Randal Peelen
Met Nerds om tafel wordt mede mogelijk gemaakt door ICT Group. Bij ICT Group werk je met ruim 1400 andere nerds aan software voor producten en diensten. In alle hoeken van de samenleving. Klanten waarvoor ICT Group software schrijft zijn onder meer ASML, Philips en PostNL. Dus ze helpen van. . Fantastische Nederlandse bedrijven met het maken van het hart van jouw favoriete gadgets en apparatuur. En helpen er ook voor zorgen dat het zo efficiënt mogelijk bij jou thuis bezorgd wordt. Kijk voor meer informatie op ict. eu. Of werken bij ict. nl.
Jurian Ubachs
Zal ik cold open, of niet? Of wil je dat niet? Ik heb gewoon even zin om te zeiken op de huisenmarkt. De huisenmarkt is gewoon echt niet leuk. Je leest het overal en dat weet iedereen ook eigenlijk wel, maar het is gewoon echt stom. Ik had gewoon echt, mijn vriendin ik had een ons, nou ik zou niet zeggen droomhuis, maar droomhuis gevonden in Lelystad. Dik overboden. En dan heb ik tegenover meerdere, volgens mij iets meer dan 10% overboden. Niet gewonnen. Dus ik ben er wel een beetje klaar. Het is ook niet de eerste keer, dit is het vierde bodem dat we nu plaatsen op een huis. We hebben de procenten gestaag omhoog gegooid wat we overbieden. Ja, het is gek huis. Ik toevallig waren we vandaag kijken bij een huis in Lelystad. En de makelaar vertelde dat ze 104 aanmeldingen hadden op die woning. Jezus. 30 plekken om te kijken. Want hoe je dat normaal zou doen, dan heb je een open dag kijkmoment, whatever. Ja, en dan kun je in die korte tijd. Ik weet misschien geen 104, maar zeker. Tussen de C60 en 80 kijkers of wat dan ook. Ja, dat kan natuurlijk niet. Coronaregels, alles moet op afspraken. Je moet echt een separaat slot. Je bent als enig in het huis samen met één makelaar. Nou goed, zo dus 104 aanvragen voor 30 kijkplekken. Geeft al een beetje aan als je op dit moment aan het zoeken bent, net als wij. Dan is het een leuk spel, zou ik maar zeggen. Een game op zich. Zo.
Randal Peelen
Het is bizar ook, want je zit in een vijvertje te vissen waarvan ik tien jaar geleden had gedacht, Jezus, dat is best wel veel geld. En nu denk je gewoon van ja, maar dat is een instappetje bijna. Man, het gaat echt met tonnen tegelijk omhoog.
Jurian Ubachs
Ja, nee kijk, de rente staat natuurlijk laag, heel laag. En die kun je ook voor 30 jaar vastzetten op een rent op een rentepercentage dat nog steeds best wel laag is. Dus dat opent natuurlijk mogelijkheden als het gaat om wat je bij een bank kan gaan halen. Dus ja, inderdaad, wij zitten inderdaad om nu rond bedragen te kijken dat je dat je ook denkt van goh, had mij dit drie jaar geleden gezegd en ik had je echt voor gek verklaard. Ja, het is haalbaar en maakt het wel extra belangrijk dat je het huis wat je koopt echt heel leuk vindt. Want ja, de kans dat de boel een keer gaat dalen is natuurlijk ook wel aanwezig. Dus als je dan zit in een huis dat je eigenlijk over vijf jaar alweer had willen verkopen, maar de markt is ingestort intussen dan Kun je maar beter in huis houden dat je en gewoon sowieso kan blijven betalen en waar je sowieso wil blijven wonen, dan maakt de waarde van zo'n ding in principe niet uit. Ja, dat klopt.
Manu Busschots
Ik heb ook wel eens aan een huis vastgezeten. En dat is misschien nog wel moeilijker als je twee jaar in een huis vast zit waar je eigenlijk al weg wil dan wachten op het huis.
