S08E22 – Peilingen analyseren en verstandig stemmen met Tom Louwerse van Peilingwijzer.nl

Randal Peelen
Met Nerds om tafel wordt mede mogelijk gemaakt door ICT Group. Bij ICT Group werk je met ruim 1400 andere nerds aan software voor producten en diensten. In alle hoeken van de samenleving. Klanten waarvoor ICT Group software schrijft zijn onder meer ASML, Philips en PostNL. Dus ze helpen van. . Fantastische Nederlandse bedrijven met het maken van het hart van jouw favoriete gadgets en apparatuur en helpen er ook voor zorgen dat het zo efficiënt mogelijk bij jou thuis bezorgd wordt. Kijk voor meer informatie op ict. eu. Of werken bij ict. nl. Ik heb nog een epische rant meegenomen, lieve mensen. Zijn we daar klaar voor? Want het moet mij echt van het hart. Ik heb namelijk recent ontdekt, we hebben het in deze podcast, meestal over tegen, soms over nerdonderwerpen, popculture, je noem het maar op, maar soms hebben we het ook over discriminatie. En ik heb een nieuwe vorm van discriminatie ontdekt die mij erg aan de hand gaat. En waarom gaat hij me erg aan de hand? Omdat ik linkshandig ben. En ik had een collega die heeft een hele super vette nieuwe Logitech MX Master 3, weet ik veel, muis. Echt episch ding. Dat ik denk, oh die wil ik ook. En hij zegt, volgens mij is die ook links handig. Ik zeg, oh nice. Dus ik naar die site. Het zal wel een beetje duur zijn. Nee hoor. Logitech, grootste muizen, fabrikant alle tijden. Ze zegt gewoon, nee. Linkshandig doe maar niet aan, doe maar een symmetrische. Dat kan in beide handen. Razor ook heeft maar één keuze Microsoft, fuck you. Het is echt erbarmelijk gesteld. En toen kwam ik op die site van Razor en toen zag ik. Dat ze van een bepaalde muissoort voor zoometeen als tip opgeschreven, Een naga, de Razor Naga, die is heel goed voor MMO RPGs, want die heeft heel veel knopjes. Dan zeggen ze nou, 10% van de wereld is linkshandig. Dus als jullie nou op Twitter en Instagram op Facebook gaan vertellen hoe graag jullie willen dat we die muis gaan. Fabriceren, dan gaan we dat misschien wel doen. En denk ik, ja Jezus, moet ik nog reclame voor Reza gaan zitten maken ook? Hoeveel mensen wil je dat er om gaan smeken? Dat ze een linkshandige muis mogen kopen voordat je er recht heen gaat. Maar ik ben echt. Ik ben woest. Ik zou direct een fuck-view houding hebben. Inderdaad, heb ik ook. Maar ondertussen heb ik nog steeds wel één keus voor linkshandige muis. Ik heb al jaren een Razer Death Adder. Daar moet ik het gewoon mee doen. Jammer voor mij. De rest van mijn leven mee opgezadeld.

Floris Diemel
Ik heb het geluk dat ik rechtshandig ben, maar ik vind het echt een raar verhaal. Ga eerst maar reclame maken voor ons. En als jullie dat goed genoeg doen, dan gaan we er misschien wel alleen maken. Ja, stop maar.

Frederik Zevenbergen
Ik denk dat de verhouding links-rechts vanavond nog wel een paar keer ter sprake komt.

Randal Peelen
Welkom bij Met Nerds om tafel. We praten vandaag met Floris en Frederik. Mijn naam is Randal Peelen. Onze gastneud van vandaag is een leuke, want dat is Tom Louwerse. En Tom is universitair hoofddocent Politicologie. In één keer goed bam dit. Hij onderwijst onderzoekmethodes en Nederlands en vergelijkbare politicologie. Een van de dingen die Tom naast zijn werk doet, is het bouwen van de peilingwijzer. De peilingwijzer. Daar probeert hij kloppende peilingen te maken van de steun die er is in het land voor de politieke partij. Nou, dat is heel toevallig, want de verkiezingen komen er weer aan. En dus dacht Frederik, even alle hulden voor deze man, laten we Tom er eens bijtrekken. En Frederik, waarom heb jij Tom meegenomen naar deze uitzending?

Frederik Zevenbergen
Tom en ik kennen elkaar al een tijdje. Wij zijn ooit aan dezelfde opleiding begonnen hier in Leiden. Met het verschil dat Tom hem afgemaakt heeft en meer dan dat. is blijven hangen in het bestutteren van de politiek. En ik vond op een gegeven moment de afslag naar het uitvoeren van de politiek ook een hele leuke keuze. Maar door de jaren heen hebben we wel een beetje los vast contact gehouden. En ik heb Tom's werk met peilingwijze met bewondering gevolgd. In tijden van verkiezingen en het afgelopen jaar met corona, dan wordt er van alles en nog gepeild en gemeten. En ja, dan vraag je je af en toe af van hoe kan het nou dat bij de ene peiling de GroenLinks twaalf zetels heeft en bij de volgende 14 en bij de volgende tien. Nou en toen doet er wat dingen bij en toen dacht ik, ja dat is toch eigenlijk best wel een leuk onderwerp. Want cijfertjes en techniek. Leuk en een interessant onderwerp. Nou, dat hebben we geweten, want het kanaal Vragen van de Luisteraars ontploftten zo ongeveer. Ik geloof dat we vier strekkende pagina's en vragen hebben. Dus we kunnen even vooruit.

Randal Peelen
Ja, dat kunnen we zeker. Ik vraag me wel af, wat was dat precies voor opleiding? Hoe zag dat eruit? Wat had je kunnen worden als je later groot was en je had mooie diploma op zak? Ja, een soort Tom. Een soort Tom. Maar hoe heette die opleiding dan? Tom kennen we nog niet zo goed.

Floris Diemel
Dus het is niet een heel eerlijk antwoord.

Frederik Zevenbergen
Ik zou zeggen trap hem maar in.

Tom Louwerse
Ja, je wordt politicoloog en dat is inderdaad geen beroepsopleiding. Want ik zeg altijd, ja, om politicus te worden heb je helemaal geen opleiding nodig. Dus die anderhalf jaar die je bij ons nog hebt rondgelopen, die was daar helemaal niet voor nodig. Misschien wel handig, ik weet het niet. Maar die is natuurlijk niet gericht op het doen van praktische politiek. Maar vooral bij de overheid, maar ook in het bedrijfsleven, is er wel behoefte aan mensen die een beetje begrijpen hoe politieke processen werken. En dat is waar onze studenten veelal in terecht komen. En ook bijvoorbeeld bij media, NGO's en veel bij de overheid.

Randal Peelen
En die opleiding heet echt politicologie. Ja, of politieke wetenschap. Politieke wetenschap. Die vind ik eigenlijk best wel nice. Politieke wetenschap, daar begrijp ik gelijk wat dat betekent. En even voor jou, want we hebben al een beetje geteas. Ja, die peilingwijzer is eigenlijk. Bijna een hobby daarnaast. Mag ik dat zo noemen of is dat ook echt wel werk?

Tom Louwerse
Nou ja, dat. Bij veel onderzoekers. Is werk en hobby. Dat loopt wel in elkaar over, denk ik. Het is voor mij wel begonnen als een soort side project. Het is nooit mijn hoofdonderwerp geweest. Het is altijd een beetje erbij, maar ik zie het wel als onderdeel van mijn werk als politiek wetenschapper.

Randal Peelen
Ja precies. Dus als ik naar peilingwijzer ga, dan zie ik een hele mooie site, best wel overzichtelijk. Doe je dat in je eentje? Is dat een teameffort? Of hoe moet ik dat zien?

Tom Louwerse
Nee, dat is grotendeels in mijn eentje. Ik ben er ooit mee begonnen. Het idee hierachter komt ook van andere politicologen internationaal. Simon Jackman, een Australische politicoloog die destijds in Amerika werkte, maar ook wel betrokken was bij de Australische politiek. Die heeft dat algoritme een keer voor de Australische context opgezet. En ik dacht, hé, dat is wel interessant. Maar werkt dat ook voor Nederland? Want in Australië heb je eigenlijk twee politieke partijen en Nederland veel meer. Dus ik ben dat gaan toepassen. En dat bleek eigenlijk best wel aardig te werken. En dat heb ik een tijdje op mijn eigen blog gepubliceerd. Nou, dan komt er een halve man en een paardenkoop kijken. Dat is verder ook niet zo erg. Maar toen kwam de NOS een keer praten met mijn collega Joop van Holstein. Die is bij ons hoogleraar op het gebied van kiezisonderzoek. En die waren toen net een beetje uitgekeken op Maurice de Hond. Niet zozeer vanwege schappeilingen, maar omdat hij in de Devertere Moordzaag nogal betrokken raakt. En toen hebben ze. Als huisspeiler de deur uitgedaan en hebben ze een tijdje weinig met peilingen gedaan. En toen kwamen de verkiezingen van 2012 er weer aan en toen dachten ze: ja, wat moeten we er nou mee? Hoe kun je dat toch op een goede manier doen als mediaorganisatie? En toen zei mijn collega Joop van, datgene wat Tom ontwikkeld heeft, dat gemiddelde of die Pol of Pols, dat is misschien wel aardig voor jullie. En toen is de NOS daarmee begonnen. En toen heeft het natuurlijk een veel groter bereik gekregen.

Randal Peelen
Ja, pol of pols zeg je eigenlijk dus een soort van pols, wat is een poll in het Nederlands? Het ontgaan meermaal. Een pol is een peiling.

Tom Louwerse
Een peiling wordt wel een peiling der peilingen genoemd, dat is misschien niet helemaal correct, maar ik noem het soms een beetje een soort gewogen gemiddelde van de peilingen.

Randal Peelen
Ja, dus jij aggreert peilingen die er al zijn.

Tom Louwerse
Ja.

Floris Diemel
Ik zit een beetje rond de knippen. En je geeft tenminste eerlijk een beetje een onzekerheidsmarge weer.

Tom Louwerse
Dat was ook wel een van de redenen om hiermee te beginnen, is toch wel ook wat ontevredenheid over hoe peilingen soms werden verslagen in de media. Dat er vaak toch wel heel erg veel focus was op heel kleine verschilletjes. Eén zetel erbij, één zetel eraf. Dan was er in die week iets gebeurd en dan was het. . Oh, en dan winnen ze een zetel. Terwijl dat is vaak eigenlijk helemaal niet hard te maken. Omdat je nou eenmaal te maken hebt in peiling met een steekproef. En als zo'n steekproef goed is getrokken, dan zegt dat heus wel wat. Maar die hele kleine verschilletjes, dat kan ook ruis zijn.

Floris Diemel
Dat is gewoon foutmarge.

Tom Louwerse
Dat is gewoon fout, Marge. En ik vond, en ook wel anderen vonden, dat dat met name de manier waarop er peilingen wordt gerapporteerd, vaak onvoldoende naar voren kwam. En daarbij kwam dan ook nog dat er soms best wel verschillen zaten en zitten tussen verschillende peilingbureaus. Dus je hebt die foutmarsje die een beetje willekeurig is. Je kan gewoon toevallig. Vanwege je steekproef net iets te hoog of te laag zitten in een bepaalde week. Maar je ziet ook wel structurele verschillen tussen pijlers. Dat een bepaalde pijler, een bepaalde partij altijd wel een stuk hoger heeft dan andere pijlers. En ja, die structurele verschillen komen waarschijnlijk door de manier waarop die peiling is ontworpen. Dus daar kun je ook rekening mee houden. En dat is wat de peilingwijzer ook doet. En dat in de context van de peilingwijzer noem ik dat ook weer een geleend woord. Huiseffecten, dus naar het peilinghuis, en die hebben een effect voor een bepaalde partij. En als dus een nieuwe peiling van zo'n pijlar uitkomt, die een partij altijd hoog heeft zitten, dan Dan zal de peilingwijzer zeggen, ja dat is leuk en aardig, maar ik denk nog steeds dat het iets lager is.

Floris Diemel
Ja, dus je maakt een soort gewogen gemiddelde dan ofzo.

Tom Louwerse
Ja, een gewogen gemiddel die rekening houdt met. . . Hoe groot de peiling is, dus hoeveel mensen er ondervraagd zijn. Want hoe meer mensen je ondervraagt, hoe kleiner de foutmarge wordt. Niet lineair, maar een peiling van. 2 of 3000 is toch wel iets preciezer dan een peiling van duizend mensen. En hij houdt ook rekening met die structurele verschillen tussen pijlers.

Frederik Zevenbergen
En hoe goed pijlen we nou eigenlijk in Nederland?

Tom Louwerse
Nou ja, dat varieert een beetje denk ik van verkiezingscyclus tot verkiezingscyclus. Je ziet altijd wel, als je de slotpeilingen vergelijkt met de verkiezingsuitslag. Zie je toch wel bij één partij een wat groter verschil dan zou mogen. Als die peilingen volstrekt zou kloppen. Bij één partij valt het toch wel buiten de foutmarge. In 2017 was dat bijvoorbeeld bij de VVD. Die het toch eigenlijk bij alle pijlers zo ietsje minder goed deed in de slotpeiling dan in de eind. Dat zou misschien nog kunnen komen, omdat op dat laatste moment dat incident met die Turkse minister en zo, en toen zag je de VVD al een beetje stijgen. Misschien heeft die stijging zich nog wat doorgezet, dus dat zou een verklaring kunnen zijn, maar het zou ook kunnen zijn. Dat de peilers gewoon over het algemeen iets te laag zaten voor de VVD. Maar als je dan kijkt naar alle andere partijen in die verkiezing, dan zie je dat eigenlijk de meeste peilingen toch behoorlijk netjes in de buurt zaten.

Tom Louwerse
En de peilingwijzer.

Tom Louwerse
eigenlijk ook en als een van de van de beste en dat is op zich vond ik dat wel mooi want het combineert op dat moment combineert er zes peilingen Sommige waren toch een stukje minder dan andere, maar de peilingwijzer was ongeveer even goed als de beste peiling. In termen van verschillen tussen slotpeiling of slotpeilingwijzer en de uitslag.

Randal Peelen
Hoe lang doe je die peilingwijzer al?

