellen bent. En ik denk dat we er goed aan doen om er een podcast over te maken. Niet alleen over deze situatie, maar meer in het algemeen, hoewel we nu al een tijdje over deze situatie praten natuurlijk. Maar die is gewoon dichtbij man. Ja, als je niet heel erg vindt, dan zou ik wel willen kijken van, hé, hoe kunnen we dit nou bij die andere mensen zien? Ja, goed punt. Want dan. Ik denk dat we best een hoop mensen hebben kunnen raken. Maar ik denk ook dat we niet echt antwoorden voor je hebben.

Randal Peelen
Nee, nee.

Jurian Ubachs
Maar als je zegt hoe we bij andere mensen kunnen zien, wat Randon net aanhaalt, dat zijn vader dus bij die tweede episode op een gegeven moment meerdere weken, ineens terwijl hij normaal gesproken elke week of elke twee weken toch wel. . langskomt. Ik denk dat dat nou iets is om bij stil te staan. Al is maar een belletje van hoe gaat het? Is alles goed? Weet je wel? Dat kan natuurlijk heel simpel zijn. Of de truc die wij bij elkaar doen is gewoon, hé hoe is het?

Floris Bot
Nee maar echt.

Jurian Ubachs
Ja, neem maar echt. Nee, maar gewoon. Misschien, ik bedoel, kijk, misschien dat een van de luisteraars ooit hier tegenaan loopt en denkt, hé, mijn vader is ineens, of je vader of wie dan ook, is ineens een aantal weken al niet geweest, terwijl normaal komt hij regelmatig langs. Dat je dan iets eerder bewust wordt van, het kan natuurlijk duizend redenen zijn. Zijn ze zolder gewoon aan het schilderen wat jij veel. Splinter is het heen, maar dat je toch iets sneller. Even zo'n triggertje. Stilstaat bij dat het ook wel eens niet goed kan gaan bij de mensen die je eigenlijk soort van for granted neemt.

Ellemieke Hemmers
Het is ook niet voor niks zo dat in die campagne dat er gezegd wordt, hé het is oké, maak het bespreekbaar.

Floris Bot
Ja, dat bespreekbaar maken is zo moeilijk man.

Ellemieke Hemmers
Stel de vraag. Zeg letterlijk gewoon, hé, het is oké. Zeg het is.

Jurian Ubachs
Het is oké om niet oké te zijn, toch? Dat is in die campagne ook.

Ellemieke Hemmers
Ja, het is oké om niet oké te voelen of niet oké te zijn.

Randal Peelen
Enemieke, je staat al een poosje op een zijsboor.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, dat hoort er ook bij. Dat is ook de reden waarom je die podcast graag wilde doen.

Randal Peelen
Nou ja, ik heb heel nadrukkelijk twee petjes op. Ik zet heel even het petje van de host op. Want ik zeg net met het petje van de nabestaande. Zei ik, ik had het idee dat het steeds beter met mijn vader ging. En ik had ook het idee dat hij hier weer uit had kunnen komen. Vanuit jouw perspectief, wat zijn de behandelingen? Wat zijn de mogelijke. . Wat zijn de manieren om hiermee om te leren gaan?

Ellemieke Hemmers
Nou, kijk, er zijn verschillende behandelingen mogelijk op het moment dat je last hebt van angst of dwanklacht of dat je last hebt van een fobie. Als je gaat kijken naar de basisbehandelingen die er zijn, de meeste mensen starten met cognitief gedragstherapie. Met exposure en responspreventie. Dus eigenlijk waar het op neerkomt, op het moment dat je last hebt van angst of dwang en je gaat toch de dingen doen waar je ontzettend bang voor bent. Of datgene wat je ontzettend veel onrust oplevert.

Ellemieke Hemmers
Dan ben je verschrikkelijk moedig.

Ellemieke Hemmers
Want je gaat het wel aan. En als je dat doet met iemand naast je. En je kunt dan leren om met die angst of met die dwang om te gaan. Ja, dat vraagt oefening, dat vraagt tijd, dat vraagt letterlijk nieuwe paden in gaan. Naar buiten, maar ook in je hersenen. En ja, je hersenen zijn er nou helemaal aan gewend om iedere keer weer die reactie op te roepen. Maar ja, als jij op een gegeven moment je leven weer op wil gaan pakken, betekent dat je ermee aan de slag moet. Bij verreweg, de meeste mensen krijgen eerst cognitief gedragstherapie. Als het gaat om trauma, zou je kunnen kijken naar EMDR. Dat helpt je ook met een andere vorm van connecties maken in je hersenen. En dan gaat het dus echt om trauma aanpakken en emotionele lading daar afhalen. Ja, er was ook een vraag over act, zag ik. En hoe verhoudt dat zich daarmee? Misschien handig om die er even.

Randal Peelen
Ja, dat mag. Wat is act?

Ellemieke Hemmers
Acceptance and commitment therapy. En daar waar cognitieve gedragstherapie aan de slag gaat met welke gedachten roept de angst bij me op, welke gedachten roept de onrust bij me op? En die ga je omvormen. Zegt acceptance en commitment therapy, zegt oké, je hebt angst. Je hebt die gedachte. En ja, in de basis ga er maar mee om. Ga er maar naar kijken. Het is er. Hoe voelt het op dit moment? Letterlijk, ga maar die trein in. Als je last hebt met moeite hebt met reizen, bijvoorbeeld, ga maar die trein in. Oké, waar zit de angst? Waar zit die nu in je lijf? Voel je die in je buik, in je benen, in je handen, de cijfer eraan verbinden. Een kleur kan ook. En dan oké, dat is zo. Nou oké, we leven nog. Adem er maar doorheen en dan doorgaan. Dus dat is een andere vorm van therapie. En die gaat ook uit van de. . Van de waarde van iemand. Waarom doe je wat je doet? Waarom ga je die angst aan? Wat is nou jouw drijfveer om aan de slag te gaan? Dus dat is een ander uitgangspunt en een andere mogelijkheid. De vraag was.

Floris Bot
Die is van Michel, hè?

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
Hij vroeg eigenlijk hoe effectief.

Ellemieke Hemmers
Hoe effectief is cognitief gedragstherapie en hoe verhoudt dat zich met acceptance en commitment therapie? Nou, daar kan ik heel simpel over zijn. Eigenlijk alle. Therapievormen wordt van gezegd, tussen de 45 en 50 procent zijn ze effectief. Dus ongeveer de helft van de mensen worden geholpen met de therapie die ze hebben, en dat staat los van de inhoud. Dus of je nou running therapy, of dat je nou acceptance and commitment therapie, of je nou cognitief gedragstherapie, of welke vorm van therapie ook, 50% is bij die eerste vorm van therapie gewoon geholpen.

Floris Bot
En het is een soort van boomstructuur, toch? Dus je begint meestal met cognitief. En als die niet lekker aanslaat, dan kan je naar de volgende. Zodat de kans telkens groter wordt, dat je er eentje hebt die aangrijpt.

Jurian Ubachs
Ik ben heel lang geleden, dat hebben we het nu over een jaar of Acht, negen geleden. Ben ik inderdaad ook een traject ingegaan. Maar ik ben niet verder gekomen dan de praktijkondersteuner. Omdat dat mij al zoveel handvatten meegaf. Dat ik voor mij het simpele tussenstapje van gebeurtenis naar emotie dat daar nog een bewuste gedachte tussen zit. Was voor mij al heel snel genoeg om. . Ja, daar vrij snel weer uit. Super fijn. En dat heb ik ook gezegd eigenlijk bijna iedereen die ik toen kennen. Je zou het echt een keer moeten doen. Zelfs al denk je dat je zelf er geen baat bij hebt, je hebt er sowieso baat bij. Gewoon leren om je eigen gevoel en je eigen gedachten beter in de gaten te hebben. Moest inderdaad ook zo'n dagboekje bijhouden en zo. Waar heb je dan baarbij? Wat is dan hetgeen dat die mensen zouden moeten doen? Nou. In mijn geval was het een bepaalde idee dat het automatisch leidt naar een negatieve emotie als er een negatieve gebeurtenis is. En dat negatieve gebeurtenis kan van alles zijn. Het kan letterlijk zijn dat ik een pen had van dat ik denk, ah, weet je wel, zoiets doms. Maar dat je dat dus kunt ondervangen door inderdaad gewoon eigenlijk een soort van een pauzedrukken. Gewoon letterlijk je af te vragen wat denk ik nu op dit moment? Waar komt dit vandaan? En ja, dan kun je daar kun je er allerlei dingen mee doen. Je kan je emotie een cijfer gaan geven. Aan het einde van de dag vraagt je je ook vaak om: was het een goede dag? Wat is er ongeveer gebeurd? En op een gegeven moment merkte ik gewoon heel automatisch dat mijn dagen eigenlijk steeds leuker werden het hadden, was het natuurlijk niet. De dagen waren op zich gewoon redelijk inwisselbaar. Ik had best leuke dagen. Maar ik merkte gewoon dat ik. Veel makkelijker voordat de emotie zijn indruk maakt, de gedachte die daar naartoe leidt al onderving. Zo van. Ja, dat klinkt nu heel simpel om het zo te zeggen van, maar er is niks aan de hand. En dat is dan zo'n thanksam cured, maar als het uit jezelf komt, werkt het wel.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, en als ik dan ook jouw verhaal weer hoor, dan denk ik, ja, weet je, je kunt je gevoel niet. Het gevoel zelf dat, maar het stukje ervoor, de gedachte die daaraan vooraf gaat, ook al is het een flits, die kun je beïnvloeden. En dat is wat jij zegt. Ik stop op de pauw, ik druk op de pauzenknop. En ik stop en ik, au, wacht even. En je kunt het gevolg. Kun je ook weer beïnvloeden door. Op het moment dat je last hebt van angst, op het moment dat je merkt dat je depressieve gevoelens hebt of wat dan ook, dan kun je ook zeggen: hoe ga ik nu hiermee om met de situatie zoals die nu is?