Jurian Ubachs
Ik heb het in een appartement in Almere meegemaakt, die kocht ik in 2010. En dat ding heeft zeven jaar lang steady onder water gestaan qua prijs. En er waren echt wel momenten dat ik dacht, ik wil eigenlijk wel kergens anders wonen. Kijk, het is denk ik voor de meeste mensen nooit wat je echt per se weghoeft. Maar op een gegeven moment kom je gewoon op zo'n moment dan heb je zo. Stapje maken zou lekker zijn. Of misschien heb je een andere omgeving op het ogen. Oh, daar zou ik wel heen willen. Nee, dat kan dan niet. Gelukkig toen ik ging samenwonen met mijn vriendin, dat doen wij nu in Amsterdam. Was net de, begon net de huismarkt zo hard omhoog te gaan dat ik ook nog wel redelijk winst heb gemaakt. Maar dat ik ook zeven jaar lang echt niet durven dromen. Maar goed, ik wilde even deze Huizenmarkt frustratie kwijt. Laten we het Randal in vredesnaam over leukere dingen gaan hebben.
Randal Peelen
Welkom bij Met Nerds om tafel. We praten vandaag met Jurian en Ruurd. Mijn naam is Randal Peelen en onze gastnerd van vandaag is Manu Busschots. Zeg ik dat goed? Zeg ik dat goed? Bijna helemaal Manu Busschots. Manu, mijn explosie. Manu is coach, trainer, eigenaar van de Ondersteen, oprichter van klimaatgesprekken en noemt zichzelf. . Klimaatpsycholoog. Hij is ook vader van drie kinderen geboren in 1977. En Ruurd omschreef deze vriendelijke man ooit als vriendelijk, rustig, scherp en doortassend. En dat is gelijk mijn bruggetje naar de introductie, want Ruurd. Jij hebt deze gast uitgenodigd, en dan ben ik heel benieuwd. Wat bracht jou zover?
Ruurd Sanders
Dat had onderhand te maken met klimaatgesprekken. Ik was op die site terecht gekomen via mijn vrouw. En die was ook van plan om daar cursus te gaan volgen. Vervolgens ben ik Manu een paar keer tegengekomen in een aantal klimaatpodcasts. Eentje daarvan heb ik jullie ook getipt. Ik ben al even vergeten hoe die heet. Klimaattherapie geloof ik. En ja, Ik heb vorige week natuurlijk in de podcast. Manu heeft. . Manu, Manu heeft het niet gehoord, maar ik heb vorige week in de podcast. We moeten even schakelen erop. Maar nu nog week niet gehoord, maar ik heb vorige week eigenlijk een beetje hetgene weergegeven waar ik mee zit. Daar heb ik jou ook al een keer over de app gezegd. Die ik heb en hoe je daarmee omgaat. En hoe je met anderen erover praat die er misschien niet helemaal voor openstaan. En nou zo raakten we eigenlijk in gesprek en dacht ik, goh. En dat was eigenlijk nog voordat ik dat hele plan had en daarover wilde praten vorige week in de podcast. Maar ik had wel zoiets van: het is denk ik misschien goed om ook dit onderwerp een keer aan bod te laten komen. Om ook te zien hoe het in de community speelt. Eigenlijk door de teaser te plaatsen, Randal, viel het mij op dat het eigenlijk heel erg speelt binnen de Nerds van Tavencommunity. Maar je hebt ook even mee mogen kijken en je ziet hoe mensen erop reageren. Het houdt denk ik veel meer mensen bezig. Ja, en ik vond gewoon wat je wat je zei ook in die andere podcast, dat. Dat gaf mij rust, dat gaf mij ook heel veel vragen. En toen dacht ik, nou, daar moeten we gewoon eens gewoon direct mee gaan praten.
Randal Peelen
We hebben het genoegen vandaag met een klimaatpsycholoog. En dan ga ik Ruurd bij deze bestempelen tot klimaatpatiënt. Laten we het maar even zo noemen. Ik heb twee dingen gehoord die misschien tegenstrijdig zijn en misschien hand in hand gaat. Ruurd heeft gezegd van nou. Ik heb het gevoel dat ik een beetje een klimaatdepressie heb. Nou, dat is misschien depressie niet het goede woord, maar daar kunnen we het uitgebreid over hebben. En ik heb Manu ook horen zeggen. . Ik wil wel de vinger op de zere plek leggen, maar ik wil ook, let op, genieten van het feestje. Terwijl je ervoor zorgt dat dat feestje zo lang mogelijk kan duren. Maar nu, hoe kom je op die mooie one-liner?