Tom Louwerse
Ik ben begonnen 2010, 2011 ongeveer. En in 2012 is toen in de campagne voor de eerste keer samen met de NOS ook ingezet. En sindsdien loopt het eigenlijk steeds door. En er zit natuurlijk altijd een piek in de belangstelling rondom de verkiezingen. Dat is hartstikke logisch. En daarnaast is het weer een beetje in de lute. Loopt het project dan door? Voeg ik wel altijd peilingen toe en de NOS berichte dan af en toe op meer als een soort achtergrondstuk van ja hoe staat het nu in de peilingen. En in de campagnetijd is er natuurlijk iets meer aandacht voor de peilingwijzer en voor peilingen. Dat is volstrekt logisch.

Randal Peelen
Nou hebben we natuurlijk in het verleden bij Mat Nerds om tafel ook het Red Team in onze uitzending gehad. Of delen daarvan. En die verslaande coronaccijfers. En ik heb het gevoel, maar misschien zit ik ernaast, dat dat verhaal nog best wel vergelijkingen kent. Het zijn eigenlijk geaggregeerde data die in hun geval echt wel publiek zijn. In jouw geval. Misschien net iets minder publiek, maar je verkrijgt ze toch. Is het vanuit technisch perspectief een grote uitdaging om deze cijfers. . Te verzamelen en zo te aggregeren of zit het meer in de wiskunde? Want ik ben zelf wel onder de indruk van die tabelletjes en die grafiekjes. Maar dan denk je oké, nou dat is nog in het domein van haalbare dingen. Waar zit de grootste uitdaging om dit te doen?

Tom Louwerse
Volgens mij zit het ook wel in het domein van haalbare dingen. Ik gebruik alleen de gegevens van pijlers die ze zelf publiceren. Dus in feite per partij hoeveel zetels of welk percentages stemmen, idealiter. Want die zetels die ronden dan weer net onderhandig af en dan heb je rest zetels. Dus de percentages die heb ik liever. En wanneer die peiling is gehouden en onder hoeveel mensen. Dat is de informatie die ik gebruik van een peiling. Dus ik krijg geen achterliggende datasets of iets dergelijks. Ik gebruik puur wat er. Wat er ook in de rapportages publiek wordt gemaakt van die peilingen. En de handigheid zit hem in het achterliggende model wat ik op mijn site ook toelicht. En wat een kleine aanpassing is op het model van Simon Jackman. Wat dus rekening houdt met die huiseffecten van pijlers. Dat sommige pijlers dus structureel hoger of lager zitten dan andere pijlers. Het houdt rekening met de foutmarge van elke peiling. De willekeurige afwijking die elke peiling naar boven of beneden kan hebben omdat het een steekproef betreft. En dan zit er nog iets in wat ook wel een Kelman filter wordt genoemd, een statistisch begrip, waarbij je eigenlijk zegt, als je nou een peiling hebt van vorige week en een peiling van drie dagen geleden en een peiling van vandaag. Hoe kan je die dan samenvoegen? Want die peiling van vorige week is wel iets ouder dan nu. Dus wat er in het model. . Houdt er rekening mee dat de steun voor een politieke partij een zogenoemde random walk maakt. Dus die steun voor een partij kan elke dag een beetje omhoog of omlaag. Maar die zal niet van de ene dag 10%, de volgende dag 20% en de derde dag weer terug naar 11. Dat is heel onwaarschijnlijk.

Frederik Zevenbergen
Het zijn rare dingen op de markt van Gouda loop te roepen. Maar goed.

Tom Louwerse
Ja, nou dat. . Maar er kunnen natuurlijk heel plotselingen wijzigingen zijn. Dan is de peilingwijzer soms ook een beetje te conservatief. Dan zeggen die, ja, dat is toch best wel onwaarschijnlijk, zo'n grote wijziging. Maar als die maar groot genoeg is en als er ook maar genoeg peilingen dat zeggen, dan zal de peilingwijze er ook in meegaan. Maar het is natuurlijk zeer onwaarschijnlijk dat dat een soort van up-and-down constant is.

Frederik Zevenbergen
Hebben peilingen ook effect op mensen? Dus dat je ziet dat een bepaalde partij zakt en dat je denkt van nou die moet ik even wat steunen. Of er is er eentje wat stijgen. Dat je denkt, ja, nou toch maar. Werkt dat ook in de psyche van de kiezer?

Tom Louwerse
Er is met name wat onderzoek gedaan naar het zogenoemde bandwagen effect, dat mensen een bepaalde partij zouden gaan steunen. Omdat die partij het goed doet in de peilingen. Nou, het bewijs voor dat effect is nogal beperkt. Dat werkt tot op zekere hoogte zo, maar vooral via media effecten. Dus als een peiling het. . Of als een partij het goed doet in peilingen en daar wordt dan positief over geschreven, dan zie je dat dat enig positief effect heeft over wat mensen. Hoe mensen gaan stemmen. Er is wel een aardig onderzoekje van collega's van de UVA, van Armenhak Verdian en Tom van der Meer. Die hebben gekeken aan de hand van een echte peiling. waarin de PvdA, ik geloof, iets steeg, maar nog minder bleef dan hun vorige verkiezingen. En dan kun je in de framing van die peiling kun je oftewel niks zeggen natuurlijk. Of je kan die peiling helemaal weglaten, maar je kunt het ook positief framen. De PvdA is drie zetels gestegen ten opzichte van vorige week. Je kunt het ook negatief framen, want de PvdA staat nog steeds op vijf zetels verlies ten opzichte van de vorige verkiezingen. En met name die positieve framing van die peiling, die had dan weer een verhogend effect op hoeveel mensen daarna zijden op de PvdA te stemmen. Dus er is via dat soort framing of media effecten lijkt enige steun te zijn voor zo'n bandwagen effect, maar alleen maar de ruwe cijfers. Daar vragen ze geen effect.

Randal Peelen
Maar even, want ik snap wat je zegt. Dus mensen die hebben in feite in hun hoofd natuurlijk al van wat voor een partij ben ik ermee eens. Wat je nu schetst is lijkt meer mijn beeld op strategisch stemmen. Dat je denkt van dit is goed nieuws. Daar gaan meer mensen op stemmen. Oh, dan wil ik ook wel mee dan piks en een zeteltje mee. Zit ik dan in de goede richting te denken?

Tom Louwerse
Nou ja, dat kan een reden zijn om strategisch te stemmen. Maar ook meer het psychologische gevoel van ik wil bij de winnaar horen of bij een winnaar horen. Maar wat er ook achter kan zitten is gewoon dat als een partij positief wordt uitgelicht Dan wordt die toch even onder de aandacht gebracht. En als jij nog een twijfelende linkse stemmer was en iemand zegt, oh de PvdA, die doet het weer goed tegenwoordig. En als je aan het twijfelen was van ja, misschien is dat wel een partij, misschien PvdA, misschien de Partij van de Dieren, misschien GroenLinks. Dan kan dat net de doorslag geven.

Randal Peelen
Het is mij ook een beetje een door in het oog de laatste tijd dat liefde of haat mag je zelf weten, maar zo iemand als Cherry Baudet, die is echt. . . Fucking dagelijks in het nieuws. Dat ik echt denk van Jezus Mina, er zijn volgens mij partijen drie keer zo groot die ik nog niet half zo vaak hoor.

Tom Louwerse
Nou ja, maar volgens Jerry kloppen de peilingen niet. Dus dan is die zelf natuurlijk de allergrootste.

Randal Peelen
Dat zou fijn zijn voor hem. Andersom, ik heb namelijk een keer, en dan kijk ik gewoon puur naar mezelf. Ik heb een keer een partij gestemd die uiteindelijk nul zetels heeft gehaald. En dat heeft me een beetje pijn gedaan. En dat vind ik ook heel jammer. Ik had liever gehad dat hij gewoon één zetel had. Dan had mijn stem waarde gehad en dan heb ik nu het gevoel dat ik mijn stem heb weggegooid. Ik kan me wel voorstellen van mezelf. Dat als er een partij is die nu ook heel klein is. En ik denk, hé, daar kan ik nog wel eens op gaan stemmen. En ik zie in jouw pijlwijzer dat ik dan. misschien nog wel nul zetels teweeg brengen. Ja, dan toch maar niet op die stem of die partij gaat stemmen. Dat is een beetje zelfvervulling prophecy dan. Dus zodra in zo'n peilingwijzer dan zou staan. Hey, deze kan nog wel eens een zetel halen. Dan denk ik, Yes, daar gaat mij stem. Dan halen we misschien die zetel. Maar ja, als er staat, ze halen toch wel nul zetels, dan ga ik er ook helemaal niet op stemmen. Dus dan wordt een soort selfverfilling prophecy. Is dat mogelijk?

Tom Louwerse
Ja, in zekere zin is dat natuurlijk ook een strategische afweging van mensen die overwegen om op zo'n partij te stemmen. Want je zou kunnen zeggen, misschien een nieuwe partij, misschien een gevestigde partij die. Een beetje daarop lijkt, maar me toch iets minder aanspreekt. Maar als die nieuwe partij geen enkele kans maakt, dan stem ik waarop die gevestigde, toch maar op die gevestigde partij. Logisch. Daarvoor maken mensen gebruik van peilingen. Dat is tegelijkertijd ook lastig. Omdat Recentelijk heeft INO de peilingbureaus die ook in de peilingwijze zit, hebben een wat grotere set partijen ook in hun vraag opgenomen. Je kan altijd aangeven van in een open antwoord. Van ik stem toch op Jezus leeft of zo, maar die staan meestal niet standaard in de lijst. En ze hebben dat wel gedaan met meer partijen. En dan zag je dat bij die kleintjes. Dat er dan heel veel partijen zijn die 0,2, 0,3% steun krijgen. Van 2000 mensen gaat het dan om 4 à 5 respondenten. Dat zijn natuurlijk hele kleine aantallen. En als je die peiling zou herhalen, zouden dat er misschien drie zijn en misschien 9. Dus. Om zo'n klein partijtje echt goed te schatten van hoe dicht zitten die nou bij de kiestrempel, dat is best wel moeilijk en dat zit eigenlijk altijd binnen de foutmarge.

Tom Louwerse
Dus ik zou graag alle nieuwe partijen ook meenemen in de peilingwijze.

Tom Louwerse
Daar heb ik zelf geen enkel bezwaar tegen. Maar pijlers, onder andere omdat ze niet een lijst van 37 partijen. jarenlang willen voorleggen en je weet soms ook nog niet welke partijtjes ermeedoen. Zijn het meestal de partijen die al eerder een zetel hebben gehaald, ofwel in de Kamer ofwel in de peiling. Die zitten standaard in de lijst en worden ze dan vaak genoemd. Dan komen ze er ook bij en dan krijgen ze misschien een zetel. Maar omdat die niet altijd duidelijk worden gerapporteerd in wat de pijlers rapporteren, kan ik het ook niet meenemen in mijn peilingwijze. Want ik heb wel. natuurlijk informatie nodig via hoeveel steun krijgt zo'n klein partijtje nou. En als de enige informatie die je krijgt van alle pijlers is nog niet genoeg voor een zetel, dan kan ik er verder met de pijlingwijze natuurlijk ook niks spannenders van maken dan Dat is nog niet genoeg voor een zetel. Maar hoeveel het dan is, dat weten we niet. In de regel voor de peilingwijzer heb ik nu gezegd, als vuistregel, ze moeten minimaal bij twee van de drie bureaus een zetel halen. Dan is er ook gerede kans dat het in de peilingwijzer ook zo zit. Maar voor echte mensen die echt precies willen weten van ja, Volt of Bij 1 of de boerenburgerbeweging, hoe dicht zitten die nou bij de kiestrempel? Dat is op dit moment nog best wel lastig te zeggen. En het is in ieder geval niet evident dat die partijtjes er al ver overheen zitten. Maar het is ook niet uitgesloten dat ze de kiestrempel gaan halen.

Randal Peelen
Ja, dat is lastig. Ik kan me voorstellen, want je bent natuurlijk docent. Dus ik kan mij voorstellen dat jij hier niet in een podcast gaat zeggen op wat voor partij jij stemt. En dat lijkt me misschien wel heel verstandig. Ik kan me wel voorstellen dat je misschien tips hebt voor mensen zoals ik die dan denken, ja fuck, er is een klein partijtje. Hoe zouden mensen dat aan moeten pakken? Ik wil ergens op stemmen. Is het gewoon een stemwijzer doen en dan gewoon lekker stemmen op wat daar bovenaan zit? En moet je er rekening mee houden hoe groot zijn partij wordt? Moet je er rekening mee houden? Heeft de partij eerder ge. . Waar kunnen mensen beginnen om daar een beetje een keus in te maken? Ze zijn daar valkuilen.

Tom Louwerse
Ja, nou allereerst over mijn eigen opvatting. Er staat ook op mijn cv dat ik wel eens in een kandidatencommissie heb gezeten, lokaal voor GroenLinks. Dat is geen geheim. Maar daar doe ik expres ook momenteel niks mee. Omdat ik vind het niet kunnen dat ik. . De ene dag op de NOS de peilingen toelicht en de volgende dag staan gaat lopen flyer op het station voor een bepaalde partij. Dus, maar ja goed, ik dacht ik kan mijn partijmaatschap wel opzeggen, maar daar veranderen mijn opvattingen natuurlijk ook niet direct door. Maar ik wil er ook geen geheim van maken. Ik denk zelf dat als ik me zou oriënteren als kiezer kunnen stemwijzers en kieshulpen best daar een. . . een rol inspelen. Maar ik denk dat het vooral belangrijk is dat je dat ziet als een hulpmiddel, als een soort informatiemiddel. Die informatie geeft van ja, bij welke partijen. En niet alleen maar eentje. Maar kijk eens naar de top 3 of de top 5. Zit ik nou een beetje in de buurt? Daar werken ze ook meestal wel redelijk goed voor. Maar als je echt precies wil weten wat die verschillen tussen die partijen zijn, dat is natuurlijk lastiger, want dat hangt soms ook maar op een paar issues of een paar stellingen. Dus dan zou ik altijd kijken en goede stemhulpen die geeft die optie ook. Als je klaar bent, in feite het resultaatsscherm kijkt. Waar zitten dan die verschillen tussen die top drie partijen? Op welke items? En vind ik bepaalde issues daar heel belangrijk bij. En misschien als je een gematigde kiezer bent in het midden, dat de ChristenUnie misschien ook wel hoog uit de bus komt. Maar zeg je, nou ja, vanwege dat abortus of uit een asi standpunt, kan ik me dat nooit voorstellen om op die partij te stemmen. Of andersom voor D66 of iets dergelijks. Dus dan zou zo'n onderwerp iets zijn waarvoor je zegt, dat weegt voor mij zo zwaar dat ik zo'n partij niet zou kunnen steunen. Maar er zijn misschien ook andere onderwerpen die je juist wel heel belangrijk vindt. En als je zegt van ja, ik vind antidiscriminatie belangrijk en ik krijg een aantal partijen eruim. En het standpunt van B1 spreekt me als ik dat nog eens zo eens lees, wel heel erg aan. Dan kan dat natuurlijk voor jou een goede reden zijn om daarop te stemmen. Maar ik zou het dus kortweg zien als een begin van een verkenning van je stemkeuze en niet als een soort eindadvies van oh ja, de partij die als hoogste eruit komt, die moet het maar worden.