Randal Peelen
Ja, en je. Ik stel hem ook soms voor als soort van negatieve spiraal, een soort feedback loop. Weet je, als ik mijn zoontje die belt mij soms. . . Op mijn telefoon met zijn iPad en dan hebben we FaceTime. Het eerste wat je moet doen, is de speaker en de microfoon uitzetten. Want anders gaat het ronzingen. En dat is gewoon die feedbackloop. Dus. In mijn brein is het gewoon een feedback loop, is gewoon een cirkel van elkaar versterkende effecten. En geluk bij ongeluk, ik bedoel, het is niet zo simpel allemaal, maar je hoeft maar ergens in de simp in de cirkel te doorbreken. Je bent er al. In dit geval is het de gedachte. In theorie, als je het ergens anders in die cirkel kan. .

Jurian Ubachs
Ja, die feedbackloop die blijft, maar die gaat dan op een gegeven moment omhoog. Want je merkt, omdat het makkelijker wordt, bij tegenslag of bij gewoon überhaupt niet eens tegenslag. Voel je gewoon even meh. En dan weet je niet waarom. Nou ja, en ik er is al een tijd geweest dat ik me meh voelde en me ook bijna schuldig voelde dat ik me. niet lekker voelde, want eigenlijk eigenlijk ging alles gewoon goed. Maar waarom voel ik me dan daar? Nou ja, daar heb ik op een gegeven moment mee geworsteld. En ja, op het moment dat je dat doorbreekt, dan als je dat dan weer eens hebt. Dan heb je het al zo vaak succesvol doorbroken. Of een slechte dag gevolgd door een goede dag. Dat je niet meer echt iets doet ofzo. Dat je denkt van au. Oké, en dan weet je, en dan als het. . Dus dan heb je ook die feedback loop, maar hij gaat omhoog. Dan kom je er wel uit.

Floris Bot
Ik maar ik mag even een parallel trekken met mediteren? Probeer eens. Op het moment dat je aan het mediteren bent, dan moet je herkennen dat er een gedachte is. En in dit geval wat Jurre net aangeeft. Je herkent dat er een gevoel is. Het is bijna hetzelfde. Een gevoel gaat eigenlijk altijd gekoppeld met een gedachte. Dus als je die herkent, dan kan je tegenzelf zeggen, oh wacht even, voordat ik hier een waarde aan geef, er is iets. Moet ik me daar druk over maken? Nee? Oké, nou dan kan ik het ook weer laten gaan. Dat is een beetje wat je met meditiek ook doet. Dat doe je veel, dus dat herken je. Dus ik hoop dat die parallel een beetje voor je werkt.

Jurian Ubachs
Je gaat gewoon hele simpele. En het klinkt heel stom als je het zo zegt, maar je gaat een hele simpele vragen aan je stelsel. Oké, wat voel ik nu? Ik ben boos. Waarom ben ik boos? Op wie ben ik boos? Op mezelf. Waarom? In vredesnaam. Omdat ik me niet fijn voel. Iemand die jou momenteel kwadelijk neemt dat jij je niet fijn voelt. Nee. Het klinkt heel stom als je het zo hard op zegt, maar dat soort kleine. . . Ja, eigenlijk gedachtetrainingen, zeg maar. Dat heeft mij destijds heel erg geholpen. Bewustzijnstherapie.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, en daar komt nog bij dat wij als mensen gewend zijn om angst. .

Ellemieke Hemmers
Weg te drukken.

Ellemieke Hemmers
Dus het is heel makkelijk om dan je mobiele telefoon te pakken of eventjes iets anders te gaan doen, weet je.

Jurian Ubachs
Ik vind het lachen wat jij zegt altijd precies.

Ellemieke Hemmers
Op het moment dat ik mijn telefoon aan het pakken was, ik dacht het al dat je daarover zou beginnen. Lekker.

Randal Peelen
Maar goed, hij heeft de telefoon achter zijn tas verstopt.

Ellemieke Hemmers
Nou, maar terwijl als je gaat kijken naar angst op zich als emotie. Angst heeft een functie. Angst heb je niet voor niks. Angst is het moment dat er ergens in de bosjes een sabeltantiger zit. Daar komt hij vandaan. Nou, op het moment dat je dan een hertje ziet, die hoort iets ritselen in de bosjes, die oortjes gaan omhoog, die gaat om zich heen kijken. En die sprint weg.

Floris Bot
Oh ja, en piept geluid.

Ellemieke Hemmers
En maakt geluid. En wat doen wij? En wat doen wij? We pakken de mobiele telefoon.

Jurian Ubachs
Ja, zo. Zit hier een sabelt een tijdje in het bosje.

Ellemieke Hemmers
Dat zou nog helpen, maar in dit geval pak je je mobiele telefoon op je op. En je wil het maar niet voelen. Je wil het maar niet ervaren. die angst lastig en je vindt die vervelend, terwijl je moet eigenlijk bewegen. Weet je? Wat doet dat hertje op het moment dat het bewegen achter de rug is? Even zo. Even trillen. En dat is dus ook het mooie waar je dus over na kunt denken met angst. Is die gaat in je lijf zitten. En je moet er dus ook wat mee met je lijf. En je hebt het nu over mediteren. Veel mensen. Die last hebben van angst en wanklagen hebben moeite met mediteren, want dan komt het heel erg naar boven. Maar beweging Is ook mediteren. En dan heb ik het over wandelen op je blote voeten buiten. Yoga. Weet je, in de tuin werken. Dat is allemaal schilderen. In het hier en nu zijn.

Jurian Ubachs
Hij was gewoon überhaupt sport. In die tijd liep ik ook heel veel. En dat was mij ook wel echt meditatief. Gewoon inderdaad tien kilometer lang. gewoon even bezig zijn met je ademhaling.

Floris Bot
Ik fiets heel graag met mijn zoontje. We hebben nu zo'n bakfiets en dan stop ik mijn zoontje voorin en dan gaan wij eens de tien kilometer fietsen. Het is een elektrisch bakfiets, het gaat best vlot. We zijn wel 20, 25 minuten of zo, met z'n tweeën onderweg. In dit geval mediteren of mindfulness kan ook gewoon zijn jezelf even in een andere situatie plaatsen. En mijn zoontje die bouwt de oren van je kop. Dus dan is er geen ruimte voor mezelf. Wat zo echt heel fijn is.

Ellemieke Hemmers
Ja, en doorademen. Als je gaat hardlopen of als je weet je wel, je ademhaling.

Randal Peelen
Is angst niet ook intrinsiek toekomstgericht als in niet hier en nu? Ik bedoel, als er letterlijk een sabeltand tijger naar je toekomt en je hebt het hart in je keel en zweethandjes, is er niemand die daar van opkijkt. Maar als je dat hebt op het moment dat je boodschappen moet gaan doen, dan wordt het hinderlijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, je vraagt nu wel veel dingen in één keer. Even denken hoor. Als je het stukje gaat kijken naar de toekomst, ja, dat kan zeker. Maar het kan ook zijn, heb ik niet in het verleden iets gedaan waardoor ik iets. . Heb veroorzaakt, wat verschrikkelijk is, waar ik verantwoordelijk voor ben. Kan ook heel veel angst in zitten en er kan ook heel veel zorgen in zitten. Dus ja, het is in ieder geval niet heel erg in het hier en nu. Dat.

Floris Bot
En er zijn ook, ja ik noem dat twee soorten, grofweg twee soorten angst. Je hebt zeg maar rationele angst. Dus dat is, je mag bang zijn, want er is een kans dat je doodgaat. Je loopt daadwerkelijk gevaar en iets wat ik irrationele angst noem. Dat je jezelf gek maakt dat je er dood van kunt gaan. Of. Dat je ergens dus heel bang voor bent. Terwijl je weet dat je er niet dood was.

Jurian Ubachs
Dat is een beetje verschil tussen loop je aan drie uur s'nachts in je eentje in een gure buurt. Dan heb je. Of jij rationeel neon bordmoment op straat te lopen? Een neonbord op je altijd een half miljoen op zak? Of ben je altijd bang op straat?