Manu Busschots
Ja, dat begint wel bij de heftige berichten verwerken. Dus wat Ruurd ervaart. Ik denk dat heel veel mensen dat ervaren. En dat iedereen die zich verdiept kan, zich op een gegeven moment klimaatpatiënt gaan noemen. En van ja, jeetje man, wat is het allemaal voor rotnieuws?
Randal Peelen
Iedereen die zich hierin gaat verdiepen, gaat allemaal tot de conclusie komen: global warming is een ding, klimaatverandering komt een. aan en dat gaat ons leven danig ontwrichten. Is dat een samenvatting?
Manu Busschots
Ja, dat denk ik wel. Je kan natuurlijk altijd ergens in een fabeltje fuik zwemmen, maar op het moment dat je de belangrijkste bronnen naast elkaar legt, daar word je echt niet vrolijk van.
Randal Peelen
We hebben het over klimaatdepressie en dat betekent dat we het echt wel heel heftig vinden. Dat merk ik ook in de emotie, in de vragen van de luisteraars. En waar hebben we het dan over? Over 30 jaar allemaal dood? Of wat gebeurt er?
Manu Busschots
Ja, kijk, mensen worden door verschillende dingen geraakt, natuurlijk. Maar ik weet niet hoe jij de coronatijd beleeft. Maar ik denk dat er ook wel sommere momenten en heftige momentjes bij zijn. En corona is eigenlijk maar een klein voorproefje van wat ontwrichting van klimaat is. Corona betekent eventjes van oh, de supermarkt kunnen we niet in zoals we willen. Of oh, dus er ligt niet alles in de supermarkt wat we willen. Nou ja, dat is wat klimaat ook gaat doen. Dus klimaat gaat zorgen voor voedseltekorten, waardoor oogsten minder voorspelbaar voedseltekorten, of dingen worden duurder, of ketens worden ontwricht. Dus alles wat van ver komt, komt misschien een storm terecht. Uit een land wat niet meer goed landbouw doet. Als ik eigenlijk allerlei depressieve feiten wil opnoemen, dan zit het in ieder geval ook op voedsel. Maar ook op hitte, ook op droogte, ook op corona is uiteindelijk ook een soort bijverschijnsel van wat klimaat ook. De oorzaak van klimaatverandering is ook dat we natuurlijk heel slecht met de natuur omgaan. En de oorzaak voor corona is hetzelfde. Dus virussen, en dan heb ik het ook over het Westnelvirus of het ziekavirus, wat er muggen die nu nog niet zo in Nederland zijn, maar dan wel naar Nederland komen. Noem het eigenlijk op. Het is niet een lijst wat ik heel erg graag wil opdissen, maar als je daarin duikt. En je zet het op een rij, dan denk je van het leven wordt gewoon heel erg onaangenaam. Voor andere mensen dodelijk. Op een gegeven moment voor mijn kinderen dodelijk. Wat een rotzooi. Wat een nachtmerrie.
Randal Peelen
Ja, en ik hint al een beetje op tijdlijnen, want ik kan me voorstellen dat een heleboel mensen denken, nou goed, klimaatverandering, ja god. Weet je, het klimaat verandert altijd al. Er zijn meerdere istijden geweest. Dus dat dat nu gebeurt, dat zal ook wel. En de planeet overleeft het wel. En wij hier in het rijke westen hebben mooie dijken. Dus het is vooral in de rest van de wereld zo. Ja, wat zou je zeggen tegen zo'n invalshoek?