Frederik Zevenbergen
Toch zie je dat op de dag voor de verkiezingen die sites enorm veel worden geraadpleegd.

Tom Louwerse
Ja, sowieso tijdens campagnes. Dat gaat, ik geloof, de stemwijzer alleen al vorige keer 7 miljoen. En daar zit een enorme piek net voor en zelfs nog op de dag van de verkiezingen. Dus het wordt veel gebruikt door mensen. Overigens niet iedereen die gebruikt het omdat ze enorm veel twijfelt. Er is ook een groep. Die het meer als een soort check gebruikt. Die hebben al een idee. En die gaan eens even kijken van komt daar dan een beetje hetzelfde uit? Je ziet ook heel veel mensen die van politieke partijen lid zijn die. Delen dan trots het kieskompas of de stemwijzer. Ik ben weer toch heel goed in de buurt gekomen van mijn eigen partij. En als het waarschijnlijk niet was gelukt, dan hadden we het nooit gedeeld. Maar dat soort checkers heb je, je hebt ook mensen die echt nog weinig idee hebben. En je hebt mensen die tussen een paar, dat zijn meestal de meesten, die wel al een beetje weten van wat soort soort partijen ze overwegen. En dan stemwijzer of kieskompas of een andere stemhulp gebruiken. Om te kijken van ja, waar zitten nou echt de verschillen. En ik hoop maar dat die mensen niet. Alleen maar denk, oh, die partij kwam eentje hoger uit dan een andere. Dus het CDA kwam één stelling meer eens dan de VVD. Dus het moet maar CDA worden. Dat lijkt me een iets te makkelijke conclusie. Ook omdat. Als stemwijzer net wat andere stellingen had geselecteerd, had het misschien precies andersom geweest.

Frederik Zevenbergen
En partijen hebben natuurlijk ook wel invloed, want die leveren zelfs stellingen in en die plotten ook hun antwoord in de peilingwijzers. Maar dat is de andere kant. Je kan natuurlijk ook daar een beetje in sturen.

Tom Louwerse
Ja, in de stemwijzers. Dat hangt ook een beetje van de stemhulp af. Zoals kieskompas die. Dat is een project wat oorspronkelijk vanuit de Vrije Universiteit vandaan komt. En die bepalen zelf de positie van de partij aan de hand van verkiezingsprogramma en andere uitingen van die partij. Dus die zeggen jullie hebben zelf daar dit over geschreven en dus plaatsen we jullie hier op de schaal. Dus dan is de kans dat partijen daar zelf nogal flexibel mee omgaan en een gunstiger standpunt in hun ogen misschien gedaan krijgen dan ze echt hebben, die kans is dan kleiner. Dus in die zin is dat denk ik een betere methode, maar we hebben natuurlijk wel heel erg tijdrovend. Stemwijzer die vraagt allereerst aan partijen zelf om hun positie te bepalen. Al kunnen ze daar wel op ingrijpen. Dus als ze zeggen ja maar dit klopt echt evident niet. En in jullie verkiezingsprogramma staat iets heel anders dan wat je nu invult op de stemwijzer, dan kunnen ze daar wel op ingrijpen. Ja, partijen die hebben wel, ja natuurlijk, als ze weten dat ze een standpunt hebben wat niet zo heel populair is, dan hebben ze natuurlijk wel een reden omdat in de. In de stemhulp dan te veranderen of heel creatief te interpreteren. Waardoor ze zeggen, nee, we zijn het hier toch wel heel erg mee eens. Terwijl eigenlijk iedereen wel weet, inclusief zijzelf. Dat het niet zo is. En daarom vind ik die aanpak van kieskompas in deze wel beter. Door gewoon te zeggen, ja, wij zijn onafhankelijke stemhulp. We kijken en onderbouwen elk van onze posities die we aan partijen toeschrijven. Als partijen het daar niet mee eens zijn en ze kunnen dat kunnen laten zien. Nee, we hebben ook op een andere moment een ander stuntpunt ingenomen. Dan kunnen ze daar in discussie over gaan met kiescompos, maar uiteindelijk maken zij het besluit, want zij zeggen het is onze stemhulp. En bepalen die positie. Ik denk dat dat in ieder geval voor het gevaar van de manipulatie ben je dan minder gevoelig.

Floris Diemel
Zou verkiezingen dan beter, eerlijker worden als we een paar dagen voor de verkiezingen die stembijzers uitzetten? Of juist niet?

Tom Louwerse
Er zijn wel landen waarin een soort dag van reflectie geldt. Dus dat een 24 uur voordat de stembussen openen, pak weg. Dat ook de campagne stopt, dat er geen peilingen meer worden gepubliceerd, dat ook dan alle vormen van stemhulpen, dat soort dingen. Dat mag dan een dag niet meer en mensen mogen dan zelf nadenken. Ja, daar is misschien iets voor te zeggen. Al denk ik, misschien is zo'n stemhulp ook wel een hulpmiddel om je gedachten te ordenen. Dus misschien is het primair toch de campagne en misschien ook wel peilingen dat je zegt van nou dat. Dat willen we dan even niet. En geen politiek nieuws meer. Dus daar kun je iets voor zeggen. Er zijn ook wel geluiden van je moet niet. peilingen vooral niet doen in de laatste week of twee weken. En dat vind ik zelf wat problematischer om die als enige categorie niet te doen. En dan zeg je misschien ja je hebt dezelfde speilingwijzer, maar goed, dat is niet mijn brood. Dus wat dat betreft eet ik er geen boter minder om als dat twee weken van tevoren niet meer zou mogen. Maar ik denk met name is, kijk, wat er dan wordt verboden in sommige landen is het publiceren van peilingen. Allereerst weten jullie als geen ander dat via sociale media, internet zo überhaupt dat heel gemakkelijk te omzeilen was. Vroeger gebeurde dat ook al. In Frankrijk was het dan verboden, maar in alle Franstalige Belgische kranten stond het wel en die waren ook verkrijgbaar. En later kreeg ik via Twitter van. . Toen het Hollande versus Sarkozy was of zo. Nee, het was Hollande versus tegen eh. In Amsterdam, en dat was aan Holland, is het zoveel graden, en dat was dan het percentage wat Hollanden in de peilingen had. Dan werd dat zo in code opgeschreven. Dus het is makkelijk te omzeilen. En ik bedoel, wie heeft al die informatie wel? Partijen zelf krijgen die informatie ook. Want het is een publicatieverbod, maar niet een verbod om peilingen te houden. En hoe kun je dat ook verbieden? Want dat is gewoon met mensen praten. Media zullen ook toegang hebben tot dat soort peilingen. Dus eigenlijk iedereen weet het dan. Behalve de burger het klootjes volk. Als je het dan een beetje stom wil uitdrukken. En dat zou ik natuurlijk. Ik zou dat een slechte situatie vinden. Dat de burger, de kiezer, die toch eigenlijk het belangrijkste is bij die verkiezingen, die het mag het dan niet weten. En alle andere actoren wel. Dus om die reden ben ik er over het algemeen toch niet zo voor om. met peilingen te stoppen. Voor de verkiezingen. Op een bepaald moment voor de verkiezingen.

Randal Peelen
Mag ik een heel andere vraag stellen? Want ik realiseer me net, we hebben nu natuurlijk een. politicoloog in de uitzending, dat hebben we ook niet elke dag. Even over die verkiezingen als algemeen. We hebben afgelopen jaar heel erg, heel erg. Heel erg veel plezier beleefd aan het volgen van de Amerikaanse verkiezingen. Er was voor mijn gevoel, in ieder geval mijn emotie, meer om te doen dan de Nederlandse verkiezingen. Zeker op onze slack, echt helemaal geëxplodeerd. Maar daar hadden mensen effectief maar twee keuzes. En elke dag dat ik opsta, doe ik even een gebedje en dank ik wie dan ook de hogere macht mag zijn dat wij in Nederland gewoon veel meer keus hebben. En dat we ook coalities vormen. En dat ik dus niet moet kiezen tussen twee personen waar ik misschien allebei helemaal niks me heb. En dat ik maar denk, nou hem niet, dus dan hem. Kun je iets zeggen over hoe fijn het politieke systeem in Nederland in elkaar zit op het gebied van stemmen? Hoe je stem, ja, je keuzevrijheid eigenlijk.

Tom Louwerse
Ja, dat is eigenlijk een heel fundamenteel onderscheid wat je terug ziet. Dat is tussen zogenoemde meerderheidssystemen waar het vaak uit draait op. Twee partijen of twee en een paar kleintjes. Zoals in Engeland heb je dan ook nog Liberal Democrats, maar die halen niet erg veel zetels. Ook effectief twee partijen en in Amerika al helemaal. Ja, hier en daar is nog eens een independent, maar dat zijn toch de uitzonderingen die de regel bevestigden. En tegenover dat meerderheidsstelsel staan. systemen van evenredige vertegenwoordiging zoals in Nederland, waar doorgaans veel meer partijen meedoen met de verkiezingen en ook zetels halen. Omdat het systeem zo is dat dat ook haalbaar is. In Engeland heb je enkelvoudige kiesdistricten, dus je hebt allemaal kiesdistricten en in één kiesdistrict wordt één iemand gekozen. En als je je steun maar een beetje gunstig verdeelt als grootste partij, dan kun je dus met 25 of 30% in één kiestistrict, want je hoeft alleen maar de meeste stemmen te halen, niet de meerderheid. Dan kun je dus zo'n kiesdistrict winnen. En als je dat overal doet, dan kun je dus met 30% van de stemmen alle zetels in het parlement binnenhalen. Nou, zo ergens nog net niet, maar in de praktijk komt het eigenlijk altijd voor dat de grootste partij. Rond de 40% van de stemmen haalt, soms zelfs nog iets minder, maar een ruime meerderheid doorgaans in het parlement aan zetels krijgt. Dus dat is heel disproportioneel. In ons systeem krijg je als je 10% van de stemmen haalt, ook ruwweg 10% van de zetels. En op die manier kunnen er meer partijen meedoen en hebben kiezers ook meer keuze. En dat is denk ik een van de sterke kanten van ons systeem. Daardoor kunnen ook tegengeluiden. En wat je ook daarvan vindt, van Wilders of Baudet. Maar mensen die die standpunten hebben kunnen op die manier wel ook vertegenwoordiging krijgen in ons parlement. En ik denk dat dat een goede kant is van ons systeem. Ik denk dat het nadeel daarvan is dat het leidt tot coalitieregeringen, waardoor het. . . Als je uiteindelijk moet afrekenen, wordt ook al gezegd, en na afloop van ja wat vond je daar nou van van het beleid, met welke partij moet je nou afrekenen? Of kun je zo'n partij eigenlijk wel wegsturen als kiezer? Dat is veel moeilijker. Dat kan in Engeland wel veel makkelijker. Die had de meerderheid, of in ieder geval de meeste stemmen. En als je daar veel mensen weggaan, dan krijgt die andere partij de meeste stemmen. Maar in Nederland is dat veel moeilijker. Ook allereerst, ja, er zijn nu vier coalitiepartijen. Welke partij is nou verantwoordelijk of het meest verantwoordelijk? Nou, dan kun je zeggen misschien de grootste, dat is natuurlijk niet helemaal waar, maar die zou kunnen zeggen, ik heb het grootste aandeel daarvan. Maar als de kiezers van die partij wel blij zijn en veel andere mensen niet, hoe kun je die nou effectief. . die partij dan zorgen dat er een wisseling van de wacht komt. Dat is in Nederland veel minder en dat zie je dus ook nooit gebeuren. Er is altijd minimaal één partij die in de regering blijft na verkiezingen.

Randal Peelen
Ja, je kunt natuurlijk ook bij dat afrekenen, als je al zou afrekenen, het is ook lastig om door je stem uit te brengen een bepaald. . ministerie meer of minder op z'n klote geeft of invloed te hebben op welke ministersposten door welke partijen vervuld worden. Ik bedoel, daar heb je gewoon geen invloed op.

Tom Louwerse
Nee, in Nederland heb je eigenlijk geen invloed op de regeringssamenstelling. Je kunt indirect natuurlijk wel, want als de VVD de grootste partij wordt, zoals bij de vorige verkiezingen, dan hebben ze een enorm voordeel bij de regeringsvorming. En is de kans dat zo'n partij in de regering komt wel groter? Maar met wie dan en hoe dan precies? Dat kun je eigenlijk van tevoren als kiezer veel minder direct beïnvloeden. En ook bij die afrekening sta je nog een keer zwakker. Dat is eigenlijk het nadeel van zo'n systeem dat dat mechanisme minder sterk is en dat het dus lastiger is om. . Als je ontevreden bent om voor een alternatief te kiezen wat dan niet alleen maar gedeeltelijk de huiderige regering zou vervangen, maar iets geheel anders zou zijn.

Frederik Zevenbergen
In sommige landen is er een drempel ingebouwd, zodat je minimaal een x percentage van de stemmen zou moeten halen om in het parlement te komen. Wat vind je daarvan, van een kiesdrempel?