Floris Bot
Ja, precies. Nou, op het moment dat je herkent van hé, ik ben telkens bang voor iets waar ik eigenlijk niet dood van kan gaan, dan is het gewoon een heel goed moment om met iemand, het maakt niet uit wie. Gewoon eens te praten. Hé, ik merk dit. Heb jij dat ook wel eens?

Randal Peelen
En dat is genoeg soms, hè? En ik denk dat een boel van onze luisteraars weten dat onze Slack een plek is waar we graag verzamelen en waar een boel van jullie ook te vinden zijn. Ja toch. Floris, wil je eerst je tip alvastgeven? Of zal ik hem even aansnijden? Nou ja, noem hem gewoon. Er is een kanaal op onze Slack dat heet Geestelijke Gezondheid. Dat is een plek die we hebben gemaakt specifiek voor dit soort dingen. En het valt me op dat altijd als iemand daar iets post, dan staat er ergens een zin. Vind ik moeilijk om te zeggen. Of sorry dat ik je las geval. Of iets. Er staat altijd ergens een voorbehoud in dat verhaal. En zonder uitzondering, alleen maar liefde. Daarna. Dus de drempel die mensen zelf voelen. Ik ook trouwens. Ik dacht dat het een opgesteld kanaal was trouwens. Nee, nee, dus een openbaar kanaal. We hebben het opengemaakt. En dat is ja, denk ik. Neem die gok een keer. Zet het er neer.

Floris Bot
We hebben ook zo'n kanaal over ADHD die is wel besloten. En daar beginnen we al niet meer met. Sorry dat ik. Maar dat groepje is eigenlijk heel klein, je kent elkaar, je hebt elkaar allemaal. We zitten al, weet ik veel, twee jaar sommigen zitten daar in dat kanaal met elkaar. Dus je hoeft dat niet meer te doen, weet je wel. En dat. In dit kanaal eigenlijk, in geestelijke gezondheid, hoeft het niet jongens. Nee, en meiden en alles ertussenin.

Ellemieke Hemmers
Ja, fantastisch. Weet je, lotgenotencontact is zo belangrijk.

Floris Bot
Ja, maar het moet ook echt een safe space zijn. Dus als we merken dat er iemand naar doet, dan is het ook gewoon wippen met die handel. Dat gaat snel, ja.

Randal Peelen
We gaan naar de vraag van de luisteraar wat mij betreft. Dan zijn we inderdaad heel sneller. Daar staan er ook nog een aantal tussen die de moeite waard zijn. Bij mij is het anderhalf A4'tje vol, dus dat is respectabel. En wat me opviel is er waren. . Eigenlijk drie lijnen die ik kon herkennen in die vragen. Dus ik heb ze ook op die manier gerangschikt over angst, zwang en fobie. Over zelfdoding en meer aan mijn adres en omtrent mijn eigen vader. Dus goed gebruiken met Nerds om tafel dat we om de beurt vragen mogen stellen. Dus open uitnodiging. Heeft iemand een vraag op de kijk?

Jurian Ubachs
Ik zie er eentje die redelijk bij mij aansluit. Ik ben zelf ook iemand die heel snel het ijsbreken met humor, graag de humorvolle nood plaatst, ook in een podcast. Die van Boba. Vraag van Boba inderdaad. Boba vraagt zelf neigelijk humor te gebruiken om dingen bespreekbaar te maken of met lastige situaties om te gaan? Heb je tips voor het gebruik van humor bij angst, drangfobie? En wat is de rol van humor in het genezingsproces? En dat zou ik zelf nogal willen toevoegen. Hoe weet je of het gepast is of niet?

Ellemieke Hemmers
Gewoon proberen. Nee, maar weet je, humor is zo belangrijk. Dat is geweldig. Als dat de manier is waarop je. Met dingen om kunt gaan, dat is gewoon hartstikke mooi. Sterker nog, Marjolein van Koten is de directeur van de Angst, Twang en Verbies Stichting. En zij is ook cabretier. Zij staat op het podium met psychiatrisch cabaret. En dus zij gebruikt humor om haar eigen angst en haar depressie ook gewoon bespreekbaar te maken. En Zij maakt er een voorstelling van. Fantastisch. Dus ja.

Floris Bot
Maar je zegt: gewoon doen. En als het niet gaat, je intentie was goed.

Ellemieke Hemmers
Ja, precies. Je maakt het in ieder geval bespreekbaar.

Randal Peelen
Nou of andersom misschien een handig handvat. Ik frame het soms van, daar zou ik er spijt van kunnen hebben als ik het niet zeg. Weet je wel, ik heb wel vaak dat ik in bed lig en dan komt opeens een random gedachte van 20 jaar geleden dat ik iets zei. En dan crinch ik even zo van. Ah God, had ik dat nou wel? Maar ik vind het erger als ik iets niet gezegd heb, waar ik spijt van heb. Dat vind ik tien keer erger. Dus af en toe vol gewoon een liefdevolle gok nemen. Best that could happen is dat heel mooi. Worst that could happen in over 20 jaar een keer.

Jurian Ubachs
Boba's vraag om te beantwoorden. Heb je tips voor het gebruik van humor bij angst langfobie? Is het gewoon doen als je de.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Jurian Ubachs
Als dat is wie je bent.

Ellemieke Hemmers
En durf ook gewoon stralen te falen. Gewoon de ja. Gewoon hoppa.

Floris Bot
Het is wel een beetje shit dat je foulangst hebt, maar.

Ellemieke Hemmers
Dat dan weer wel, ja.

Floris Bot
Ja, ik was al de halve avond een grap over faalangst aan het inslikken.

Randal Peelen
Dat hadden zonder mensen kunnen helpen als ik ervoor.

Floris Bot
Nee, nee, nee, nee. In de mantel der liefde vind ik gewoon echt wel de beste hier.

Ellemieke Hemmers
Ja, precies. Als het vanuit een goede intentie is, dan.

Jurian Ubachs
En dat merk je toch ook? Nou, met de klok meegaan ben jij de volgende.

Ellemieke Hemmers
Oh, oké. Even kijken hoor. Nou, dan ga ik naar de vraag van Martijn Koetsier. Die stelt: zijn er apps of tools die mensen met angst, dwang en fobie kunnen helpen? Ja, een hele hoop. Om te beginnen is Therapieland in een raptempo bezig met allerlei apps ontwikkelen die kunnen helpen bij therapie. En daar kun je ook gratis apps downloaden. Maar je kunt daar ook apps die met betrekking met van alles en nog wat downloaden. Zeker in combinatie met de repie kan dat ontzettend handig zijn. Ja, dan heb je nog een hele hoop apps met betrekking tot mindfulness, een dankbaarheidsdagboet bijhouden. Dat soort dingen allemaal kan je ook allemaal helpen.

Floris Bot
Ik moet ineens aan pom denken, maar ga verder.

Ellemieke Hemmers
En ja, wat ik een hele leuke vind, die wilde ik even noemen, is dat wij samenwerking hebben met de Vrije Universiteit van Amsterdam. En die zijn bezig met het ontwikkelen van apps met virtual reality. En dan heb je dus een virtual reality bureel op. En dan kun je dus met je mobiele telefoon. . Zien dat er bijvoorbeeld een spin over je hand heen loopt. Dat je op een hoge bouw staat. Dus je kunt dus op die manier jezelf trainen op een. Ja, gratis, 2 euro, 3 euro geloof ik, dat die app is, ofzo.

Floris Bot
Maar de moeite van het proberen waard.

Ellemieke Hemmers
Ja, precies, weet je, het is gewoon. Ik zou graag zeggen leuk om zulke soort dingen uit te proberen.

Randal Peelen
Ik heb wel een keer in een VR gestaan van Game of Thrones. En dan ga je op die muur. Kijk je naar beneden. Nou, reken maar dat een klamantje.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, precies.

Jurian Ubachs
Ik vind van mezelf dat ik geen hoofdvlees heb, maar ik deed dat ook. In VR, ik kijk ze naar beneden. Ik heb toen eartop tegen mezelf gezegd. Staat op de grond op het Westergasterrein in Amsterdam. Dit is fake. Je moest even gewoon mantramen, even terug. Want ik was echt inderdaad. Ik zou dat niet trekken.

Ellemieke Hemmers
Die was echt goed.

Jurian Ubachs
Maar het zou ook allemaal extra. Zo'n windblower die een beetje sproeien. Bij de idee van in mijn sneelsvorm staan. Dat was echt. Echt eng.

Ellemieke Hemmers
En VR wordt dus ook steeds meer gebruikt in therapie. Want dan ga je dus bijvoorbeeld als je bang bent om de straat. . Te gaan en mee te reizen in een bus of in een trein of wat dan ook, dan wordt dat met film met een film opgenomen en dan ga je dat gewoon doen als voortraject voor daadwerkelijk een bus of een trein ingaan, bijvoorbeeld. Ja.

Floris Bot
Het is fantastisch eigenlijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, dus de moderne technologie levert heel veel leuke dingen op.