Manu Busschots
Het zijn in ieder geval hele va Veel genoemde dingen. En het klimaat verandert altijd al, dat klopt. Alleen het klimaat waar de menselijke beschaving op is gebouwd. De laatste 10. 000 jaar, met name afgelopen 6000 jaar. Dat we een beetje landbouw gingen bedrijven en proberen een stabiele beschaving op te bouwen. Zo heftig is het klimaat toen helemaal niet veranderd. Dus als je kijkt naar de geologische tijdlijnen van ja, maar toen hadden we dinosaurus en toen hadden we vulkaan en toen hadden we. Palm Noorpel, ja het zal allemaal wel. Maar toen hadden we nog 9 miljard mensen die gevoed moesten worden en die op één plek wilden wonen. Sterker nog, we hadden er voor het grootste deel toen helemaal geen mensen. Dus die planeet overleeft het wel, ja prima. Maar of mensen het zo prettig gaan hebben en of alle mensen het goed gaan overleven, dat is zeer zeker de vraag. En eigenlijk is de voorspelling dat het leven ontzettend. Moeilijk wordt. En dus ook misschien wel moeilijk om die beschavingen, zoals ze hem nu hebben, op peil te houden.
Ruurd Sanders
Wat voor mij nog wel om mijn eigen depressie een beetje. Ik weet niet of het. Het is depressie, het is zorg, in ieder geval laat ik het daar even op houden. Kenmerk is dat ik Je gaat op een gegeven moment erover lezen en dan wordt er inderdaad gepraat over de klimaatakkoorden in Parijs. Over het voorkomen van de 2 graden opwarming op de aarde. Maar dan zie je dat er. . Voor die opwarming van twee graden die we eigenlijk met z'n allen proberen te voorkomen. Dat er eigenlijk een tipping point zit die een soort kataclismische acties in gang gaat zetten. En daar zijn heel veel wetenschappelijke discussies over van wanneer gaat dat nou precies zijn? Maar er loemt iets op de horizon. Vorige week vertelde ik over die bus op de afgrond. Ik vond dat. Ik zag ook dat de luisteraars daar wel een beetje op reageren. Maar niet iedereen heeft dat gehoord. Hoe zat dat met die bus? Vorige week omschreef ik het als zijnde dat ik het gevoel heb dat we met z'n allen in een bus zitten. En dat we eigenlijk. We zijn aan het rijden, we zijn allemaal van het leven aan het genieten, maar in de verte is er een ravijn. En mensen die klimaatdepressie ook wel, of klimaatergenissen misschien wel. Die zien, die ravijn, ze voor zich en zien eigenlijk dat de mensen om hen heen niet reageren. En dat wekt tot irritatie. En op het moment dat je er iets van wil zeggen. Dat dan iemand misschien zegt van ja, we weten wel dat het een revijn is, maar dat is nog zo ver weg. Da moet je helemaal geen zorgen om maken. En we hoeven helemaal niet bij te sturen. We kunnen nog wel even doorgaan. Of we ramen wel heel langzaam af.
Jurian Ubachs
Maar sterker nog, volgens mij komt dit ook in de vragen straks ondervoor, er zijn heel veel mensen die ook een bepaald sentiment hebben die dan tegen jou willen zeggen, joh, hou ze even op over dat refijn. Ik hoor niks anders meer dan dat refijn. Ja, precies. Ik zie dat refijn ook heus wel. En nou ja, als we er komen, dan komen we er. En dan dupen we daar wel mee. Wij zijn mensen, wel losse problemen. Nou, ik moet eerlijk zeggen, zo zit ik er een beetje in. Ik zei net aan het begin tegen man nu. Ik, in het voorgesprekje, ik uh. Zie de moeilijkheden wel. Ik kan erover nadenken. Maar ik kan het ook goed naast me neerleggen en geniet van mijn leven zonder er echt heel erg gefrisseerd over te doen. En ik volgens mij tegen randerom schreef ik het als, ik zit ook in die bus. Maar één, ik zindspeel ik ga er een heel klein stiekem beetje van uit dat ik al overleden ben voordat de bus het refijn bereikt.
Manu Busschots
Dat kan ik wel ontkrachten, dat idee.
Jurian Ubachs
Ja, dat moet je niet doen. Laat mij lekker in die waan. Kijk, we geven de psychologie in actie. Kijk hier, precies. En twee is, mocht het dan toch zover komen, dan hoop ik dat er iemand hele heftige parachutes aan de bus heeft gemonteerd, zodat we zo keurig gewoon doorglijden. Waar en toe weet ik niet, want in de lucht sturen wordt pittig lastig, maar we storten er in ieder geval niet meer.
Ruurd Sanders
Mooi anker, wat nog even uitgeworpen wordt. En dat kan zo de uitkomst zijn, Jurian, want niemand weet het eigenlijk echt. En dat is ook het vervelen aan het hele verhaal. Niemand weet het eigenlijk.