Tom Louwerse
Een kiesdrempel werkt dus vooral om echt kleine partijtjes tegen te gaan, want dan kom je er niet in. In sommige landen is dat 5%, dat is al redelijk hoog, in sommige landen nog iets minder, 2 à 3%. En daarmee voorkom je dus dat er hele kleintjes zijn. Die zijn er in Nederland ook wel, maar nog niet eens, in ieder geval bij de laatste verkiezingen nog niet eens zo ontzettend veel. Wat je in Nederland eigenlijk ziet is de versnippering. Veel meer leidt tot heel veel middengrote partijen. Dus bij de vorige verkiezingen was er eigenlijk één wat grotere partij, nog niet eens heel erg groot, 33 zetels dat de VVD. En daarachter was het 20 zetels of minder. Voor een hele hoop partijen en dan tot en met de PvdA die er dan nog 9 hadden. Kun je er misschien nog net middelgroot noemen. Maar in totaal waren er dan dus 8 partijen. VVD en dan zeevpartijen die middel groot waren. En daar zit de echte versplintering in het Nederlandse systeem. En daar doe je dan niet zoveel tegen met een kiestrempel bijvoorbeeld van 5%. Want ook de PvdA haalde dat. Dus een collega Gijs Schumacher heeft het voor ons voor het blog een stuk groot vlees wel eens uitgerekend. Je moet echt toe naar een kiesdrempel van 10%. wil dat een beetje effectief de regeringsvorming voor gemakkelijken. Wat het eventueel wel zou kunnen doen als je echt heel veel kleintjes hebt. Zou dat wat minder kunnen maken? Dat was in de allereerste verkiezing die proportioneel was in Nederland. Waren er ook heel boek lijntjes. Toen hebben ze dus een kiestrempel ingesteld van één zetel die er nu is. Dus dan is het net ietsje moeilijker. Je moet wel echt een hele volle zetel halen als klein partijtje om erin te komen. Maar ik denk het grootste probleem zit in de bestuurbaarheid van de regeringscoalities. En dat los je niet echt op met een kiestrempel. Tenzij je zegt van een kiestrempel van 10% vind ik ook wel heel democratisch. En dan zie je gelijk in het systeem wat Turkije heeft. Dat is een van de weinige landen met zo'n hoge kiestrempel. Ik weet niet gezien de recente democratische ontwikkelingen daar of we ons daar nou aan willen spiegelen. Dus ik denk dat het geen goede oplossing is voor het probleem dat we hier hebben.

Randal Peelen
Ik hoorde Janette Loop zeggen stuk rood vlees. Dat kwam in onze sleck ook al in opspraak. En de ene helft van de mensen dacht. . Dat is duidelijk een site voor veganisten. De andere helft die dacht, dat moet wel porno zijn. Wat is dat voor een website? Het klinkt nog, het springt nogal tot een verbeelding, zo'n titel.

Tom Louwerse
Ja, goed. We wilden een tijdje geleden een blog opzetten voor politicologen, voor politiek wetenschappers. En we zaten zoeken naar een naam en je kunt natuurlijk allemaal de saaie namen bedenken. Maar we dachten toen aan een uitspraak van Mark Rutte. Die zei je moet niet reageren op elk stuk rood vlees wat in de arena wordt gegooid. Als een soort van ja, je moet niet elk relletje weer groter maken dan het is. En dat past er wel een beetje bij de gedachte achter ons blog. Vanuit politicologisch onderzoek. inzicht te bieden ook in wat er in de actualiteit gebeurt, maar niet op elk stuk rood vlees ingaan, maar juist de achtergrond bieden vanuit het wetenschappelijk onderzoek. En dus hebben we die naam gekozen. Sommige mensen vinden het heel vervelend, want we hebben ook veganisten die ervoor schrijven. Die denken, nou niet mijn naam. Maar ja, het bekt wel lekker.

Floris Diemel
Dus dat is dan weer een voordeel. Je had het ook politieke relletjes kunnen noemen, maar.

Tom Louwerse
Ja, maar we willen dus juist geen relletjes.

Randal Peelen
Een ander ding, hè, want ik zit een beetje zo, want het spijt me heel erg, maar ik vind die peilingwijzer. nl een mooie site. En toch heb ik het idee van, nou oké, daar weten we al een beetje van. Er komen ook nog wat vragen van de luisteraars voorbij. Een ander ding dat ik er wel even in zou willen gooien. Ik heb een post geleden hier in Met Nutz om Tavel de tip gegeven voor een videoserie van CPG Grey op YouTube. En die gaat eigenlijk over. stemstelsels en een kiesysteem en de voor- en nadelen daarvan. En wat mij heel erg is bijgebleven is dat jij een stelsel kunt kiezen waarin, dat noemen ze dan winner takes all. Dus degene die de verkiezingen wint met de met een meerderheid. En dat kan 51% zijn bij wijze van spreken. Die wordt gewoon de president. Dus dat zie je bijvoorbeeld in de VS. Dus de winnaar in absoluut aantal. Haak en ogen daar gelaten.

Frederik Zevenbergen
Trump had niet de meerderheid in stemmen. Dat was het nare.

Randal Peelen
Nee, maar daarom zeg ik hè, even haak en ogen daar gelaten. Maar je zou natuurlijk ook kunnen zeggen. Wat nou als mensen moeten daar kiezen tussen Biden en Trump? Maar stel dat ze zouden zeggen, oké, kan je West, dat lijkt mij een ideale kandidaat. Je gaat er niet op stemmen, want hij krijgt toch geen meerderheid van de stemmen. En dus kom je er eigenlijk nooit tussen. Dus de rest van je leven met dit systeem, over honderd jaar heb je nog deze twee partijen, want je kunt er als derde partij nooit tussen komen tenzij er een wereldwonde gebeurt en iedereen opeens op die partij gaat stemmen. En dat betekent dat je eigenlijk noodgedwongen wel strategisch stemmen. Als je Trump niet wil, dan moet je wel voor Biden. Je kunt niet op KJOS stemmen, want anders kan je stem nog wel eens verloren gaan. Wat me heel erg is bijgebleven in die videoserie van CPG Grey is dat hij zei, je kunt ook gewoon iedereen een top 3 laten invullen. Want dan hoef je niet strategisch te stemmen. Dan zou ik gewoon kunnen zeggen, oké, weet ik veel, ik wil Piratenpartij, die krijgen waarschijnlijk nul zetels, maar ik zet ze wel bovenaan. En dan zet ik gewoon op nummer 2 heel veilig VVD. En op nummer 3 zet ik ook iemand van de VVD prima. Maar dan heb ik in ieder geval laten zien, oké, Piratenpartij, als er toevallig genoeg mensen zijn die dat ook een warm hart toedragen en daarop stemmen, dan gaat het gebeuren. Maar die kans neemt af op het moment dat we met z'n allen denken, ja, fucks krijgen toch geen zetel. Zit daar wat in, zo'n top 3 insturen? Of denk je, dat wordt nodeloos ingewikkeld?

Tom Louwerse
Het systeem wat je beschrijft in grote lijnen heet Single Transferable Vote. En dat systeem wordt onder andere gebruikt in Ierland en Malta. Maar dan zijn we ook gelijk ongeveer aan het einde gekomen van de lijst van landen die dat systeem gebruiken. En ze combineren dat met kiesdistricten met drie tot vijf Dus uiteindelijk per kiesdistrict worden er drie tot vijf mensen gekozen. En als je dat combineert met dat rangordersysteem wat je beschrijft, dan krijg je. . Best een proportioneel resultaat wat over het algemeen als goed wordt gezien. Want dan elke stem vertaalt zich in evenveel zetels. En je hebt toch nog een element van dat kiezers een kandidaat kunnen kiezen en daar ook effect op kunnen hebben. Wat in Nederland toch. . Beperkt gewicht heeft die voorkeurstemmen. En je hebt een element van district vertegenwoordiging. Dus dat STV, zoals het wordt genoemd, dat is onder politicologen ook over het algemeen best wel een. Een populair systeem omdat het best een verfijnd systeem is. Een van de grote nadelen is dat je dagenlang aan het tellen bent. En in de eerste verkiezingen worden meestal op vrijdag gehouden. Dan beginnen ze vrijdag al niet meer met tellen, want dat gaat toch niet werken. Dus die beginnen gewoon rustig zaterdagochtend met tellen. En afhankelijk van hoe grote kies die stricten zijn. Bij het Europese parlement duurt het al het langste, want dan heb je hele grote kiezestricten, want ze hebben natuurlijk niet zo ontzettend veel Europese parlementariërs. Dan kan het wel tot maandag duren voordat alles geteld is. Omdat je elke keer eerst moet je allereerste voorkeuren tellen. En dan valt er misschien iemand af met de minste eerste voorburen. En al die stemmen moeten opnieuw worden geteld. Als er iemand veel te veel stemmen haalt, dat kan ook. Dus heel veel mensen stemmen op de hele populaire kandidaat Frederik Zevenbergen. Die heeft veel te veel st veel stemmen, dan worden die te veel aan stemmen wat zo'n kandidaat heeft, die worden dan verdeeld en dan wordt gekeken wat hebben die mensen op 2 gezet. Nou, dat zijn misschien een andere kandidaat. Van dezelfde partij of andere kandidaten van een andere partij. Dat gebeurt ook best wel veel in Ierland. En met name dat duurt natuurlijk best wel veel lang. Want als Frederik twee keer te veel stemmen had. Als die nodig had, dan moet je dus duizenden stemmen weer opnieuw gaan tellen. Dus het is wat dat betreft best wel een bewerkelijk systeem. Voor kiezers ook over het algemeen iets minder duidelijk. Bij ons is het simpel, je moet één hokje rood maken, in Engeland ook één kruisje zetten. Maar daar moet je dan een rangorde aan geven. Ja, dat is voor een bepaalde groep kiezers, die vindt dat lastiger. Dus in die zin zitten er wel wat nadelen aan. Maar ik denk dat er voordelen in termen van. . bijvoorbeeld die kleine partijen een kans geven zonder dat je dan meteen je stem kwijt bent, mochten die het niet halen, dat die voordelen er ook zijn. Dus ik. Ik vind dat zelf wel een interessant systeem en ik denk dat het met name interessant zou kunnen zijn als je vindt dat lokale vertegenwoordiging een zwaardere stem zou moeten krijgen. Het nadeel zie je dan bijvoorbeeld in Ierland weer, is dat die lokale vertegenwoordiging zo sterk is, dat je toch wel weer sterkere patronen van wat we noemen cliëntilisme krijgt. Waarbij het lokale. . Dat is geen corruptie, maar het is wel van ons kent ons. Wel heel erg opkomen alleen voor de eigen regio en dat belangrijker vinden dan het nationale belang.

Randal Peelen
En dat zijn dan ook weer nadelen van zo'n systeem. Mooi antwoord, dankjewel. Heer, wat vinden jullie ervan? Zijn we nog dingen vergeten? Is er nog iets dat we zouden toe kunnen voegen? Aan het fenomeen peilingwijzen. Want ik vind het wel heel interessant. En toch denk ik, daar gaan ook nog wel een aantal vragen over.

Floris Diemel
Maar er zullen vast vragen over gaan. Ik heb überhaupt zoveel vragen over de politiek. En ik heb er eentje op het oog van de luisteraars. Dus wat mij betreft, ik zit een beetje te wippen op mijn stoel tot ik die kan gaan stellen.

Randal Peelen
Dan ga ik je snel uit je leiden verlossen. Maar voor het zover is, Floris, ik ben wel benieuwd, hoe staat het nou met jouw zoektocht naar een nieuwe auto? Ik heb de oude nog niet verkocht. Je hebt de oude nog niet verkocht?

Floris Diemel
Het schijnt op het moment niet een heel grote vraag te zijn naar auto's.

Randal Peelen
Dat is heel gek. Heel gek. Hoe zou dat nou toch komen? Heb je wel meegekregen in de lounge waar alle donateurs van ons zitten, dat die eigenlijk al lang en breed de nieuwe auto voor jou hebben uitgezocht? Ja, ik kreeg al drie aangeboden.

Floris Diemel
En onze grote vriend Daniel vond dat ik maar weer in een 307 moest gaan rijden waar ik ooit in heb gereden. De enige auto die daadwerkelijk voor meer geld is gerepareerd dan ik hem nieuw heb voor moeten betalen. Waar ik ooit in heb mogen rijden. Nee, die auto is vaker stuk geweest dan ik op. Nou ja, hoeveel ander kan tellen? Ja, ik weet het niet. Volgens mij heb ik er uiteindelijk vijf jaar in gereden. Nee, zes jaar. Zes jaar heeft het contract moeten duren, want ik kwam maar niet aan de kilometers. En pas in jaar zes ging ik. Meer kilometers in die auto rijden dan in vervangend vervoer. Nou, dan weet je wel hoe slecht die auto was.

Randal Peelen
Jezus Mina, ik vind het wel heftig hoor. Maar ik vind het wel heel grappig, want jij zei dus vorige keer in onze vorige reclame voor laten we maar zeggen auto. nl. Dat jij op zoek was naar een nieuwe auto. Toen zijn mensen dus echt massaal op zoek gegaan. En ik vind het wel gezegd dat de hele premise van het hele auto. nl verhaal is dat je dus keuzevrijheid hebt zonder dat je daarvoor naar een dealer hoeft. Als je kijkt hoe ver die mensen komen in de lounge met auto's uitzoeken voor jou binnen je budget. Met al je wensen en toetes en bellen en alles erop en eraan. En alle geintjes natuurlijk die er tussendoor komen. Op internet eigenlijk al heel eindkomst. Je hoeft je deur in principe niet eens uit.

Floris Diemel
Nou ja, kijk. Ik ben nog niet helemaal uit mijn budget, maar als dat budget, zeg maar. Kijk, bij auto. nl begint het een beetje zo. Tussen 5500 en 6000 euro zo uit mijn hoofd. Dus je hoeft niet eens een heel groot budget te hebben om daar al terecht te kunnen. En zeker voor mij is het. Oh, ik zit er nog niet helemaal aan vast, is ook wel een heel fijn ding. En het zijn relatief nieuwe auto's. Je kan natuurlijk kiezen omdat die niet zoveel gelopen heeft.

Randal Peelen
Er zitten echt wel grote voordelen aan. Ja, precies. Ik vind ook wel dat dat. . stukje ontzorging erbij zit van ja ké, je kunt echt wel voor een paar tientjes minder uit de voeten als je echt de tijd neemt om te zoeken. Maar ja, dat, dat, dat, dat geruste hart erbij. En dat ze dan je oude auto ophalen en je hem eventueel nog in kunt ruilen als je daar echt. Een miskoop zou hebben gedaan. Jammer dat ik zelf geen auto nodig heb, voor reis.