Randal Peelen
Ik ga even vals spelen, want ik pak er een uit de categorie die lekker over mij gaat. En die is van Wouter van der Hoorn. En die vraagt zich af. In hoeverre was voor jou dan al dus de hulpvraag zichtbaar? Was die zichtbaar? En het antwoord is in eerste instantie ja, in die zin dat, mijn vader had overduidelijk, ik wist dat het een angstoornis was en ik had gezien dat hij ermee dealde, maar. Wat ik ook wel heb gemerkt is, daar heb je niet zoveel aan. Omdat hij had zijn eerste therapie in een zekere zin afgebroken, dus die liep niet meer. En toen hij zich weer opnieuw aanmelde, kwam hij wel lekker net zo goed weer op de wacht rijden. En ja, dat is helaas waar. De GGZ heeft best wel wachtrijden tegenwoordig. En ik weet dat er, ik weet niet precies welke behandeling, maar er waren nog steeds dingen waar hij op aan het wachten was. Tot hij aan de beurt was. Dus hulpvraag zichtbaar. Ja, die vraag vind ik ingewikkeld. Want dat was dan in zekere zin wel duidelijk, maar. En ook weer niet. Ik baal er wel van dat dat dan niet. Als je 112 belt, dan kan die ambulance er snel zijn. Dan lig je heel rap in het ziekenhuis en dan ben je in no time op de IC. Maar zo'n vaart loopt het in de GGZ gewoon niet.

Floris Bot
Dat idee hebben mensen wel eens. Als je naar Amerikaanse ziekenhuisseries kijkt. Ik vind Nieuw Amsterdam vind ik een hele goede serie. Dan loopt een psycholoog rond over de eerste hulp. En die neemt gewoon mensen in dwang op. Dat is in werkelijkheid niet het geval, jongens. Nee. Het zou fantastisch zijn overigens als die hulp zo goed beschikbaar was, maar dat is gewoon niet zo. En de kans dat je een hulpvraag hebt en dezelfde avond nog desnoods gedwongen op wordt genomen is gewoon nieuw.

Ellemieke Hemmers
Nou, een dag, twee dagen moet wel lukken, zeker in noodsituaties.

Floris Bot
Maar teamnood hoor.

Ellemieke Hemmers
Ja, dan is er wel echt nood inderdaad. En er gebeuren ook heel veel hele goede dingen in de GGZ van mensen die heel hard werken en je echt willen helpen.

Randal Peelen
Every geen school aan.

Ellemieke Hemmers
Maar het is wel, zoals Lisbeth wel zegt, het is niet vijf voor twaalf, maar vijf over twaalf. Het is echt roeien met de riemen die je hebt en het is zwaar.

Randal Peelen
Daar weet ik dat ik eigenlijk twee vragen stelde. Nee, van Ivo. Ja, Ivo vraag, hoe kunnen we de GGZ zo hervormen dat mensen op tijd geholpen worden? Heb jij daar een mening over? Want het wordt wel schijn snel politiek dan eigenlijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, precies. Ja, dat vind ik lastig. Ja, ik.

Randal Peelen
We hoeven daar in deze podcast.

Jurian Ubachs
Je refereert net aan een andere podcast.

Ellemieke Hemmers
Kijk, Bram Bakker heeft daar een hele duidelijke beroemde psychiater in Nederland heeft. Daar een duidelijk beeld bij van hoe hij het zou willen veranderen. Jim van Os heeft daar laatst ook een boek over geschreven. Dat zijn mensen die er veel meer verstand van hebben dan ik. Ik denk dat het echt wel anders kan. Absoluut. Maar hoe dan vind ik een te groot vraagstek voor mezelf om zo even snel te beantwoorden.

Randal Peelen
Dat kan ik me goed voorstellen. Maar ik kan me wel. Tenminste, ik kan me niet aan de indruk omtrekken dat dat wel degelijk een politieke lading heeft. Dat als dit jouw stokpaardje is, er partijen zijn waar je beter wel en niet op kan stemmen.

Ellemieke Hemmers
Ja, vast.

Randal Peelen
Dat is geen vraag.

Ellemieke Hemmers
Ik ben niet zo met politiek bezig als ik heel eerlijk ben.

Floris Bot
Als ik er één ding nuttigs over kan zeggen, dan is het waarschijnlijk dat we gewoon ook niet genoeg hulpverleners hebben. Want als je iedereen op tijd wil helpen, hebben we gewoon veel meer hulpverleners nodig.

Ellemieke Hemmers
Ja, en daar is weer geld voor nodig. Er is juist enorm in bezuinigd.

Floris Bot
En is het interessant genoeg om het te gaan doen? Het moet wel sterk in je schoenen staan. Laten we het wel zijn.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, weet je, ik heb zelf 18 jaar in de jeugdhulpverlening gewerkt. En tegen de tijd dat ik er wegging vier jaar geleden was de situatie zo dat er 30% bezuinigd werd. En dat je wel meer cliënten moest gaan behandelen. Met 30% minder. Lekkere combinatie mensen. En daar komen ze nu ook wel van terug hoor. Maar. Het is toen al dus, was het al keuzes maken. En ja, dat zijn keuzes die ik op een gegeven moment niet meer wilde maken. Nadat ik achttien jaar jonger had behandeld.

Randal Peelen
Ja, dat snap ik wel. Hopelijk heb je op deze manier nog veel meer mooiere impact. Dat zou fijn zijn.

Ellemieke Hemmers
Ik hoop wel dat ik op deze manier impact heb, inderdaad.

Randal Peelen
We hebben nog tijd voor meer vragen, of niet?

Floris Bot
Ja, dat vind ik wel voor de beurting gesteld. Ja, ik ga er eentje stellen uit de categorie zelfmoord slash zelfdoding. Vraag van Axel K. Sorry, is een beetje zwaarder. Hoe kun je zelf om hulp vragen als je suicidale gedachten en of een depressie hebt? Ik weet nog van mijn eigen ervaring dat om hulpvragen zowel het moeilijkste was als het omslagpunt naar wetenschap. Voor hem geldt en waarschijnlijk voor de meeste praten is vaak de beste manier, hoe eng het ook is, maar hoe? Wat je net zei was allemaal zijn vraag. Ja, dit is allemaal zijn vraag. Sorry. Het is vanaf hier. Als je jezelf er niet echt toe kunt zetten, hoe kan je jezelf er dan toe zetten? Hoe tel je jezelf over die drempel heen om die hulpvracht te stellen? En aan wie kan je hem dan stellen?

Jurian Ubachs
Misschien maar beginnen met gewoon het belangrijkste telefoonnummer op dat moment. 113, mensen.

Randal Peelen
0800 0113. Ja, nou wil ik als kennis uit de telecomindustrie aan toevoegen. Het is wel degelijk verplicht voor providers inmiddels. We hebben afgesproken met elkaar dat we dat nu maar wel gaan ondersteunen. Het is alleen nog niet bij alle providers zo. Die dag gaat wel komen.

Jurian Ubachs
Dat is 113 heb je dan ook.

Randal Peelen
De dag gaat komen dat dat nummer gaat werken. Is vandaag niet zo. Dus afhankelijk van je providers. Sommige providers wel, sommige niet. Je kunt beter gewoon 0800 0113 onthouden inderdaad.

Jurian Ubachs
De reden dat ik dacht dat je daarmee moet beginnen is, ik kan me heel goed voorstellen dat het heel moeilijk is om erover te beginnen tegen iemand die je goed kent. Misschien kan het je enorm helpen om dat verhaal eerst tegen iemand af te steken die je niet kent.

Floris Bot
Wellicht de enige rol op dat moment is om er voor je te zaken. Want je hebt een heel bewuste. Het is al moeilijk genoeg om te vragen. Omdat je vaak denkt: oh, maar zit die persoon erop te wachten? Deze personen zitten letterlijk achter de telefoon. Op jou te wachten. En die. Hoe stom dit ook mag klinken, maar die springen bijna een gat in de lucht als zich een nieuw persoon meldt. Want dat is de kans voor hun om een nieuw persoon te helpen.

Ellemieke Hemmers
De gesprekken die wij ook hebben bij de telefonische hulpdienst met mensen die hiermee bezig zijn, dat is enerzijds heel zwaar. Maar ook heel waardevol dat je iets kunt betekenen op zo'n moment.

Randal Peelen
Ja, en even voor de duiding, er zijn er plusminus 1800 tot 2000 per jaar. Dat zijn er vijf per dag. En ja, dat betekent dat je daar letterlijk een dagtaak aan hebt hoor.

Floris Bot
En als je die te moeilijk vindt. . Of denk dat. Zover ben ik nog niet. Je huisarts is altijd een goede. Als je je eigen huisarts te eng vindt, omdat hij bijvoorbeeld ook je partner kent of je ouders of iemand anders. De huisarts heeft altijd een backup. Dus ik wil niet zeggen wacht tot het gesloten is of zo. Maar er zijn andere huisartsen die je ook kan bellen in dezelfde stad. Desnoods. 100 kilometer verderop. Een huisarts zal nooit zeggen, ik kan je niet helpen. Weet je, dus ook al kan hij je misschien niet helpen. Het minste wat hij zal doen is je aanhoren. En ik wil nog aanstippen voor.