Manu Busschots
Ik vind het mooi wat je beeld door Ruurd. Ik merk dat dat het extra zwaar maakt. Ik weet veel van die feiten, maar ik denk dat het dat het simpel is voor mij om te praten over de psychologische effecten. En inderdaad, het feit dat je daarin geen steun vindt, geen begrip vindt, en eigenlijk bractalisering of zelfs strijd vindt. Terwijl je eigenlijk denkt: van ik maak me heel erg druk om. Dat maakt het echt extra zwaar. Ik heb een klimaatpsycholoog bij wie ik weer in de leer ben geweest. Daar heb ik ook wel eens vergelijking horen vertellen. Van kijk, op het moment dat jij iemand dierbaar verliest uit je familie. Dan houden mensen je even uit de wind. Dan zeggen ze wat naar voor je. Dan vragen ze een paar weken later hoe gaat het met je gaat. En zo doen we dat met elkaar om het lichter en dragelijker te maken. Op het moment dat jij voor het eerst een ongelooflijk verdrietige klimaatfilm ziet. Dan zijn dat niet de reacties om je heen. Dus het steunen, het nagaan van, hé, ik ga kijken of ik iets voor je kan doen. Hoe is het eigenlijk met je na dit nieuws? Dat is er allemaal niet. En dat maakt het in psychologische zin veel zwaarder, eigenlijk dan sommige andere thema's waar we wel eens mee te maken hebben. En de reactie van Jurian begrijp ik ook heel goed, maar ik denk ook niet dat we ons de hele dag daar druk om moeten maken. Ik denk ook, ik vind het ook heel begrijpelijk dat niet iedereen zich te drukkel maakt. Net zoals ik me. Ik ben dan misschien een beetje een klimaatnerd en hier maak ik me heel erg druk om. Omdat ik denk: van ja, het heeft mij gegrepen, ook in psychologische zin, dat het zo fascinerend is. Maar. Ik geef ook niet elke zwerver op straat geld en ik laat ook wel eens een ander goed doel de deur passeren die aanbelt van kun je doneren. Dus dat lukt ons gewoon ook niet. Misschien moeten we dat ook niet willen om alles je aan te trekken. Het is heel gezond om ook dingen buiten de deur te laten staan. Maar wel heftig voor de mensen. Daar kan ik mezelf met Ruurd in ieder geval onder schraven. Die zeggen van ja, maar hallo, hallo. Het gaat met z'n allen mis, jongens. Laten we het over hebben en iets aan doen. En veel sneller dan nu.
Randal Peelen
Dan voel je wel alleenstaan en nog moedelozer. Wat mij heel erg opvalt aan dit soort gesprekken is dat Er is sowieso een boel skepsis al bij de woordkeuze die je hebt. We noemen het de klimaatcrisis. En andere mensen zeggen, ja nee, de coronacrisis is een crisis. Want daar gaan heel veel mensen dood tegelijk als we niks doen. Dus dat is een crisis en dat moeten we ingrijpen. Terwijl het klimaat, ja nee, daar is nog onduidelijkheid over. Dus dat is helemaal geen crisis. Dat is hoogstens een natuurverschijnsel of iets dergelijks. En ik zie het een beetje als mijn rol als podcasthost om ook die mensen een stem te geven. Want. . Er zijn natuurlijk mensen die dit zitten te luisteren en denken, het is allemaal fors overtrokken. En jij zegt van nou Jurian gaat hoe dan ook in zijn leven nog wel last van hebben, maar er zijn ook mensen die denken, het is eigenlijk helemaal geen crisis. En daar wil ik de volgende kanttekening bij plaatsen. Ik zelf als persoon kijk heel erg naar de situatie dat ik denk, ja maar luister even. Als het wel een crisis is. En we zien hoe de wereld heeft gereageerd op iets dat daadwerkelijk onmiskenbaar in crisis is. Ja, dan mogen we onze borst nat maken. Want we zitten nu met een. . . Het probleem wat we al anderhalf jaar hebben en die vaccinatie loopt ook niet op stoom. Nou ja, op het moment dat we de plannen hebben gesmeed om die klimaatcrisis het hoofd te bieden, succes met het uitvoeren daarvan. Dus ik weet niet precies wat mijn vraag is, maar eigenlijk twee dingen. Is er discussie mogelijk over het feit dat het een crisis is? En punt twee, als we zien wat de track record is van de overheden wereldwijd, mogen we dan überhaupt goede hoop hebben?