Floris Diemel
Jij hebt jou nog niet zo lang en jouw partner heeft hem ook nog niet zo lang. Dus omnieuw in te gaan rijden is ook zo wat. Maar dat stukje rust is natuurlijk gewoon heel fijn. Dat je zegt, ik ga toch wel een grote uitgave doen. Ik bedoel, het begin toch 5. 000, 6. 000 euro, dat heeft niet iedereen zomaar gemiddeld op de plank liggen. Ja, je wilt toch zekerheid over je zaak. Dus ik zeg, goede optie als je denkt, ik vind het toch een beetje eng.

Randal Peelen
Ja, en ik weet ook dat je zat te popelen op je stoel om de eerste vraag te mogen stellen. Dus ik open hierbij officieel. De vragen van de luisteraars, en ik geef Floris de eerste beurt. Dan moet ik eventjes gelijk erbij zeggen voor Tom, mocht je dat niet weten. Het is voor ons goed gebruikt dat de gastnerd ook zelf zijn vragen uit mag zoeken. En die het leuk vindt om te behandelen. Wat mij betreft gaan we met wat voor mij de klok mee is. Dan mag Floris eerst. Mag je daarna zelf. Dan pak ik hem daarna Frederik. En dan gaan we net zolang dat rondje door tot de tijd op is.

Tom Louwerse
Hartstikke goed.

Randal Peelen
Floris, roep.

Floris Diemel
Ja. Ik ben dus nog steeds heel hard aan het zoeken. De vraag ging over. Oké, laat ik hem dan even vertalen, want ik kan dus even niet meer vinden van wie die is. Er was een vraag en die ging ongeveer als volgt. Wij weten wel redelijk hoe het eraan toe gaat in de politiek in Nederland. En we krijgen vrij goed mee, in ieder geval door het journaal en de social media's, hoe het in de Verenigde Staten eraan toe gaat. Maar waarom weten we nou zo weinig over de rest van Europa? Duitsland is toch voor ons superbelangrijk? België is toch ook best heel belangrijk? En hoe kunnen we daar nou wat aan doen? Heb je daar een idee over?

Tom Louwerse
Ja, ik vind dat een goed punt. In Duitsland zijn later dit jaar ook verkiezingen en daar hebben we nog weinig over gehoord. Een beetje over Merkel gaat weg en wie gaat erop volgen. Maar zelfs dan blijft dat toch beperkt. En vergelijken met de Verenigde Staten is er veel minder aandacht voor. Ik denk dat dat. Deels te maken heeft met het overzichtelijke systeem in de Verenigde Staten, twee partijen. Want dit is ook niet iets wat alleen maar van de jaren Trump afkomstig is. Dit is al 20, 30 jaar minimaal. In ieder geval voor zover ik me kan heugen, is er al meer aandacht voor de Amerikaanse verkiezingen dan voor de Duitse. Misschien ook gewoon een taalkwestie dat het makkelijker is om die Amerikaanse verkiezingen te volgen voor veel mensen. Er is natuurlijk sowieso best een sterke culturele dominantie van de Verenigde Staten als het gaat om series en films. Dus dat spreekt dan. erg tot de tot de verbeelding. En ja, Duitsland dat wordt dan toch als een beetje saai gezien. En ja, dus dan ook nog in het Duits, wat niet iedereen even machtig is. Dus dan ja, dan wordt dat minder gevolgd. En dat zie je dan, dan krijg je ook zijn weerslag in media. Zelfs als ze het proberen, dan merken zij ook dat dat minder aanslaat.

Floris Diemel
Dan krijg je ook een vicieuze cirkel van natuurlijk. Als ze het niet zo aanslaat, dan ga je er niet meer over vertellen.

Tom Louwerse
Dus ik denk dat het belangrijk is dat media dat blijft proberen te doen op een aansprekende manier. En voor de mensen die zeggen van ja, ik wil het wel proberen, maar die taalbarrière ofzo. Je ziet ook vaak dat verkiezingsdebatten. . dan op bepaalde zenders wel worden gedupt in het in het Engels. Dus als je dan denkt van ja, ik wil dat wel eens een keer volgen. Maar ja, mijn Duits is niet zo goed dat ik dat dan één op één kan doen. Vaak bij CNN of dat soort zenders. Zijn daar toch wel mogelijkheden toe. Maar ik denk dat het ook gewoon begint bij de grote Nederlandse nieuwskanalen. Om daar toch aandacht aan te blijven geven. En dat weten ze zelf natuurlijk ook wel, maar ze zitten toch een beetje zelf ook opgesloten in dat probleem. Van hoe kan ik dat nou een beetje interessant maken. Ja, ik vrees dat met de CDU, CSU, die het zo goed blijft doen, vooralsnog in peilingen, ook niet een heel erg spannende race gaat worden. En dat helpt dan ook niet echt om dat op een leuke manier.

Randal Peelen
Ja, en dat polariseren in de VS, ondanks dat ik er een bloedhekel aan heb en echt zou wensen dat niet zo was. Het is ook wel weer sexy in die zin of aantrekkelijk dat het een soort voetbalwedstrijd is haast. Je bent voor een team en je wil dat ze winnen en het gaat nek aan nek. Oh man. Hoe ze dat ook verslaan in de vest, dat is natuurlijk gewoon tien keer zo indrukwekkend als hier. En de key race alerts vliegen je om de oren. Ja, die Verenigde Staten heeft een soort aantrekkingskracht op ons. De dopamine pompt gewoon door je bloed als je daar zit te kijken. Dat heb ik in Nederland gewoon minder. En de rest van Europa al helemaal niet.

Tom Louwerse
Ja, en dat komt misschien dan ook nog door het kiessysteem met die kiesmannen en zo, waardoor het uiteindelijk in het hele groot deel van het land heel saai is, want dan weet je de uitslag van tevoren ook wel en iedereen. Maar omdat het neerkomt op een aantal swing states, kan het daar heel lang heel spannend blijven. Terwijl in Nederland heb je een exit poll, daar zitten altijd wel wat afwijkingen van zijn. Maar ja, stel daar blijkt uit dat een bepaalde partij de grootste is met vijf zetels voorsprong op nummer 2. dan moet het best wel gek lopen wil dat gat nog drie dagen later anders blijkt te zijn. Terwijl in de VS is bijna gegarandeerd dat het toch spannend blijft. En dat maakt het leuke televisie.

Floris Diemel
In mijn bubbel, althans had iedereen een hekel aan dezelfde gast. Dus dan is het ook met z'n allen tegen één. Dat werkt ook wel mee.

Randal Peelen
Da kan ik me nou niks bij voorstellen, Floris.

Floris Diemel
Tota niet. Nee, jij past voor die oranje baviaan, wou je zeggen.

Randal Peelen
Heb jij een leuke vraag in de lijst zien staan?

Tom Louwerse
Dus ik heb hier een vraag van Dennis. Wat is jouw idee over elektronisch stemmen of elektronische middelen ten behoefte van het verbeteren van tellingen? Ja, dat vind ik een goede vraag. Daar is ook best wel veel discussie over geweest in de laatste 15 jaar sinds stemcomputers eigenlijk zijn verboden of kort daarvoor. Er zijn een aantal rapporten over geweest. En dat richt zich nu met name op een stemp printer. Een telmachine. Of een telscanner die het tellen kan versnellen. Omdat het elektronisch stemmen. Zelfs als je dat met een paper trail doet, toch te veel haken en ogen heeft. Ook omdat je de lastige combinatie hebt van je wil het. absoluut veilig hebben maar je wil het ook heel anoniem hebben ja dus je wil absoluut veilig opslaan elke stem Maar je wil dat het niet te traceren is wie wat heeft gestemd op geen enkele wijze. Dus ook niet als iemands bij het stembureau gaat staan. En zegt Jantje Pietje Klasje. En die kwamen in die volgorde. Oh ja, het zijn ook heel veel dames die stemmen natuurlijk. Sorry daarvoor. Maar. Je registreert alle kiezers en dan zeg je, de 200ste kiezer was mevrouw Jansen. Dan wil je niet omdat dat op een of andere manier te herleiden is welke stem als tweehonderdste werd weggeschreven. dat op die manier het stemgeheim in gedrang komt. Dus het is, voor zover ik het begrijp, maar ik ben echt geen expert op dit soort middelen, is het met name die combinatie van het. geheim willen houden, het stemgeheim, echt willen waarborgen, plus die veiligheid, die maken het ontzettend lastig. Is natuurlijk zo'n stempapiertje, dat doe je in een stembus, dat wordt een beetje gehusseld. En dan is het gewoon niet meer na te gaan welk stembuljet er nou door jou is ingegooid of door mevrouw Jansen. Dus ik zie wel dat je iets wilt doen aan dat die tellingen iets sneller gaan. Vooral voor die arme mensen die dat dan na een hele lange dag werken in het stembureau ook nogal aan moeten gaan tellen. Dus ik denk, daar wordt nu wel naar gekeken. Dus ik zou daar eerder naar gaan kijken. Maar ik vind het op zich ook niet zo ontzettend rampzalig dat we met papier blijven stemmen als dat nou eenmaal de meest veilige. . methode is. Destijds werd ook wel aangegeven dat het met papierstemmen eigenlijk best wel goedkoper was dan die stemcomputers. Omdat je als je dat goed doet, moet je daar speciale computers voor hebben. Die kunnen ook niet, hebben ook niet het eeuwige leven. Want je wil niet dat die computers daarna weer gewoon binnen een organisatie worden ingezet ofzo. Dus daar zijn ook best wel kosten aan verbonden. En omdat we in Nederland eigenlijk vrij simpele verkiezingen hebben waarbij je één hokje rood maakt. Is het ook niet gigantisch gecompliceerd? Kijk, als je dat eerste systeem hebt. En met allemaal voorkeuren en allemaal ronden van tellen, dan levert computeriseren natuurlijk extra veel op. Maar in de Nederlandse situatie denk ik dat het ook wel zo zijn charme heeft. Kijk, tellen is natuurlijk niet feitloos als je het handmatig doet, maar als het goed is. Zijn dat willekeurige afwijkingen? Dus dan kan het in het ene stembureau eens een keer zijn dat de SGP een stem te veel krijgt en in het volgende stembureau misschien een keer een stem te weinig. Maar dat zou niet structureel zijn. En omdat er ook zoveel mensen bij betrokken zijn, is het ook heel lastig om daar op grootschalige wijze fraude in te plegen. Dus ik. Ik denk dat we het ook niet per se moeten computeriseren als dat niet nodig is. Kijk, in de pandemie is het natuurlijk lastig, omdat je dan idealitair niet allemaal naar eenzelfde fysieke locatie zou toegaan. Maar dan zou je het kunnen zoeken in de oplossing van het briefstemmen. Maar ook het feit dat je jezelf fysiek moet melden, identificeren en dan in een hokje gaat. Waarborgt natuurlijk ook wel weer je stemgeheim. Want dan kan niet je huisgenoot of iemand anders die druk op jou kan uitoefenen. Wat je moet gaan stemmen, want die persoon kan er niet bij. Die kan niet zien wat jij in het stemhokje doet. Dus ik denk dat dat ook weer een baarborg is van ieder stemgeheim. Dus idealitair, hopelijk niet nog een pandemieverkiezing. Dan denk ik dat het ook weer niet. zo onoverkomelijk is dat mensen daarvoor naar een stemhokje moeten. Kost in Nederland ook niet heel veel tijd. Dus ik, ik, ik. Ik denk zo'n stemmeteller, elektronisch stemmentellen, dat zou misschien wat kunnen helpen, maar dat is misschien meer ondersteunend. Maar ik denk het hele beginsel dat je ergens naartoe gaat en je dan ook laat zien ik ben het en dan ook iedereen kan zien dat jij daar alleen in dat hokje gaat, dat heeft ook een bepaalde waarde.

Floris Diemel
Ja, en online en ik begrijp een beetje ook uit je ralaas dat online stemmen zit er gewoon niet in.

Tom Louwerse
Nou ja, kijk, ik ben natuurlijk geen computerexpert, maar je haalt je een heel hoop aantal risico's op de hals. Voor hekbaarheid en zo van verkiezingen. En traceerbaarheid. En wat zeg je?

Floris Diemel
Traceerbaarheid. Gewoon een dingetje vrees ik.

Tom Louwerse
Ja, is online ook natuurlijk weer een extra optie. Waarvoor geldt? Ja, het is. . Een voordeel zou kunnen zijn dat het ietsje makkelijker is om je stem uit te brengen dan dat je ergens fysiek naartoe moet. Maar ik zou willen zeggen in de Nederlandse situatie. . is het niet super ingewikkeld om te gaan stemmen. Voor verreweg de meeste mensen. Dus er is misschien een kleine categorie die zich fysiek heel moeilijk verplaatst. Zo bedlegerig is dat dat een enorm obstakel is. Maar voor verreweg de meeste mensen is dat een kleine moeite. En je hebt een groot voordeel van dat het een paper trail systeem is, wat helemaal los van het internet gebeurt in termen van veiligheid. En waarborging van het stemgeheim.

Randal Peelen
Ja. Nou goed, ik denk dat we een hele aflevering zouden kunnen vullen met de ethiek en de Mitsama rondom stemcomputers. Dus wat mij betreft gaan we gewoon lekker door. Boba, algemene vraag. Is links en rechts denken nog wel iets van deze tijd? Of moeten we eigenlijk ook andere assen gaan gebruiken?

Tom Louwerse
Nou, dat is een interessante vraag die je stelt. Er is in politicologie ook wel discussie over en de Leidschool zegt traditioneel dat er meerdere dimensies zijn. Dus niet alleen maar economisch links-rechts, maar bijvoorbeeld in het verleden ook religieus versus circulier. En meer recentelijk qua migratieopvattingen, meer monocultureel versus multicultureel. En dat is natuurlijk nog niet het enige, want je kunt ook nog zeggen, en dat het laatste heeft misschien ook wel iets ermee te maken, pro-Europees versus euro-critisch of eurosceptisch. Dus er zijn meerdere dimensies te bedenken. Maar de eerlijkheid gebied te zeggen dat ook als je bijvoorbeeld naar de stellingen kijkt die er nu in het kieskompas zitten. En mijn collega Simon Otjes heeft er toevallig ook iets over geblogd. Dan is die algemene links-rechtsdimensie verweg de meeste stellingen behoorlijk goed samen.