Randal Peelen
Net die persoon die dit zit te luisteren en dat setje nodig heeft, ik citeer, ik weet nog van mijn eigen ervaring dat omhulpvragen dus wel het moeilijkste was als het omslagpunt. Onthouden dat wel, dat. Je hoort het nu van iemand die er helaas ervaring mee heeft. Als je het dan hebt gezet, die stap, kan het ook nog wel eens heel belangrijk zijn geweest.

Floris Bot
Ja, ik vond de stap zelf zetten niet zo moeilijk, maar toen ik hem gezet had. was het wel een soort van zwart van Damekles wat even een kilometer verderop ging.

Randal Peelen
Je spreekt het de waarheid in, zeg maar.

Floris Bot
Je manifesteert het aan de ene kant, maar ook je geeft toe dat het niet erg is. Het is namelijk niet erg. Wij met z'n allen zijn er om het leuk te hebben. En we hopen graag dat jij het ook leuk hebt. En anders zorgen we daarvoor. Dat je in ieder geval leuk genoeg hebt om er niet mee te stoppen.

Jurian Ubachs
Mag ik voor we naar de tips gaan nog één vraag stellen?

Randal Peelen
Ja hoor. Er zit niemand na ons in deze studio.

Jurian Ubachs
Ik vond het een mooie afsluitende vraag.

Randal Peelen
Als je nog andere vragen eerst wilt doen, dan vind ik dat ook goed. Iemand eenmaal, allemaal, want er staan mooie tussen. Maar.

Floris Bot
Ik ben vooral heel benieuwd, dus doe gewoon je ding, denk ik.

Jurian Ubachs
Nou ja, omdat natuurlijk de aanleiding van deze podcast wel helder is, vind ik het mooi om af te sluiten met de vraag van Carmen: wat is de mooiste herinnering aan je vader?

Randal Peelen
Ik heb dat in mijn ja, hoe moet je het noemen? In het Engels noemen ze een eulogy. Dus het praatje dat je houdt op een begrafenis. Ik weet niet wat in Afghanistan. . Maar dat moeten we niet doen. Oh, je toespraak. Het praatje dat ik hield. Een van de herinneringen die ik heb, is door mijn vader over mijn rug gekieteld worden. Ja, dat is natuurlijk heel vaak gebeurd en ik weet niet hoe lang geleden, maar die herinnering zit wel diep. Dus dat is wel iets wat ik gewoon. Sindsdien net iets vaker net iets langer doe voor mijn eigen kinderen, zeg maar. Liefste en connectie.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Randal Peelen
Dat is het eerste wat er in me opkomt. Mooi.

Ellemieke Hemmers
Mooi.

Randal Peelen
We mogen nog nabrandig zijn en zo niet gaan we naar de tips.

Floris Bot
Ik moet.

Randal Peelen
Ellemieke, wat vind je leuker? Even een broek weg slikken. Dat er iemand. Dat er iemand het goede voorbeeld geeft.

Jurian Ubachs
Ik begin wel zeggen dat ik mijn tips even een weekje uitstel. Als ik zo kijk naar de lijsten, dan zijn ze allemaal redelijk in het thema. En dat zouden die voor mij zeker niet zijn. Ik laat jullie volgende week weer weten wat ik allemaal aan het kijken ben.

Randal Peelen
Ga ik eerst op jij, Elamieke?

Ellemieke Hemmers
Ja, begin maar.

Randal Peelen
Oké. Ik heb er twee. En de eerste die vind ik misschien wel het belangrijkst. Toen mijn oom overleed. We wisten we al heel lang dat dat ging gebeuren, want hij heeft al vrij jong kanker gekregen. Dus mijn oom en tanten hebben echt al zolang ik weet gezegd ja wij wij blijven zo lang mogelijk bij elkaar, maar wij wonen nooit oud samen. Dat zat gewoon niet in de kaarten. Hij zou altijd jong overlijden. Nou, dat was op een gegeven moment ook zo. Op de valreep van zijn pensioen. Dat is niet heel jong. Nee, maar wel qua timing dat je denkt, ah, gun die man, een paar jaar. Maar helaas. En wat ze hebben gedaan is de uitvaart nadrukkelijk een viering van zijn leven genoemd. Het eerste wat ik denk, Jezus, wat leem, wat cliché. Maar toen we daar kwamen, er stond op de kaart ook welkom in alle soorten kleuren kleding. Er stond op het woord een viering van zijn leven. En doordat dat op die kaart stond en omdat je op die mindset dan binnenkomt, ik ben wel eens op een begrafenis geweest. Dat ik denk, nou, ik heb net geen nette schoenen, ik sta op sneakers en dan kom je een beetje bezwaard binnen. En dan wordt het ook heel zwaar. En dan heb je zo'n zware dag. Tot nu. Het was gewoon heerlijk. Het was gewoon mooi. Je weet vooraf, ik kom op die mindset binnen. Ik ga stilstaan bij de leuke dingen. En jij is er nu niet meer. Maar dat was gewoon echt de mooiste uitvaart die ik ooit heb meegemaakt. En we hebben dat ook gedaan voor mijn vader. Dus we hebben dat eigenlijk gekopy-paced. Veel inspiratie heb je niet als je in die rauwweek zit van ja shit, het is net gebeurd en ik moet een boel regelen. Dus een beetje copy-paste werk. Permitteerden we onszelf en we hebben letterlijk dat gedaan. Welkom in alle kleuren kleding. Het is vielen van zijn leven. En dat is eigenlijk ook de mindset die ik probeerde hebben bij het geven van dat praatje. Ja, een uitvaart moet je voor iedereen een keer doen. En vieren de tijd dat diegene er wel was, vind ik mooier dan stilstaan bij dat hij er niet meer is. Dus dat is mijn eerste tip. De tweede, en daar dat heeft mij zelf aan het denk gezet, is een aflevering van de Ezra Klein Show. Hij staat net deze week toevallig weer als heruitzending. Hij is al ouder. Dus al een keer eerder geweest. Die gaat over trauma. Als je zoekt Ezra Kleinshow en trauma, dan vind je hem direct. Ik ben even de naam kwijt, maar het is een Nederlandse wetenschapper die vertelt over zijn onderzoek naar trauma. En die framt het op zo'n manier dat ik er wel wat mee kon. En dat is ongeveer zo dat hij het omschrijft als een soort van lichaam en geest dat met elkaar in conflict kan zijn. Of we noemden het net reptiele brein. Het reptiele brein detecteert angst en doet dat ook in het hier en nu. Legt trauma, specifiek, PTSD, maar trauma, gewoon iets wat echt traumatisch is geweest en zich nu manifesteert. Als het lichaam dat een beetje aangeeft van er is nu levensgevaar. Terwijl de geest denkt er is helemaal geen levensgevaar. En dat dat best wel rare effecten kan hebben. Maar wel effecten die. Te verklaren kunnen zijn en waar het een en ander aan oplossingen voor bestaat. En in die podcastaflevering vind ik dat mooi uitgelegd en bijzonder uitgebreid besproken. Dus dat is mijn tweede tip.

Ellemieke Hemmers
Ja, daar kan ik me ook helemaal in vinden. Want als je over trauma praat, als mensen in de tegenwoordige tijd gaan praten, dan merk je daaraan ook dat het nog steeds leeft. Op dat moment. Als je het verwerkt hebt, dan ga je praten in toen gebeurde er dit en ik had last van dat. . Ja, terwijl met trauma praat je in de tegenwoordige tijd. Ik zie nu, ik voel nu, ik ruik nu. Ja, ja. Mooi, dankjewel. Ja, ik had een rijtje tips opgeschreven waarvan we een aantal al echt al besproken hebben.

Randal Peelen
Ga ze maar gewoon nog een keer af hoor. Ook in de show notes. Dus als mensen zoeken. Of onze aflevering in de show notes of op onze site, dan staan er ook links en keuze.

Ellemieke Hemmers
Nou ja, eigenlijk mijn eerste tip is praat erover. Toen kwam net al terugsprake. Praat erover met familie, met vrienden, met eh lotgenoten. Contact met andere mensen.

Ellemieke Hemmers
Maakt niet uit met wie.

Ellemieke Hemmers
Maakt niet uit met wie eigenlijk als het maar. Nou ja, oké.

Floris Bot
Het is handiger als je niet gewoon de eerste persoon die je op straat tegenkomt, erover gaat.

Ellemieke Hemmers
Kind van vier, dat je niet gaat.

Floris Bot
De persoon achter je bij de Albert.

Ellemieke Hemmers
Nou, sterker nog, bij de Albertijn kunnen ook mooie gesprekken ontstaan hoor.

Floris Bot
Gemiddeld gezien kennen ze je niet.