Manu Busschots
Ja, twee mooie punten denk ik. En als jij dan de stem wil geven aan de mensen die er kritisch tegenaan kijken. Dan wil ik de psychologische bewaking doen. Want dat is echt wel een kleine minderheid. Dus er zijn ongeveer 7% van de Nederlanders. Zegt van ik geloof het niet zo dat het klimaat aan het veranderen is of dat het door de mens komt. Het is natuurlijk een veel grotere groep mensen die Kunnen we er nog iets aan doen? Hoe erg wordt het dan precies? Enzovoort. Dus het is wel mooi om dat geluid erin te vertolken. Maar waar ik op wil waken, en dat gebeurt namelijk heel vaak in media. Is dat je één scepticus tegenover één persoon die heel erg betrokken is. En dan lijkt het 50-50. Terwijl in werkelijkheid is dat echt een minderheidsgeluid. En daar ben ik ook blij om dat dat zo is. Maar je andere punt is denk ik nog belangrijker, want je hebt inderdaad met corona gezien dat zelfs als de crisis urgent is, zelfs als de crisis tastbaar is. Zelfs als de oplossingen voor handen zijn. In het begin waren dat de oplossingen van. Nou, hou gewoon even afstand. En nu zijn dat de oplossingen van vaccineren. Dan nog kost het ons verdomd veel moeite om die crisis op te lossen. Dus dat was wel een van mijn motivaties om klimaatgesprekken op te richten. Want ik dacht, als je kijkt naar de psychologie, we gaan het gewoon niet redden met die sleetse boodschap van de milieubeweging. van we gaan er allemaal aan. Hoe zie je die ook klopt? We moeten dit gaan oplossen, want anders. en de een zegt over tien jaar, en de ander zegt over vijf jaar. En ja, die deadline wordt natuurlijk elke keer overschreden. Dus ik, een van mijn stopppaardjes is dan ook van: praat niet te veel vanuit doen, maar praat vanuit droom. Probeer niet vanuit scaring verandering te bewerkstelligen. Want daar is de psychologie van bekend. Ja, je kunt mensen wel bang maken. Maar de ene zegt, ach het zal wel meevallen, de ander zegt. . Dat lossen wel weer op. En de volgende zegt: shut up, talk to the hand. Weet je wel, zit maar niet bang te maken. Dus bang maken heeft maar beperkt effect. Terwijl als je mensen enthousiast maakt, dan zie je hele straten die oranje gekleurd raken. Of dan zie je de volgende volkshype. Dus ik denk dat als we daadwerkelijk die klimaatcrisis, want zo blijf ik het dan Thomas even noemen. fors willen aanpakken dat we het deels ook over een andere boeg moeten gaan gooien en duidelijk moeten maken dat als we een wereld hebben zonder fossiele brandstoffen dat het gewoon een veel leukere wereld is. Dat is een sterkere motivator die we langer weten vol te houden dan als we het niet doen, dan bij corona raken we dat op een gegeven moment ook bij. Dan zeggen we ja, ik neem dat risico maar of het zal wel.
Jurian Ubachs
Maar als je het leert aan de coronacrisis, dan moet ik eerlijk zeggen dat nog niet eens de respons in Nederland mij echt beangstigt. Maar meer het in zichzelf keren van soevereine staten en dan natuurlijk met name die grote jongens aan de overkant van de oceaan. Die waren er heel snel bij om te zeggen jongens, wij hebben de fabrieken, wij gaan die shit maken en alles wat we hier maken blijft in Amerika, America First, ook onder Biden. De totale onwelwillendheid en het totale eigen volk eerst die je eigenlijk overal wel ziet. Want eerlijk, die gedaan hoor je natuurlijk in Nederland ook. Er zijn natuurlijk hier ook mensen die zeggen van jongens, hoe kan het in Vresesnaam dat wij zelf niet genoeg hebben van het Janssen vaccin. Dat staat er helemaal nergens op. En dat naar jezelf kijken, ik zie daar eigenlijk misschien nog wel het allergrootste gevaar. En dat op het moment dat straks echt. . Manu, misschien is goed als jij zo meteen heel even uit de doek doet op welke manieren wij straks dan de eerste rode scijnen gaan merken. Maar dat als die er eenmaal zijn, dat alle rijke westerse landen. Meteen hun eigen schaapjes op het drogen gaan brengen. De Amerika's, de Europese Unie's. En dat we tegen de India's en de Bangladesje en de Afrika's zeggen van jongens, Toeledoki, als wij straks klaar zijn en al het spoor hebben, komen we naar jullie toe.