Randal Peelen
Maar wat zit er in links-rechts dan voor degene die dat niet goed weet? Ik denk bij links aan. De overheid wil wat meer invloed uitoefenen en bemoeit zich wat meer met dingen. En links betekent ook we zorgen voor de zwakker in de samenleving. Of in ieder geval, iedereen krijgt. . Genoeg of een beetje meer dan nu. Rechts is meer kleine overheid, weinig bemoeienis. Gelijke kansen, maar niet gelijke uitkomsten of zo? Hoe zou jij het uitratten?

Tom Louwerse
Dat is met name denk ik, dat is het sterkste bij de economie, sociaal-economische links-rechtsdimensie. Dat hij die tegenstelling grosso modo vat. Maar eigenlijk zou je kunnen zeggen In een recente samenvatting, in het boek over Nederlands politiek, wat ik met collega's heb geschreven, zeggen we, er is eigenlijk.

Tom Louwerse
.

Tom Louwerse
Drie linksen en drie rechtsen. En de meeste linkse partijen zijn links op alle drie de issues, namelijk economisch links, dus voor grotere, over het algemeen voor grotere staatsinterventie en sterkere. herverdelings van inkomen. Ze zijn ook links in termen van eerder multicultureel dan monocultureel. Meer ruimhartiger vluchtelingenbeleid. Ook meer multicultureel qua integratie. Minder nationalistisch, meer kosmopolitisch. En ze zijn ook links, en pro-Europese samenwerking hoort past er ook wel bij. En ze zijn ook links in termen van seculier versus religieus. En op rechts zie je eigenlijk verschillende rechten. Bijvoorbeeld de VVD is met name economisch rechts. En op die cosmopolitische en monoculturele as varieert het een beetje per onderwerp. Maar misschien iets gematigder in ieder geval dan bijvoorbeeld de PVV. Die is met name natuurlijk heel erg monocultureel, anti-islam, dat soort dingen.

Frederik Zevenbergen
Maar ook de VVD is bijvoorbeeld zeker. Maar van meer bitterballen. Wat? Sorry Tom.

Tom Louwerse
En de VvD die houdt van Van die Amerikaanse dwelorkestjes en dat soort dingen, toch?

Frederik Zevenbergen
Nee, die hebben we al jaren afgezorgen. Joling. Nee, Gordon. Man.

Randal Peelen
Nee, Gordon. Kijk. Wacht even, ik zie me de kans gewoon. Tom, toch nog één keer. Wat is dat boek nou waar je het net over had? Ik wil dat boek kopen. Waar ga ik naartoe?

Tom Louwerse
Governance and Politics of the Netherlands, want een goed boek over Nederland in het Engels. Frederik kent het misschien nog wel, want in een eerdere versie hebben wij dat in het eerste jaar ook moeten lezen. Mijn mede-auteurs Rudy Andeweg en Kaylin Irwin zijn er volgens mij in 1993 al mee begonnen. En ik mocht ze nu aansluiten om de vijfde editie van de huidige versie voor te bereiden. Dus dat was wel leuk dat je zo'n boek wat je als student ooit hebt gelezen, dat je daar nu aan mee mag werken. En ja, dat gaat dus over allerlei. details voor over de Nederlandse politiek, maar ook wel geschreven met het oog dat ook een internationaal publiek kan begrijpen wat Nederland is. Maar volgens mij zit er voor Nederlanders ook voldoende materiaal in wat je meer leert over de Nederlandse politiek.

Frederik Zevenbergen
Dus dat is absoluut geen droog studieboek.

Randal Peelen
Nee, en als ik het ook zo bekijk, je hebt in Nederlandstalige boeken die regulering van de prijs en dergelijke. Dit is ook een boek. Dat is wat meer dan 20 euro, zeg maar. Eerder drie keer zoveel. Meer dan vijf tientjes. Ik zet hem wel even in de show notes. Dat is wel geinig. Daar heb je dus aan meegeholpen. Dat is wel leuk. Hebben de links-rechts vraag zo een beetje behandeld? Ik denk het wel toch? Dan is Frederik aan de beurt.

Frederik Zevenbergen
Ja, nou ik paakte al een. Voor sortering natuurlijk met mijn bitterballengrap. Maar even even snel tussendoor. Hazzi vraagt Tom, wat is je go-to-snack bij de snackbar?

Tom Louwerse
Mijn go-to-snack. Oh ja, dan kom je wel op de guilty pleasures. Ja, ik. Als ik bij de snackbar kom, dan meestal toch wel stiekem zo'n frikandel met dat hele vieze separatorverlees. Maar dat vind ik dan toch lekker.

Frederik Zevenbergen
Ja, precies. Dat was ook mijn antwoord. Kaasuflee. Dan even terug naar het serieuze werk. Jad en Thijs stellen eigenlijk allebei een vraag over de Eerste Kamer. En Je had zegt van nou ja, stel het kabinet valt op een beetje een onhandig moment. Dan heb je verkiezingen voor de Eerste en Tweede Kamer tegelijk. Heeft dan zo'n Eerste Kamer nog wel zin? En Thijs zegt zo, ja, zou die Eerste Kamer niet direct moeten kiezen in plaats van provinciale verkiezingen? Wat is nou de positie van de Eerste Kamer tegenwoordig nog in Nederland? Vroeger was het een soort buffer, een soort. Chambre de Reflection, waar nog eens werd gekeken of de wet al technisch in elkaar zit. En tegenwoordig is het daar ook gewoon lekker oppositiecoalitie.

Tom Louwerse
Ja, ik denk dat de Eerste Kamer altijd al wel politiek is geweest, maar omdat de politieke meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer eigenlijk altijd hetzelfde was. De regering had in beide kamers een meerderheid. Als het al door de Tweede Kamer was een wetsvoorstel, dan ging het in de Eerste Kamer niet op de politieke inhoud vallen. En dan was de extra check met name van is dit nou constitutioneel en qua wetgevingskwaliteit wel in orde. Zelfs al had die coalitie dus de meerderheid, dan kon zo'n wetsvoorstel nog wel eens neuvelen als het wat dat betreft niet in de haak was. Maar wat je tegenwoordig ziet is dat die meerderheid in beide kamers voor de regering niet meer gegarandeerd is. Dus je hebt nu vaak gehad en Rutte heeft met dat bijltje een aantal keer moeten hakken. Is dat ze die meerderheid in de Eerste Kamer of überhaupt niet hadden of verloren. En ja, dan komt het dus in een wetsvoorstel heeft een gewone meerderheid van de coalitie en eventueel nog enkele oppositiepartijen gekregen in de Tweede Kamer. Maar in de Eerste Kamer. bestaat die meerderheid niet. En dan krijg je natuurlijk wel de politieke afweging van de oppositiepartij die zeggen ja, wij gaan niet alleen maar zo'n wetsvoorstel steunen omdat wij niet politiek zou mogen zouden mogen zijn. Dus die politieke afweging die komt nu denk ik meer naar de voorgrond. Maar dan is natuurlijk wel de vraag van ja hoe wijkt de Eerste Kamer af van de Tweede Kamer. Het is een beetje overbodig om twee dezelfde kamers te hebben. Dus als je de Eerste Kamer ook direct gaat kiezen, wat is dan nog het verschil met de Tweede Kamer? Is het een soort extra hoepel waar de regering dan door moet springen? Dus als je dat gaat doen, dan kun je zeggen, zou je die dan niet helemaal moeten afschaffen? Dat hebben bepaalde landen ook gedaan. Dus juist het feit dat die. op een andere manier verkozen is, namelijk via provinciale staten. Daar ontleent de Eerste Kamer, kun je ook zeggen, zijn bestaansrecht misschien wel voor een deel. In federale systemen zoals in VS of ook in Duitsland is dat nog veel logischer, omdat dat ook de deelstaten een stem geeft op het federale of landelijke niveau. Maar in Nederland kun je dus zeggen, of je moet het afschaffen, je kunt ook zeggen, misschien moet je die Eerste Kamer wat minder. veto rechtgeven of zeggen ja je mag dat veto wel behouden maar als het als je het naar jou echt om de wetgevingskwaliteit gaat Dan kun je misschien beter zeggen, nou deze wet als je hem wil, dan moet je hem op deze punten aanpassen. We sturen het terug naar de Tweede Kamer en die kunnen het nog eens even overwegen. Dat is het terugcentrecht wat de staatscommissie. parlementair stelsel heeft aanbevolen. Dus een extra recht, waardoor het en niet zo is dat de Eerste Kamer of moet torpederen of ja moet zeggen. En dat is nu eigenlijk de optie die er formeel gezien ligt. Want als je echt wil dat ze goed naar die wetgevingskwaliteit kijken, dan zou je moeten zeggen, ja misschien is zo'n teruggezend recht wel een veel logischer. Maar je blijft toch een beetje zitten met een kamer waarvan niet helemaal evident is wat nou de meerwaarde is ten opzichte van de Tweede Kamer.

Frederik Zevenbergen
Dat is wel leuk om ervoor te stemmen. Dat mag al statelied.

Tom Louwerse
Dat moet je wel goed doen, want anders moet je.

Frederik Zevenbergen
Ja, niet met een blauwe pulp. Dat moet je gewoon goed doen. Jazeker. Oi oioioi, dat was ook wel. . Maar dat moet je voorstellen, op één stem ging het dus verkeerd en verloor een partij een zetel.

Floris Diemel
Dat moet jij het beter uitleggen voor de onwetende.

Frederik Zevenbergen
Er was een statenlid van D66 en de verkiezingen van de Eerste Kamer, dat in de Provinciale Staten, dat gaat dus echt als gewone verkiezingen. Dan staat er in de statenzaal een soort stemhokje. En dan word je opgeroepen en dan ga je op een stemformulier dat er echt exact hetzelfde uitziet als voor de Kamerverkiezingen. Ga je dan stemmen met een rood potlood. En deze meneer, ja ik weet niet waarom, maar die trok zijn blauwe vulpin en maakte het rondje niet rood, maar blauw. En daarmee was de stem ongeldig.

Floris Diemel
Jammer joh.

Frederik Zevenbergen
Ja, maar de verkiezingen voor de Eerste Kamer, dat is een hele koe handel. Want die stem hebben allemaal een verschillend gewicht. En dus een stem van de partij. In Zuid-Holland weegt zwaarder dan die in Drenthe. En soms wordt er nog wel eens een beetje gehandeld. Onderling van nou jij hebt daar nog een stemmetje over en ik heb hier nog een stemmetje over. Weet je wat. Als jij nou in Zuid-Holland één mannetje op mijn partij laat stemmen, dan laat ik in Drenthe een mannetje op jouw partij stemmen en dan worden we er allebei beter van. En door die vulpenstem stortte dat hele deal uit in elkaar.

Tom Louwerse
Ja, het was ook nog een keer in Noord-Holland, wat ook behoorlijk zwak stemgewicht heeft.

Randal Peelen
Bedankt voor je stem op Hugo de Jonge dan. Wie was de volgende aan de beurt? Volgens mij is dat Floris. Oh, was je het niet zelf? Nee, Frederik kwam naar mij.

Floris Diemel
Ik ben er helemaal een beetje van in de war.

Randal Peelen
Ja, dat mag.

Floris Diemel
Nee, maar gelukkig heb ik een vraag voor mijn neus die ik interessant vind. Gesteld door La Pantoffel. Ja, ja. Een aantal partijen sluit samenwerking met bepaalde andere partijen op voorhand uit. Heeft dat nog invloed op peilingen slash stemmen? En zou je partijen aanraden zich meer of minder? uit te spreken over geweeste en ongeweste samenwerking vooraf aan de verkiezingen.

Tom Louwerse
Of dat effect heeft, misschien wel. In 2017 op een gegeven moment sloot de VVD. voor het eerst de PVV echt expliciet uit voor de verkiezingen. En dat lijkt wel te hebben bijgedragen. En dat zagen. . Koerkiesonderzoek ook terug in hun onderzoek, dat mensen zeiden, nou dan stem ik toch maar niet op de PVV, want die gaat geen potjes kunnen breken, want die komen toch niet in de regering. En dat was weer gunstig voor de VVD, want die mensen gingen dan richting de VVD. Dus uiteindelijk lijkt dat wel gunstig te hebben uitgepakt.

Floris Diemel
Maar ik kan dat dan alleen als je echt zo groot bent? Ik kan prachten als je zegt ik ben Partij voor de Dieren en ik heb daar geen zin in. En wij staan op drie zetels. Dat mensen zeggen ja, het is leuk dat je dat vindt.

Tom Louwerse
Nee, kijk, hoe groter je bent, hoe zwaarder dat natuurlijk meewegt. En zeker ook als het natuurlijk. Kijk, als GroenLinks zegt we willen niet met de PVV, dat lag sowieso wel niet zo voor de hand. Maar de VVD, in het verleden is er zo'n gedoog constructie geweest. Dat zou best hebben gekund. Het werd misschien ook niet heel makkelijk geweest om dat te formeren. Maar het lag toch meer in de reden dan bepaalde andere combinaties. Dus het feit dat dat wordt afgeschoten door een van de grootste partijen, dat heeft wel invloed op mensen die ook proberen na te denken over wat doet mijn stem nou voor de regeringsformatie. Al is dat natuurlijk moeilijk.

Floris Diemel
Oké, dank je wel.