Ellemieke Hemmers
Nee, ja, maar goed, in ieder geval praat erover. Dat is echt heel belangrijk. Want dan kun je herkenning, erkenning voelen en dan kun je ermee aan de slag gaan voor jezelf. Dus dat is echt de weg naar herstel. Ja, ik gaf hem net al aan bewegen. Ja, yoga, tai chi, werken in de tuin, wandelen, sporten, hardlopen, bewegen. Want daarmee zet je letterlijk ook je hersenen in beweging. Je kunt bellen naar de telefonische hulpdienst van de Angst, Dwang en Fobie Stichting. We zijn op werkdagen bereikbaar van 9 tot half 2. En dan kun je advies krijgen voor welke hulp past bij mij. Je krijgt een ervaringsdeskundige vrijwilliger aan de telefoon. En zij kunnen je uit eigen ervaring vertellen wat hun geholpen heeft. En eigenlijk wat het aller allerbelangrijkste is. Een luisterend oor. Want ja, wij weten hoe het is.

Randal Peelen
Het zijn wel al snel gesprekken van een uur plus lijkt mij.

Ellemieke Hemmers
Af en toe is het gewoon, ik wil weten wie er in de hulpverlening gespecialiseerd is in mijn buurt. Nou, prima, daar kijken we met je mee. We hebben een therapeutennetwerk waar we dan in kijken. Maar vaak zijn dat gesprekken van een half uur, drie kwartier, waar je toch wel uitgebreid ingaat op wat er nou precies speelt in het dagelijks leven. Therapeuten kunnen er ook naartoe bellen. En naaste ook uiteraard. Als je het vermoeden hebt dat er iets speelt of als je naaste last heeft van angst of danklachten, dan kun je zeker bellen. Telefoonnummer is 043 753009. Ja, inderdaad.

Floris Bot
Je zit in driebergen, Rijswurg, toch?

Ellemieke Hemmers
Ja, in drie bergen, inderdaad. Ja, je kunt ook langskomen, maar dan moet je even een afspraak maken, natuurlijk, van tevoren. Even kijken hoor. Op de website hebben we veel informatie staan over verschillende vormen van angst en dwangklachten en fobie. We gaan die van de zomer nog uitbreiden met podcasts en filmpjes en dat soort dingen allemaal. Maar daar zijn we tot nu toe nog niet aan toegekomen. Er zijn leuke podcast. Oh, echt ongelooflijk. Er zijn er zoveel. En elke maand schrijven we een nieuwsbrief. En daar komen de nieuwste podcast en tips en dat soort dingen in. Dus dan, als je je inschrijft voor de nieuwsbrief, dan word je daar ook van op de hoogte gehouden.

Randal Peelen
Is het meer voor mensen die daar zelf mee dialen of?

Ellemieke Hemmers
Mijn ervaring is dat ook therapeuten en behandelaren er heel veel aan hebben, dat je als naaste er heel veel aan hebt. Dus ja, absoluut. Ja, en dan kom ik ook gelijk op de volgende. Als naaste, stel dat je iemand in je omgeving hebt die er last van heeft, stel de vraag. Stel de vraag die iemand anders niet durft te stellen. Weet je, bijvoorbeeld ook over zelfmoord. Op het moment dat iemand het echt heel erg zwaar heeft. Ik hoor dat je het heel erg zwaar hebt. Denk je dan ook wel eens erover om uit het leven te stappen? Dat is. Veel mensen denken dan van: oh jee, dat moet ik niet stellen. Want straks breng ik iemand op een idee. Maar iedereen vanaf 18 jaar weet dat dat een mogelijkheid is. Dus door de vraag te stellen, doorbreek je een taboe. En er is een verschil tussen het antwoord wat je krijgt van. Nou, nee, ja, nee, eigenlijk helemaal niet. Oké, nou prima. Of nou, ik merk eigenlijk wel dat ik er af en toe aan denk, maar ik wil daar eigenlijk helemaal niet aan denken. Of nou, ik heb inderdaad wel eens ergens gestaan dat ik dacht, nou, ik doe nu wat. Of ik draai nu mijn stuur om en dan zit ik tegen die bomen en dan is het allemaal klaar. En er zijn allemaal gradaties. En het is allemaal oké om dat te bespreken. Maar wat we vaak horen is. Ja, ik heb het heel erg lastig, maar ik durf er niet over te praten. En ik zou het zo fijn vinden om daar met iemand over in gesprek te gaan. Maar ja. Als mij die vraag niet gesteld wordt, dan vind ik dat ook weer heel erg lastig.

Floris Bot
Niet er zelf over beginnen.

Ellemieke Hemmers
Het is voor degene zelf moeilijk om daarover te beginnen, maar voor de naaste is het ook een drempel. Probeer nou die drempel te verlagen. Probeer nou dat taboe te doorbreken. En ja, wees daarin ook moedig en stel gewoon de vraag.

Randal Peelen
Ja, stel de vraag. Mag ik er één aan toevoegen?

Ellemieke Hemmers
Ja.

Randal Peelen
Je kunt jullie stichting ook financieel steunen?

Ellemieke Hemmers
Ja. Dat klopt.

Randal Peelen
Er zijn waarschijnlijk een paar luisteraars die denken dit gaat mij aan het hart en daar wil ik wat mee. Er zijn zelfs kanalen op onze slack waar mensen elkaar rich bitches noemen. Ik zou zeggen, joh, als je jezelf in deze omschrijving herkent, overweeg dat eens. Want er zijn een boel goede doelen. De een nog beter dan de ander, maar dit is er ook één.

Ellemieke Hemmers
Ja, absoluut. Je kunt op de website meer informatie vinden. Kijk, als je vriend wordt van ADF, dan krijg je ook ons blad toegestuurd. En dan krijg je korting op Lotgenoten Contact en op trainingen. En je kunt ook zeggen van nou ja, ik doe een eenmalige donatie en we zijn blij met alles. We vinden het belangrijk dat. Iedereen deel kan nemen bij ons. Altijd. Ik heb vorige week bijvoorbeeld een film opgenomen, themaavond gedaan over medicatie bij angst en danklachten. En ja, weet je, dan vragen we een symbolisch bedrag van 5 euro. Maar op het moment dat iemand aangeeft van ik kan het niet betalen, dan is dat gewoon helemaal prima en dan kan je er gratis aan deelnemen. Datzelfde geldt voor. Ja, eigenlijk alles. We willen gewoon dat het laagdrempelig is en dat het bereikbaar is. Dus je kunt ook vriend worden voor een vriend, dat je het aan iemand anders cadeau doet. Ja, fantastisch. Is alleen maar fijn als we op die manier mensen kunnen bereiken.

Randal Peelen
Dank voor jullie werk.

Floris Bot
Ik heb er nu blijkbaar drie. De eerste is geestelijke gezondheid bij ons op de Slack. Als er iets is, kom daarheen. En als je je niet zijn lang voelt om dat openbaar aan dat kanaal te gooien. Kies iemand uit uit het lijstje die daar lid is en spreek die persoon aan. Weet je, schiet er dan maar een DM in. Niet iedereen zit bovenop z'd DM's, dus verwacht niet dat je binnen twee minuten een antwoord hebt dan. Maar misschien is dat net het setje dat je nodig had om een gesprek te beginnen. De tweede, maar die heb jij net eigenlijk ook gezegd, Ellemieke, is praat. Ik had opgeschreven, een hulpvraag als deze is groot en belangrijk. Iedereen die ik tot mijn vrienden reken zal dit als zodanig oppakken. En de derde is vraag. Jij zei vraag. Ik heb hem iets simpeler dan dat. Wij doen dat in onze vriendenkring. Dat we zeggen, hé man hoe is het? Nee maar echt. Want de hoe is het? Hé man, hoe is het? Ja goed, nee. Maar hoeest echt?

Randal Peelen
En als je dan een rant krijgt over zonnepanelen die niet goed functioneren, dit zijn de grootste problemen van dit persoon op dit moment. En dat is oké.

Floris Bot
En dat is oké, weet je. Maar en dat, en dat en dat kan je met je buurvrouw doen, dat kan je met je collega doen. Als je iemand hebt om wie je geeft en waarvan je denkt, hé, het gaat niet helemaal lekker. Vraag. En als die persoon denkt. Nou, ik ben eraan toe of ik durf me wel openstellen, dan komt er een goed antwoord. En nou ja, daarna ga je gewoon samen verder. Maar vooral vier het leven mensen. Was dat tip drie? Nou, dan was dat dan nummer vier, denk ik. Maar nee, het is heel zwaar wat we allemaal bespreken. Maar we moeten niet vergeten dat het leven ook gewoon een feestje mag zijn.

Ellemieke Hemmers
Ja.

Floris Bot
En soms is dat ook gewoon genoeg om even aan te denken van, weet je, het is er nu vandaag heel erg mooi weer. Weet je, lekker in je hangmat in de tuin is ook top. Of op je balkon of desnoods achter een raam. Maar geniet gewoon even van de zon. Mag ook zonder hangmat zijn. Ja. Op een bank. Maar het lig je op de richt ofzo.

Randal Peelen
Ja, ja, ja.

Floris Bot
Nee, die richbitch begint meteen weer dat ik geen hangmat heb.

Randal Peelen
Jij zit trouwens niet in dat kanaal, volgens mij.