Manu Busschots
Ja, de vergelijking tussen de coronacrisis en de klimaatcrisis is ook nog heel pril. Want wat je nu ziet bij corona, is misschien wel in eerste instantie dat wij moeten zorgen dat we de eerste vaccins hebben en we gaan ze voor onszelf produceren. Maar ik vraag me af dat het zo gaat blijven. Want je ziet bijvoorbeeld nu al opkomen dat de Britse variant was het eerst, maar de Braziliaanse variant schijnt nog gevaarlijker te zijn. En dan komt er op een heel stuk interessante politiek uit. Want wat gaan we dan doen? Als blijkt dat de Braziliaanse variant op Bolsonaro gewoon keihard doorwoekert. Gaan we dan de grenzen sluiten voor Brazilië? Gaan we misschien wel ingrijpen in Brazilië? Gaan we Brazilië helpen met vaccineren? Een soort van VN-missie daar naartoe met z'n allemaal rode blauwe helmen en spuitjes bij. En interessant aan die vraag is dat er een parallel is van oké, maar als we merken dat de crisis dus niet bestreden kan worden, ook al is dat een heel erg een Oerreflex van nou we doen gewoon, we redden onszelf en de rest komt later wel. Ik denk dat het een uitdaging is voor de mensheid om te gaan denken op planetaire schaal. Van oké, grenzen sluiten werkt dus niet. Dat werkt in ieder geval niet voor CO2-moleculen. Dus we kunnen in ieder geval niet zeggen van. Wij sluiten de grenzen voor China en dan hopen dat het klimaat meevalt. Nee, als China doorproduceert, dan zijn wij ook het haantje. Of hoe zeg je dat? De Sjaak.
Ruurd Sanders
Dat was wel een beetje mijn eerste reactie, ook wel hoor op dit hele verhaal. Mijn Mijn klimaatbewustwording begonnen ongeveer pakweg anderhalf jaar geleden toen mijn dochter daarmee aan kwam zetten vanwege een. . profielwerkstuk die ze vanuit school meenam. Ik wacht dat ze het nooit had gedaan. Maar zij begonnen over onder andere de impact van Vlees eten op het klimaat. En nou zo zijn we eigenlijk tot een aantal conclusies gekomen en hebben we de acties aan ondervonden. Maar mijn eerste tegenreactie toen dat thuis werd vermeld van hé, we gaan stoppen met vlees eten, want. Was wel van ja, allemaal heel erg leuk en aardig wat wij als klein kikkerlandje doen. Maar als de Chinezen nog steeds massaal. Vleermuizen vreten, ik noem het maar even iets. Dus dat soort dingen doen. Rouw vlees eten of überhaupt niks aan vlees doen, of bijvoorbeeld in Amerika, hoe ze daar met dieren omgaan. En de vleesconsumptie die daar is. En trouwens, ook in Nederland hebben we in 2020 nog nooit zoveel vlees gegeten als ooit, dan ga je op een gegeven moment als individu ook afvragen: ja, maar waarom zou ik dan moeten veranderen? Dat heeft dan toch ook totaal geen zin. Dan heeft dat. Dan is dat een microdruppel op een hele, hele gloeiend plaat. En daar worstel ik in heel veel situaties ook al mee van ja, ik wil hier wel meegaan. Maar als de rest dat niet doet, wat heeft het dan voor zin? En dat punt zit ik nou wel een beetje. Ik heb een aantal keuzes gemaakt. Ik zie dat andere mensen dat niet om mij doen. Ik heb geen zin om daarover te zanaken. Ik heb geen zin om een Jurian daarmee last te vallen. Dus dat doe ik dan ook niet. Maar ondertussen denk ik wel van ja, dus wat ik nu aan het doen ben, heeft dus eigenlijk ook geen zin. Want ik ben maar ik, één persoon van 70 miljoen individuen in Nederland. En dat is nog eens, dat is nog niks op het grote geheel van de dag.