Tom Louwerse
Ben je zelf aan de beurt, Tom? Um ja de. Is nog één vraag. En dat ging over de. Aan de hand van een vraag van Sjoert van Heijden, maar er waren wel een paar andere vragen. Die op hetzelfde zagen, maar de vraag van Short is tijdens de Amerikaanse verkiezingen gingen we helemaal op in de modellen van 538. Hoe ver zitten Nederlandse spijers af van de kwaliteit die we daar konden zien? Of is in Nederland juist veel makkelijker gezien het proportionele kiestelsel? Nou ja, dat laatste klopt, want die modellen van 538 zijn nou juist gemaakt om in elke deelstaat juist te kunnen voorspellen wie daar de grootste wordt en dus al die kiesmannen binnenhaalt. Terwijl in Nederland is het eigenlijk heel simpel. Van de omrekening naar percentages aan zetels, daar valt eigenlijk geen eer aan te behalen. Een vrij eenvoudige rekenkundige procedure die heel proportioneel is. Dus Ruberg, 20% van de stemmen, 20% van de zetels. Dat is zo professioneel dat er ook in Nederland eigenlijk altijd sleutels worden gerapporteerd en bijna nooit percentages. Omdat dat in feite bijna hetzelfde zegt. En dat maakt het onderliggende pijlen nog steeds niet super makkelijk. Want daar hebben we het misschien nog niet zo heel veel over gehad. Zo'n peiling doen. Is best wel een uitdaging. Al die pijlers werken natuurlijk met internetpeilingen. En idealiter heb je natuurlijk een groep die je ondervraagt die heel representatief is voor de gehele. kiesgerechter de bevolking. Maar dat voor elkaar krijgen, dat is best wel ingewikkeld. En daar zie je ook denk ik de belangrijkste verschillen tussen pijlers ontstaan. En dat verklaart naar mijn smaak ook de belangrijkste afwijkingen die je soms nog ziet tussen slotpeilingen en uitslag. Al wil ik nog een keer benadrukken, die waren zeker in 2017. Voor de meeste partijen niet heel erg groot, maar ze waren er wel met name toen bij de VVD. Dus ik denk dat Qua onderliggende kwaliteit van de peilingen. Het in Nederland voor bepaalde peilingen soms zelfs nog wel beter is. Want je zag in de Verenigde Staten wederom dat in een aantal deelstaten peilers toch behoorlijk ernaast zaten. Dat je toch behoorlijk grote verschillen had tussen de peilingen en de uitslag.

Tom Louwerse
Want het was uiteindelijk toch ook weer nog wel een stuk spannender dan we vooraf hadden gedacht.

Tom Louwerse
Ook in de landelijke peilingen. lag Biden verder voor dan hij daadwerkelijk heeft gehaald. Maar in die deelstaatpeilingen waren de verschillen soms wel bijna 10% punt. Dat die peiling zei plus 10, en dan heeft hij het nog net gewonnen, in die staat. Dus dat zijn best wel grote verschillen. En in Nederland zijn de verschillen in ieder geval niet zo groot over het algemeen. Dus ik. Pijlen is zeker niet makkelijker geworden denk ik in de afgelopen 15 jaar. Maar pijlers lijken daar redelijk goed mee om te kunnen gaan. In zekere zin staan ze voor dezelfde uitdaging als Nederland dus in de VS. Maar ja, je hebt wat minder fancy modellen uiteindelijk. Want die modellen waren met name gemaakt onder de vertaling van de popular vote. De voorkeur in elke deel staat naar kiesmannen en dan uiteindelijk het landelijke plaatje. En die complicatie hebben we hier sowieso niet.

Randal Peelen
Oké. Ik heb een vraag op de korrel en ik weet niet of er wat in zit. En misschien is het wel een hele saaie vraag, maar ik ben er toch nieuwsgierig naar geworden. Alex Schoonkind die vraagt zich af, zou een zakenkabinet kans van slagen hebben? En wat is dan in hemelsnaam een zakenkabinet?

Tom Louwerse
Nou, de Italianen houden daar wel van. Een zaakkabinet is dus een kabinet van mensen die niet noodzakelijkerwijs lid zijn van een partij. Veel partijloze mensen. En zo'n kabinet wordt meestal ingezet als er sprake is van een crisissituatie. Italië is weer recentelijk het kabinet gevallen. In coronatijd wilden ze niet nieuwe verkiezingen organiseren en een hele tijd zonder een werkend kabinet zitten. Dus toen hebben ze de oud-president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, Super Mario, gevraagd om een kabinet te formeren. En die zei: Dat wil ik wel, maar dan wil ik wel dat iedereen meedoet. Toen hebben ze netjes ja gezegd, zelfs de vijf-sterren beweging, die toch niet zo van het establishment zijn. En ja, en dat is niet de eerste keer dat dit in Italië gebeurt. In Nederland kennen we die traditie eigenlijk veel minder. Kijk, ik denk, je moet niet onderschatten dat het lijkt soms wel, misschien voor sommige mensen, van ja, politiek is één potnat en dat maakt de zaak niet zoveel uit wie er zit. En dus kunnen we er ook wel experts neerzetten. Maar in politiek worden ook, zeker in normale omstandigheden, toch veel inhoudelijke keuzes gemaakt. En het maakt echt wel uit of er een kabinet zit met een meer SP-signatuur of een VVD signatuur. Dus dan al die vraagstukken, die politieke afwegingen, die kun je in zekere zin ook niet aan experts overlaten. Want die experts kunnen misschien wel heel goed uitvoeren als je ze bepaalde doelen geeft. Maar die doelen moet je toch eerst zelf formuleren.

Randal Peelen
Dat is geen echte volksvertegenwoordiging meer eigenlijk.

Tom Louwerse
Nou ja, de volksvertegenwoordiging moet dat steunen. En kijk, zo'n expertkabinet kan misschien een tijdje werken als je in een crisissituatie zit als iedereen het ruwweg eens is over de doelstellingen van het beleid. Dan kun je misschien zeggen, laat me nou iemand die daar heel goed in is, dat een tijdje doen. Maar voor reguliere situaties, dan gaat het er juist ook om dat je overeenstemming bereikt over die doelen. En dat is een politieke vraag. Dus ik denk dat je dat niet als ideale oplossing voor normale politiek moet gaan zien.

Frederik Zevenbergen
In Limburg hebben ze zo'n constructie nu draaien. Een soort regeerakkoord waar je bij kon aansluiten. Niet echt een coalitie. Martin van Rijn, die Bruno Bruins opvolgde, dat was natuurlijk ook een beetje een voorbeeld van zo'n soort zakenminister.

Tom Louwerse
Ja, en dat was behoorlijk uitzonderlijk. En dat was ook echt het hoogtepunt van de eerste golf. Die valt ineens weg. We willen iemand die echt meteen. . Erin kan en zich niet hoef in te werken. En dat werd dus ook als uitzonderlijk gezien. En na drie maanden was het toen ook weer weer klaar. Omdat we toen even de loete van de zomer hadden. Ja, dus het kan wel, maar ik denk met name dat je het in crisissituaties misschien kunt overwegen. Maar je moet ook niet onderschatten dat juist ook in de Nederlandse context politiek ook een vak is van draagvlak zoeken. En juist dat, dat is niet altijd even makkelijk. En of experts dat dan weer onder de knie hebben. Dat kun je dan ook weer afvragen. Frederik zit heel lachend nee te schudden. Maar ja, slaag ze er. Dan kunnen ze misschien. . . Technisch het beste beleid selecteren, maar als je vervolgens iedereen van je vervreemd, omdat je niet weet hoe je dan een meerderheid voor moet smeden, dan zal het ook niet succesvol zijn.

Frederik Zevenbergen
Zie Hugo de Jonge.

Randal Peelen
Oh jee. Nog zo'n gespreksonderwerp.

Frederik Zevenbergen
Wat is fired?

Randal Peelen
Frederik, als ik mij niet schromelijk vergis, dan is de beurt nu voor jou. En dan zie ik ook dat het cirkeltje voor de tweede keer rond is. Dus we acht prachtige vragen hebben gesteld en beantwoord. Zouden we daarna wel eens door naar de tips kunnen?

Frederik Zevenbergen
Ja, dat is goed. Laat ik er dan een combinatie van een paar kleine vragen. Nee, maar korte vragen over Tom. Tom, Rob vraagt: wat is je favoriete tv-serie en waarom is het de West Wing?

Tom Louwerse
Ja, dat vond ik wel leuk. Ik vond Ark Borben wel heel leuk, zelf ook. Als politieke televisieserie. Ook omdat dat toch een redelijk realistisch beeld geeft van politiek zoals die in Europa plaatsvindt met coalities. ook wel strijd, maar het is niet constant, alleen maar politici die een vuilspel spelen, zoals dat bij hoe heet het met Kevin Spacey ging. Dat was wel een erg zwaar overtrokken beeld van politiek. House of Cards. Oh, Borgen. Borgen. Een Deense serie. Ze zijn nu bezig met het nieuw seizoen, dus ik ben benieuwd.

Frederik Zevenbergen
Wat ik zelf nog steeds, als je het politiek leuk vindt. Yes, minister. Het lijkt heel uitgedateerd, maar de grappen en de trukken zijn nog zo actueel als wat. Absoluut, ja, is heel leuk. Maartje vraagt wat ga je doen met je rode potlood?

Tom Louwerse
Met een rode potlood. We mogen hem allemaal houden. Ja, we mogen hem houden toch? Ik weet niet of dat in mijn gemeente ook mag. In sommige gemeentes gaan ze met. Met ontsmettingsmiddel aan de gang.

Frederik Zevenbergen
Wat zou je gaan doen met je rode potlood als je hem mocht houden?

Tom Louwerse
Mocht houden? Ja, dat is eigenlijk wel leuk. Ik vrees dat hij dan toch in een labe landt en dat de kinderen ermee losgaan. Ik zou het eigenlijk moeten inlijsten.

Frederik Zevenbergen
En de laatste vraag uit het rondje, en die is voor allemaal, heb je al een afspraak bij de kapper?

Randal Peelen
Nou, dat is leuk dat je dat vraagt, Frederik Zevenbergen. Ik ben gesnapt, ik ben gezwigt, ik ben kapot gegaan onder de druk. Ik kon het niet meer aan. Mijn moeder was op visite en ik heb haar gevraagd: pak de tondeuzen. En mama, als je luistert, ik ga het heel eerlijk zeggen. In eerste instantie zat ik echt te wachten: ik ga wel naar de kapper, want er is er daar één en die heet Cynthia en die kan het heel goed en die doet precies op mijn manier. En zo wil ik het. En mijn moeder kan het heus niet zo goed als zij. En ja, ik dacht nu, weet je wel, al scheer je mijn kaal. Het is altijd beter dan ik nu heb. Dus doe maar gewoon. En complimenten. Ik ben er heel gelukkig mee. Dus nou man, misschien was het wel niet de laatste keer dat gezegd hebben, laat ik dus alle andere mensen die het harder nodig hebben dan ik even voorgaan. Maar over een maand, uiterlijk, dan zit ik daar gewoon hoor. Reken maar van yes. Flor?

Floris Diemel
Nee.

Tom Louwerse
Tom? Misschien verwacht je dat niet van mij, maar heel burgerlijk en mijn vrouw knip me altijd. Dus het ging gewoon door.

Randal Peelen
Maar Floris, even normaal. Je hebt een manbun. Kom. Jij denkt nu ben ik zo ver gekomen. Gaan we het afmaken ook? Staart tot de bips?

Floris Diemel
Ik ga mijn vrouw inhalen. Die zit al voor beide billen. Nee, dat gaat dus nooit lukken. Nee, ik weet niet. Er is weinig aantrekkingskracht voor mij naar de kapper op moment. Ik doe dat ding in een pun inderdaad. Ik maak er een knotje van en het zit lekker niet in de weg. En ik moet het net zo vaak wassen. Maar het boeit het niet zo op het moment. Ik ben binnenman.

Frederik Zevenbergen
Ja, dat is waar. Ik heb in de podcast al een aantal keer aandacht gevraagd voor iets voor de lokale cultuur, voor de lokale ondernemer, bestel ze wat bij een ruster. En dat heb ik ook gedaan bij de kapper. Ik heb bij de goede man in zijn webwinkel zooi besteld. En elke keer als er zo'n datum was, van dan mag het misschien weer open. Heb ik gelijk op de eerste dag, ochtends vroeg me ook een afspraak geboekt. En jawel, volgende week mag ik. Mag het weer. Jee.

Floris Diemel
Ja, lekker man. Gefeliciteerd. Ik ben blij. Op zich wel een goede shit hoor.

Randal Peelen
Ja. Hé Frederik, ik ga jou ook de beurt geven om de eerste tips te doen. Hoe vind je die?

Frederik Zevenbergen
Wauw, dankjewel. Ja jongens, ik heb het een hele tijd niet gedaan. De hele tijd heb ik mij weten te. . . In te houden, nee te zeggen. Maar ik ben weer gezicht voor een kickstarter. En maar deze was wel heel leuk. En de kickstarter heet Bird Body. En het is een vogelnesje met een camera erin. En het verhaal is van de bouwers dat dat ding dan. je een berichtje stuurt, niet alleen met er zit een vogel nu te eten, maar ook welke vogel er dat ding aan het lege halen is. Dus ik ben heel benieuwd. Sommige kickstarters zijn zijn in de uitwerking geweldig. Het meestal Zeg ik eerlijkheidshalver valt het een beetje tegen als je het krijgt. En dan komen er wat firmware updates. En dan werkt het wel. Hij is super ontzettend miljoen keer overfund. Dus ik ben heel benieuwd wat het gaat worden. De Bird Buddy.

Randal Peelen
Maar is het niet zo dat je vogels helemaal niet moeten voeren? Wat ze anders gewoon hun hele ecosysteem om zeep helpen en dat ze niet meer naar het zuiden gaan vliegen en zo.

Frederik Zevenbergen
Nou ja, dat ongetwijfeld. Maar tijdens de vorst- en sneeuwperiode waren ze toch wel heel blij mee. Maar ik heb empirisch onderzoek gedaan. Ik had bij de postcodeloterij zo'n. Duurzaam Happy De Pepy Groen Jolo ontbijtpakket gekregen. En de vogeltjes vonden het zangzaad wat ik wat neergelegd lekker. Maar de vegan, eh, cruzli, die moesten ze echt niet hebben. Die ligt er nog steeds in.