Floris Bot
Ik heb niks aan dat kanaal te zoeken. Ik voel me daar helemaal niet aan getrokken.

Jurian Ubachs
Toen was ik nog wel te kort om in dat kanaal te kunnen, denk ik.

Randal Peelen
Ellemieke, mag ik je hartelijk danken voor je deelname en je. Komst naar onze studio. En het werk dat je doet natuurlijk.

Ellemieke Hemmers
Ja, graag gedaan en ik doe het met liefde.

Randal Peelen
Tot zover deze aflevering van Met Nerds Om Tafel. Bedankt voor het luisteren.

Ceremoniespreker
Na al zijn moed en daadkracht kon hij deze strijd niet weer. Daarom zijn we nu hier samen voor het afscheid van Rob. En voluit Robertus Johannes Peelen. Ja. Welkom. Dit afscheid is voor iedereen die met Rob en zijn familie verbonden is. Dit afscheid is niet alleen bedoeld voor een zachte benning van jullie verdriet. Maar het is ook de plek waar ruimte voor jullie liefde voorop is. Hier waar jullie zijn leven vieren. Omdat jullie zo dankbaar daarvoor zijn. En daarom wil ik het woord ook doorgeven aan Randal, die ons meeneemt in zijn waardevolle herinneringen en momenten met zijn vader. Papa, deel me op.

Randal Peelen
Nee, ik deel jou niet op. Jij mag hier staan of je mag gaan zitten? Mag ik kiezen? Mijn vader bewaarde graag het beste voor het laatst. Ze leek het me wel gepast dat ik de eerste spreker ben. En ik heb gezocht naar één woord om hem te ondschrijven. En het zijn een heleboel, maar ik kwam meer uit op een soort. Oergeluid waar ik hem aan herinner. Het gaat ongeveer. .

Toby Peelen
Hartje!

Randal Peelen
Zo liefste die, om een of andere reden. En ehm. Het leven van mijn vader heeft denk ik wat mij betreft drie kenmerkende hoofdstukken. Dat als kind, dat als vader van ons en dat als opa op. En overop als kind heb ik natuurlijk niks te melden, maar ik hoor uit zijn verhaal dat hij vast een schatje was. Daarom begin ik over hoe het is als vader Rob, want hij is natuurlijk 35 jaar mijn vader geweest en dat is toch wel weer een mooi getal. Een van mijn eerste herinneringen is hoe die s'avonds altijd over mijn rug aan het kietelen was. En dan kon ik bij hem liggen. En op een gegeven moment stopte hij dan met kietelen. En dan ging hij altijd nog even door. Dat was. Fijn, en Toby kan dat ook heel goed. Die wil ook altijd gekieteld worden. Goed zo. En we waren heel veel aan het vechten. Echt best wel lomp, ook af en toe hij zat op Jitsu, dus ik kon nooit winnen. En later in mijn leven wel een paar keer. Dat was wel gaaf. Ook dat deed hij bij Toby en Kiki heel graag. En Toby wou ook altijd graag vechten. Wat was het eerste wat je zei toen opa doodging? Dat je verdrietig was dat je niet meer kon vechten.

Toby Peelen
Ja.

Randal Peelen
Er zijn natuurlijk ook wel eens ongelukjes gebeurd, zo kan ik me herinneren dat hij een keer op de camping bezig was om de barbecue te bereiden. En dat het rooster van de barbecue natuurlijk eerst bovenop lag. Op een gegeven moment, ik weet niet waarom, ik was een kind. Vergeef me, lag het rooster op de grond. En kon ik aanlopen om even te kijken hoe het ging bij de barbecue. En ging ik met meteen op dat hete rooster staan. Dat schikt natuurlijk de tyfus, dus ik val om en mijn hand ook op dat rooster vol. Dus hij met mij als kind renne naar het riviertje in de buurt. Want ja, wat moet je anders? Tussen alle slangetjes door. Slangetjes, ons proberen op eten. En ik heb ook fij herinneringen aan de meest gruwelijke verhalen die we elkaar konden vertellen. Want als ik s'avonds naar bed ging, dan. Las die geen verhaaltje voor, maar kwamen de draken, gruwelijke moorden en hele veldslagen voorbij. Vond ik leuk. Hier is het ding. En ik hield ook heel erg van films en series waar ik eigenlijk nog veel te jong voor was. Ik denk graag dat ik nog goed terecht ben gekomen, dus wees niet bang, als je je kind van elf alvast Jurassic Park laat zien, vindt hij het misschien wel heel erg leuk dat die T-Rex zo halver het voorbeeld van de pot rukt. Ik vond dat mooi. Ook leuke herinneringen. En als recht geaard jongetje was ik natuurlijk ook heel blij dat ik dankzij mijn vader al best wel jong de tite van Sandra Bullock heb gezien. Dankjewel, Pap. Hij gaf me vooral een groot zelfvertrouwen en een stabiele basis, want ik wist dat wat er ook gebeurde ik wel altijd op hem kon rekenen. Wat dat betreft ben ik ook blij dat ik nu pas mijn 35-startheid hoef te nemen. Liever later maar. Ik kom wel op mijn pootjes terecht. En daar ben ik wel heel dankbaar voor. Een andere herinnering is dat hij ik ooit op vakantie op de Game Boy aan het spelen was en eigenlijk ruzie kreeg. Ik weet zelf niet waarom. Ik was namelijk onschuldig. En dat hij me veel te lond mee naar mijn kamer sleurde en halverwege ik achter de deurklink blijf hangen. Mijn favoriete t-shirt uitgescheurd was en ik toen hem heb moged dwingen een nieuw t-shirt voor me te kopen. Ik ging als voorbereiding op dit praatje nog even door al mijn WhatsApp berichten heen met hem, en dan zie je Stefans elk jaar voorbij komen. Oma's jarig, bel je dan nog even. Als ik het de volgende keer vergeet, oh mij is het zijn schuld. En ja, was het natuurlijk ook altijd om te helpen met verhuizen, doos inpakken en dergelijke. En dat moest helaas ook, want ik was als kind te lui om zelf mijn doos in te pakken. Moet je niet doen. Ik moet alvast klaarstaan. Als we uit eten gingen, was het altijd een race om te betalen. Ik heb daar meer dan eens gestaan bij die kassa om te zeggen, mag ik de rekeningen dat ze zo lang betaalt. Zo was die. En eigenlijk nog exorbitanter als Mieke die had als herinnering dat de eerste keer dat we Dat ze bij ons kwam eten gingen gourmetten met Kersel Sint Klaas weet ik veel december en dat hij zo'n kilo zak coquilles op tafel had staan. Eén wie gaat de gourmette met coquiërs? Dat is wel schandalig. Wie koopt een kilozak? En ik zei later in de keuken, heb je een kilozak gekocht? Wat kost zo'n zak wel niet? Weel ik veel. Wist je niet eens. En ik kan me ook herinneren dat hij heel ongeduldig was. Hij was vaak de eerste die riep, we moeten we in huis, waarom zijn we nog niet vertrokken? En als hij bij ons op de kinderen aan het passen was, dan moesten ze strak na het eten weg. Want hij moest nog even tennissen. Of squash. Bent, dan weet ik veel wat hij deed. padel heet het juist. Ik weet ook dat hij heel trots was, en dat liet hij op een eigenzinnige manier werken, merken, want ik zeg elke dag tegen Toby. Wat zeg ik dan? Ik hou van jou. En wat zeg jij dan? Zeg je ik ook. En of hij nou bedoelt dat hij van zichzelf houdt of van mij, dit is allebei top. Maar Rob deed dat niet zoveel. En ik doe dat nu wel met Toby. Een ander voorbeeld waar ik weer trots op hem was, is de mate waarin hij altijd al die jaar is blijven sporten. En dat hij daardoor dus Stevast tien jaar jonger ingeschat werd. Ik denk wel dat hij trots mag zijn dat hij lichamelijk nog tip top in orde was. En ik vind dat ook wel iets om te kunnen ambiëren. Ik denk dat als ik het volhoud tot mijn 64ste in zo'n fit en gezond lichaam ik daar heel blij mee mag zijn. En die ongeduldigheid waar ik het net over had, die bleek bijvoorbeeld ook als Toby net was geboren, dat wij het bericht sturen, joh, laat ons eerst even rustig thuiskomen. Waren zij er al een uur eerder dan wij? En de trots waar ik het net over had, die bleek op zijn eigen manier bijvoorbeeld ook uit het feit dat altijd als ik hem zag, die hem met nerds om tafel trui of t-shirt aan had. Dus ja. Mijn podcast doorgene die dat niet weet en dan had ik wel zoiets van ja, dat doet hem wel wat. Hij was ook de eerste gast in onze podcast en dat is wel heel bijzonder, want ik heb als houder van de Nerdpassen nu het recht om hem postuum een. . . lidmaatschap van de Nerdclub uit te reiken. Dus bij deze pap steek hem in je zak, nu het nog kan. En voor degene die. Niet schrik, als ik zo meteen klaar ben, dan heb ik nog een clipje uit diezelfde podcast waar hij in te gast was. Omdat hij daar namens zichzelf spreekt over een paar dingen die hij vond. En in plaats van muziek komt er dus na mij een stukje podcast, niet schrikken. Wat ik leuk vind om dat stukje terug te luisteren is ook dat. Het was een moment in ons leven dat we heel. . . positief en gelukkig waren. Ik ging net een kind krijgen, het was buiten zonnig, er stond iets nieuws te gebeuren. Het voelde goed en daarom vind ik dat een mooi moment in de tijd dat het is vastgelegd. Je hoort mensen wel eens zeggen dat ik erg op mijn vader lijk. Je ziet de foto hierboven, je ziet mij hier staan. Dat is natuurlijk onzin. Ik ben een stuk knapper dan hij is. Het was voorop ook prima dat zijn kinderen hem ontstegen. Daar genoot hij zichtbaar van. Een van de dingen waar ik zelf naar uitkeek en heel trots op was om te bereiken is hij had altijd een auto van de zaak. Dat me ook gelukt en hij had een tankpas. Moest ik ook hebben. Belangrijke reden om voor baan te switchen ooit. En ik ben trots dat er iets van Rob in mij voorleeft. voortleeft en ik hoop dat dat vooral zijn plichtbesef, zijn humor, zijn integriteit En zijn onvoorzadigbare alcoholisme. Wijntje op zijn tijd hoort erbij. Ik ben dankbaar dat we vlak voor. Zijn dood nog met z'n allen op wintersport zijn geweest. Dat is een bijzondere en mooie herinnering. Hij weigerde te gaan skiën. Hij zal nooit weten wat hij mist. Maar we hebben wel kostbare momenten gehad met Kiki op de slee op en neer eindeloos. Hij heeft Toby heel trots met zijn skiemedailles gezien. Goed gedaan. De allerlaatste keer dat ik hem zag was ik zelf ziek en lag ik eigenlijk de hele dag op bed. En ja, omdat je nooit verwacht dat je iemand nooit meer ziet, hebben we eigenlijk niet echt op een. Mooie manier afscheid kunnen nemen. Dat betekent dat hij opeens weg was. Hij had nog maar liefst drie HelloFresh maaltijden op één dag gekookt, want die hadden we allemaal nog in de koelkast. Moet je maar eens nadoen. Het zijn vaak complexe maaltijden. En er heeft nog een week lang bij ons een pansoep op het aarde gestaan die hij had gemaakt. Ik kreeg het nog niet voor elkaar om die snel weg te gooien. Maar wat ik wel achteraf heb ontdekt aan de puntjes die ik aan elkaar knoopte en aan de foto die ik zag met hem nog met de kinderen op de bank, is dat hij daar wel zelf stiekem aan toe was. En daarom vind ik het eigenlijk wel mooi dat die plotseling met mama weg was. En ik zelf niet echt bewust afscheid heb genomen. Want dit is. De keuze die hij heeft gemaakt. Splotseling weg. Die dood kwam voor mij ook wel als donderslag bij Helder Hemel, want ik wist wel zeker dat hij weer beter zou worden. En toen ik het lichaam voor het eerst mocht zien, hebben we nog even gepraat. Zoals je dat doet. En ik vond het belangrijk om hem toen te vertellen hoeveel die voor me heeft betekend. En dat ik van hem hou. Wat ik hou van je papa. Laatste hoofdstuk, nu heb ik als kind gesproken, is dat van opa Rob. Hij heeft het vijf jaar lang volgehouden om niet één luier te helpen verschonen. Niet één. Allemaal voor oma. Hij vond het leuk om nog even in te wrijven. Jij was vroeger veel drukker hoor. God, wat doet Toby druk? Nee, ik was veel drukker. Het was veel zarder voor hem. Hij kon heel goed spelen met de kinderen. Hij kon ook altijd zo op de buik en Kiki gillen en Toby Tieren. En dat is ook het grootste wat Toby mist. Rob wilde wel een betrokken opa zijn. Dat heeft hij ook meermaals uitgesproken. Dat is hij ook geweest. En vlak voor die vertrok Al blijkbaar zou moeten zijn. Heeft hij Toby nog horen zeggen dat het zijn lievelingsopa was? Sorry Kees. Maar jij hebt nog even. Weet hou je nog in en De wijsheid van Toby nu al bijna vijf jaar blijkt ook wel uit het feit dat hij zei, papa ik ben twee keer blij en één keer verdrietig. Ik ben verdrietig omdat opa dood is. Maar ik ben blij dat oma er nog is. En oma heeft hele leuke spelletjes op de iPad. Ik zou jullie nog in geur en kleuren willen vertellen over het leven van opa Rob. Maar net als zijn leven eindigt dit hoofdstuk te snel. Kom hier?