Randal Peelen
Nou, dat sterp ze ook maar uit. Stom ervan. Wat ga ik doen? Ik ga zelf eens. Ik ga zelf. Ik heb er twee. De eerste, ja, toch even voor eigen prochtie. Ik begon de cold open er al mee. Ik wil een linkshandig muis. Ik ben heel blij met mijn Razer Death Adder. Dat is het grappige. Dus wat ik heel veel doe, is het gewoon een muis gevormd naar mijn linkerhand. En dan waar de duim zit, zeg maar, daar zit een knop. En eentje is bij mij heb ik ingesteld als copy en dan als paste. En dat werkt gewoon heel lekker. Ik kopie en paste mezelf, slag en rond de deel lag. En dan werkt dat gewoon fijn. Dus ik ben op zich, dat klinkt dus heel raar. Ik ben niet ontevreden over mijn muis. Ik heb er twee, één thuis en één op kantoor. Dus daar ben ik op zich blij. Het irriteert me toch mateloos dat er zo weinig linkshandige muizen zijn. Dus het is een soort tip/slash vraag. Eén is van. Zijn er muizen die ik over het hoofd zie? Heeft iemand hier 10% van onze slakkers, dus 180 mensen op slack statistisch gezien, hebben zijn linkshandig? Hoe lossen jullie dat op? En daaraan gekoppeld. Die Razor left-handed naga. Ondanks dat ik dus. . Eigenlijk zou ik het liefst willen vertikken om die reclame voor ze te maken. Maar ik heb toch zoiets van. Dat ding moet er wel zijn of zo. Dus ja, of mensen willen helpen toch dat signaal een beetje naar die flikkers te geven van joh, bouw dat ding gewoon. Je bent gewoon gezwicht. Je hebt de fabriek gewoon staan. Bouw hem. Doe het. Oké, de tweede is. De tweede is een tip en die gaat over een partij die ooit in het verleden sponsor is geweest van onze show. En dat was Jimmy Joy. En te gast. Ja, en te gast ook inderdaad. Ik weet niet de aflevering, maar zoek het maar op, kom je wel uit. Die hebben een nieuw product dat heet de PlenyPod. Ik koop al jaren regelmatig producten van Jimmy Joy. Omdat het zijn van die maaltid shakes en er zit alles in dat je nodig hebt. Dus stel dat je de hele dag alleen maar zou leven op die shakes. Dan heb je gewoon eigenlijk een gezondere levensstijl dan menig mens. Want alle vitamines, mineralen, bouwstoffen, noem maar op, zitten erin. Zijn tegenwoordig ook nog helemaal vegan. Nou, als dat je ding niet is, maakt niet uit. Het is nog steeds beter voor het milieu. En ook lekker betaalbaar. Maar heel veel mensen haken een beetje af op die shakes. Die zijn zo van, ik wil niet dat poeder en dat water en die shake, dat is niet zo lekker. Dus kan het niet wat anders zijn. Dan hebben ze op een gegeven moment repen gemaakt van die plannybars. En dat zijn dan. Zo, maaltijdrepen, maar nu is er iets nieuws en dat heet de plannypot. En dan moet je eigenlijk voorstellen zo'n bak met noodles. Het is zo'n Plastic bakje van gerecycled plastic dat ook herbruikbaar is. Zeggen ze heel fanatiek bij in ieder geval. En er zit gewoon een complete maaltijd in. Gewoon water erbij, even roeren en klaar. Het is dus het gemak van noodles. Maar dan gezonder dan een normale maaltijd. En ik eet dat elke dag op kantoor en ik ben daar echt heel happy mee. Ik vind het een ideale uitvinding. De plannypot op jammyjoy. com. Oké, Floris, je was lekker de lakens aan het uitdelen. Wie is er nu aan de beurt?

Floris Diemel
Ik vind het wel tof als we Thomas laatste gaan in en dan heeft hij ook nog iets meer tijd om na te denken. Misschien is dat nodig, dat weet ik niet. Ik heb wel alvast governance <unk> Politics in de Netlands voor je opgeschreven, Tom. Dus misschien die hoef je niet nog een keer te doen. Ik heb er twee. En men is gewend van mij dat ik YouTube tips heb. Ik heb er vandaag twee. En geen van beide is een YouTube tip. Dus dat is een beetje gek. De eerste is, wij wilden thuis wat meer afwisseling in ons eten hebben. Wij hebben heel erg moeite om te verzinnen wat we gaan eten over vijf of zes of zeven dagen. En we hebben ook moeite om dan iets te kopen dat werkelijk zolang nog houdbaar is. Dat blijkt namelijk ook wel een uitdaging te zijn. Dus wij zijn gezicht voor HelloFresh. En we doen dat nu. . We zitten nu in de derde week, of tenminste de derde box. Jeetje, dat bevalt goed zeg. We hebben nu dus 11 maaltijden denk ik gedaan. 12, zoiets. Er is er eentje waarvan we zeiden. En de rest was eigenlijk gewoon prima. Je krijgt gewoon lekker alles uitgewogen en voorgekoud, nou ja, niet te letterlijk nemen. Krijg je al aangeleverd. En het is gewoon maken. Het was heerlijk. Ik heb vandaag heb ik ook weer heerlijks gemaakt. Duurde wat langer dan te zeiden, maar hé, dat lag meer aan mij. Dus als je meer variatie zoekt, of juist vegan, of juist familie, of iets anders, kijk toch eens bij zo'n partij als Hello Frisk of.

Randal Peelen
Er zijn er vast nog meer, maar die namen kom ik gewoon even niet op Marley Spoen achter ging. Ik onderschrijf die tip trouwens wel, want ik vond het heerlijk ten periode dat wij dat gebruikten. Alleen toen we er N achterkwamen dat mijn vriendin gluten vrij mot. Het kan wel, maar het is gewoon wat lastiger. Bovendien is zij echt een moeilijke eter. In dit huis werkt het niet zo lekker, maar ik als persoon zou het veel liever wel doen.

Floris Diemel
Ja. En ik vond het ook niet echt duurder dan normaal boodschap of zo. Dus dat vind ik toch ook wel wel fijn.

Randal Peelen
Het enige is wel dan. Er zijn wat ingrediënten die je standaard in huis moet hebben. En dan denk je, ah, daar kom ik nog wel uit. En dan opeens hebben ze gerecht en dan moet je toevallig bastard suiker hebben staan. Dan denk je, wat? Ja, je hebt maar geweldige suiker bestaan. Of honing of whatever. Hier knikt. Jullie hebben dat allemaal wel. Nou, ik blijf. Ja, ik heb zowel witte als bruin in huis. Ja, dat klopt. Dat kan ik ook niet zoveel doen.

Floris Diemel
Bezig. Ja, dat komt omdat we veel bakken. De tweede. tip die ik heb. We hebben hem al een keer zo langslaten gehad. Er is al een keer wat gezegd over deze podcast die ik ga tippen.

Randal Peelen
Door mij.

Floris Diemel
Maar ik heb niet kunnen terugvinden dat het daadwerkelijk een tip was.

Randal Peelen
Ja, was het.

Floris Diemel
Was het het wel?

Randal Peelen
Ja, ik heb hem al een keer gedaan.

Floris Diemel
Nou, dan ga ik gewoon nog een keer de tip geven.

Randal Peelen
Ik heb hem zelf al twee keer. Zo goed is hij. Ja, zeg maar. Hij is echt heel goed. Het mag gewoon. Doe hem nog maar.

Floris Diemel
Ga naar Janno luisteren. De Viss Detective is een podcast over de visserij en vissen en hoe dat gaat en wat voor beestjes dat zijn en waarom sommige beschermde diers door te zouden moeten zijn en andere iets minder en hoe je erop vist. Hoe het in de winkel terecht komt en hoe je het. . Nou ja, niet zozeer hoe je het kunt klaarmaken. Ik vond het echt super interessant om te leren over paling. En de laatste ging over rode mul. Die heb ik nog niet helemaal af. Maar ik vind het gewoon heel leuk. Ik vind dat ze het heel leuk doen. Het is dus Janno en een dame. En ik ben de dame er de naam even kwijt. En die samen zijn echt gewoon echt leuk. Ik vind het echt leuk. Het is leuk om naar te lijsteren. Je leert nog wat. Ja, gewoon ga luisteren. Kom toevallig uit de dag- en nachtstal. Daardoor heb ik Janno leren kennen. En daardoor weet ik dat dit bestaat. Wist ik al dat dit bestond voordat Randal en waarschijnlijk zelfs nog Randal de tip al eens had gegeven.

Randal Peelen
Weet je wat ook wel geestig is? Die podcast die wordt regelmatig, die wordt eigenlijk altijd medegemaakt met Anne Jansens. Die zit dan in de studio en die helpt dat maken. Laatst was er een aflevering. En toen was Anne even verhinderd of ziek, weet ik niet. En toen heeft de volgende keer. . Die aflevering was veel leuker.

Floris Diemel
Zit je nou Anne te dis? Dat is echt heel lukkig. Anne is ook nog ziek op het.

Randal Peelen
Anne ook aanwezig was, toen zei ik: wat deed die volker dat leuke. Toen hing Anne zo op en was hij uit die kool. Ik zal hem leren.

Floris Diemel
Hij deed wel goed, Volkert. Absoluut. Ja, dat klopt. Oké. Hé, het is denk ik dan maar tijd voor Tom. Tom.

Tom Louwerse
Ja, als je aan een politicoloog vraagt, of een wetenschapper, van heb je nog tips, dan denken wij allereerst natuurlijk aan boeken. Maar ik hoop dat jullie luisteraars nog weten wat boeken zijn, want mijn eerstejaarsstudenten die. Lijkt dat niet allemaal weer te weten. Door je bomen? Ja, of dan zeggen ze, waar kan ik dat dan online inzien?

Randal Peelen
Een soort geschreven, podcast eigenlijk.

Tom Louwerse
Ja, dat is eigenlijk de show notes van je podcast, zoiets. Maar laat ik beginnen met niet met het boek, ik eindig wel met de boeken. Eén website die ik interessant vind is van een collega van de UVA, Tom Dobber. Die brengt in kaart waar politieke partijen adverteren op sociale media met name aan de hand van. De ad libraries die Facebook en Google bijhouden. En hij verzamelt dat op een toegankelijke manier. politiekeadvertenties.nl Ik vond het zelf erg inzichtelijk en leuk wat hij daar allemaal mee doet. En misschien ook wel steeds relevanter, juist nu in coronatijd. Een podcastip, ik heb Stuk Rood Vlees wel genoemd, maar onder de naam Stuk Rood Vlees doet collega Armen Hakhverdian ook podcast, soms in het Nederlands, soms in het Engels. Het gaat over politiek vaak met een politiek wetenschappelijke gast. Ik vind dat zelf natuurlijk erg leuk, maar ja, het is mijn vakgebied. Maar er wordt breder geluisterd dan alleen maar politicologen. Dus als je politiek nou interessant vindt en daar meer over wil horen, Stuk Rood Vlees podcast. En dan de twee boeken. Eén boek, dun boekje uit 2017 van mijn collega Tom van der Meer. Niet de kiezer is gek. Het is een leuke provocerende titel, want wie is er dan wel gek? Nou, dan moet je het boek lezen van Tom. Dat is niet ik. En dat geeft heel aardig inzicht over wat er wel en niet mis is met onze democratie. Dus van harte aanbevolen. En de laatste nieuwe boek, Twee Pijlers, van oud-collega Ruud Koole, die analyseert. Hoe onze democratie in elkaar zit. En dat is niet alleen de pijler van de verkiezingen, maar ook de pijler van de rechtsstaat. En hoe die pijlers zich tot elkaar verhouden. Ik heb zelf wel een beetje zitten lezen, maar het is vrij recent uitgekomen. Maar ik denk dat als je daar echt in geïnteresseerd bent in dat soort materie, het van harte aanvallen.

Randal Peelen
Ik vind het wel leuk dat je die tip geeft over politiekeadvertenties.nl, waar je dat een beetje bij houdt. Ik weet ook dat volgens mij onder andere de NOS dat heel goed in de gaten aan het houden is en dat daar binnenkort. . van die hoek ook verhalen overkomen. Dus ik vind het wel een fascinerend onderwerp. Omdat dat ja, ondanks dat we hopen van niet en misschien allemaal niet voelen, maar in het verleden best wel veel impact schijnt te hebben gehad op menige verkiezingen. Het is toch wel belangrijk om dat in de gaten te houden. Dank voor de tips allemaal. Tot zover deze aflevering. Van Met Nerds om tafel. Met Nerds om tafel is een podcast door Floris Diemel, Jurian Ubachs en mij, Randal Peelen. Onze panelleden, dat zijn Joost Schellevis, Maarten van Woerkom, Ruurd Sanders en Frederik Zevenbergen. Onze gastnerd van vandaag was Tom Louwerse. Nou, Tom. Hartelijk dank voor je deelname. We weten allemaal dat je een prachtige site hebt, maar waar kunnen mensen nog meer over jou te weten komen?

Tom Louwerse
Nou ja, op mijn website tomlouwerse.nl en ik ben natuurlijk te volgen op Twitter .

Randal Peelen
Nou mensen die dit luisteren die weten hoe ze met Nerds om tafel in de podcast app kunnen volgen als het goed is. En ze kunnen ook meer over ons te weten komen op onze website mnot. nl Join onze Slack voor ruim 1850 andere nerds om daar gezellig mee te kletsen. En ja, moet ik het noemen? Ik heb een beetje een hikkel aan het woord community, maar het is gewoon zo'n fijn sfeertje. Kom erbij, je wordt van harte welkom geheten. Mee te zijn in deze lockdown. Je moet nu nog even van de lockdown genieten, zolang die er nog is. Want het gaat allemaal weer de goede kant. Tatop, voor je weet zitten we in de studio. Ik heb er nu al zin in. Zel je nou vragen in het kanaal vragen van de luisteraars, dan gaan we die waarschijnlijk behandelen. In de show, dat doen we elke week. Naprat over afleveringen kan in het kanaal napraten. Gastnurds suggereren kan in het kanaal gastnurds. Er is ook een nieuw kanaal, dat heet Funda. En daar gaan we met z'n allen keihardten te lachen om hele gekke, dure, rare idiotenhuizen. Of hele funda staan, hele mooie huizen, ontroerende huizen, sprookjesachtige huizen, huizen midden in de bos, blokhutten, noem maar maar op, funda. nl En het kanaal Funda. Word je nou vriend van de show van ons? Dan ontvang je als het goed is deze show ook zonder reclame. Het is nog een beetje work in progress. Dat is wel de belofte die we proberen te doen. Maar bovenal, je komt in het kanaal De Lounge op onze Slack. En dat betekent ook dat je als die er weer zijn naar de meetups mag. En gewoon een stukje leukere vriend van de show bent. Merch is te vinden ook op onze site Nerdbier zit eraan te komen. De etiketten zijn geleverd. Bier is bijna klaar. En dan kun je het kopen op nerdbier. nl. Voor nu, hartelijk dank voor het luisteren en tot de volgende keer.