Jurian Ubachs
Welkom bij met nerds om tafel. Waar we vandaag over iets anders gaan praten dan normaal. Want een van onze nerds wordt bijna vader. Randal, over drie weken, als het goed is rond die tijd, word jij vader. En om die gelegenheid te vieren zitten we hier vandaag voor een podcast waar jij ook niets van af wist. We zitten hier met de vader van Randal Peelen, namelijk Rob Peelen.

Rob Peelen
Hallo, hallo, hallo. Eén goedemiddag allemaal. Leuk om weer te zijn. Hoe voelt dat opa worden? Ik heb geen flauw idee. Het is eigenlijk het eerste kleinkind. En ik heb werkelijk geen flauw idee hoe ik ermee voel. Maar net hadden jullie het over van hoe voelde je dan als je voor? De eerste vader wordt en je houdt je kind in je arm, en dat kun je ook van tevoren niet voorspellen. Het lijkt me ontzettend leuk. Ik heb er ontzettend veel zin en ik wil ook wel een opaar zijn. Dus niet die man die nooit het vlees komt snijden. Maar ik ben heel benieuwd wat dat dan ook nog eens een keer gevoelsmatig doet. Ik heb nooit het idee gehad van mijn erflijn wordt vervolgd en er komt nog een Peelen bij. Dat maakt me niet zoveel uit. Maar het is natuurlijk wel iets bijzonders. Maar hoe dat dat voelt, heb je een box? Hebben wij een box? Hij heeft een box. Ja, maar dat kind gaat ook een keer bij jullie langskomen. Dat zien we dan wel weer. In ieder geval, Titia die gaat één dag in de week. Proberen de oppassen, oma te zijn. Die gaat hier reizen, iedere zondagavond maken en dan maandag daar op het kind passen. Ja, en dat zal ongetwijfeld onze kant ook komen. Weet je, voordat dat kind iets loopt en dan zelfstandig de spullen uit de vensterbank rijdt, zijn we ook al anderhalf twee jaar verder.

Randal Peelen
Ik heb wel eens op een vakantie gezeten met mijn lange broek aan en een Game Boy voor mijn neus. Dat jij best wel boos op mij was. Dat weet ik ja. Dat ik niet van mijn vakantie. Jij vond eigenlijk dat ik niet genoeg uit die vakantie haalde. Maar zat het hem daarin voor jou?

Rob Peelen
Nee. Het had niks met die Game Boy te maken. Bij ons kwam we toen over dat alles wat wij leuk vonden, jij bij. bijvoorbeeld al niet leuk zo voor te vinden. En alles waar we zitten hadden geen jij dwarsbomen. Dat was een beetje het idee toen wij wij gingen naar naturistische campings en jij had nog net geen bivakmuts op En niks was leuk en we zaten er een fantastische met uitzicht op zee, maar dan hangmat. Het was weer zo mooi daar op Korsica was dat. En jij was met geen stok het hutje uit te krijgen. Heeft je nog een t-shirt gekost? Was ik zo kwaad dat je bij t-shirt heb gegrepen en jij wou niet een dossier. T-shirt gesneuveld.

Randal Peelen
En later hebben jullie uit schuldgevoel toch nog een nieuw shirt gekocht.

Rob Peelen
En ik voelde me zo machtig op dat moment.

Jurian Ubachs
En Rob, hoe ging het bij jullie? Je kreeg Randal en daarna volgde er nog twee. Voorop gezet plan geweest?

Rob Peelen
Ja, alle kinderen waren zeer welkom. En dan moet ik zeggen dat ik niet degene was met de kinderwens. Jij was niet van de planning. Nee, ik was niet van de planning, mij overkwam het gelukkig. Maar mijn vrouw was wel van de kinderwens. En het gek is dat wij daar nooit over hebben gehad voor die tijd. Maar nee, dit is heel stom. Daar hebben we het gewoon niet over gehad.

Floris Bot
Nee, maar dan kan het dus, omdat je zo'n groot onderwerp onbesproken laat, kan het zijn dat je later tegen elkaar moet zeggen, oké, hier zijn we toch niet zo compatible.

Rob Peelen
Ja, dan ga je wat anders zoeken. Ja, dat had je kunt. Dus ik heb me er weer moedig bij neergelegd. Nee, maar we hebben zeer gewenste kinderen.

Titia
Maar het voorspellen van 1, 2, of 3, we hebben het niet eens over één kind gehad, laten we het staan over drie.