Jurian Ubachs
Het is wel grappig. Want jij brengt het nu. Sorry, sorry, Manu, heel even, want dit is nou ook wel grappig. Want omdat Manu ook net zegt van denk in dromen en niet in angsten, jij brengt het nu als ik ga Julia niet last vallen met. Maar wat ik heel erg merk is dat als ik tegen mijn gewoon nog iedere dag vlees etende vrienden, dan begin ik meestal niet over van, hé joh, waarom eet je nog steeds hamburgers? Maar ik begin met van, hé, ik had laatst trouwens die fake-kip van Vivera. En die was echt sick lekker. En nou ja kijk, nu bij elkaar eten ze een beetje iets pustig. Maar gewoon echt van, ik heb echt het idee dat als je die naast een normale kipkokans niet zo legt. Dat jij er niet uit gaat halen welke nou welke is. Of een laatste vegan hoddocs een foto en die deden dan ook nog eens met elkaar in groep. En dan komen er zulke lekkere dingen voorbij. Als je het positief inslaat. En kijk en dat, en dan kom je op een gegeven moment op een ander punzant. Ja, maar al dat nepvlees is zo duur. Krankzinnig natuurlijk. Dat argument die kant op werkt in plaats van de andere kant op. Maar daar kom je dan, dat is dan weer een volgende stap. Maar als je het gesprek positief instaat, zeg, ik heb het heel erg lekker gescheken en het was dit, en het is heel toevallig plantaardig, probeer het eens. Dan krijg je daar ook wel andere reacties op.
Ruurd Sanders
Dat is ook mijn verhaal hoor. Ik heb aan geregeld aan tafels met vrienden. Wanneer we praten over het feit dat we vegetarisch zijn eten, is eigenlijk het verhaal nooit. Waarom doen jullie dit niet? Is meer. En dit meen ik echt serieus. Sinds ik vegetarisch ben gaan eten, is mijn culinaire ervaring zwaar verbreed. Ik heb zoveel meer nieuwe smaken ontdekt. Ik vind het uit eten zoveel meer spannend. Sinds ik vegetarisch ben gaan eten. Maar dat is hoe ik het naar de buitenwereld breng. Van binnen voelt het anders. En mijn eerste reactie, en die bij heel veel mensen ook herken. Is van. Ik wil best wel stoppen met vlees eten. Maar als die Chinezen dat niet doen, wat heeft het dan voor zin? En dus dat is meer de psychologische reactie. En misschien dat Manu daar een bepaalde verklaring voor heeft. waarom mensen zo reageren. Want ik reageer. Aanvankelijk reageer ik ook zo op bepaalde veranderingen die mijn leven eigenlijk beïnvloeden.
Manu Busschots
Ik wil daar twee dingen voor introduceren uit de psychologie. Allereerst, het wordt beschermingsmechanisme. Ik denk dat dat nog heel vaak kan terugkomen bij dit soort reacties. Het is een, dus om iets niet te hoeven voelen, waar mensen zijn toch een beetje plezierzoekers en pijnvermijders. Dus kort gezegd. . betekent dat dat op het moment dat pijn op de loer ligt, dat we ons proberen daartegen te beschermen. Soms is dat heel praktisch, maar soms is het ook een beetje je kop in het zand steken. En op een bepaalde manier is zeggen van ja, wat heeft het dan voor zin? Is ook een soort van beschermingsmechanisme om de last en het verdriet wat je daarover kunt voelen, eigenlijk niet te hoeven voelen van nou laat. Maar weet je wel, wat ik doe, doet er toch niet toe. Daarmee. Het is wel moedeloos, maar het zakt het ook een beetje van je af nou, weet je, eerst maar zij. Het is niet eens zo heel bewust, maar dat is ook een soort emotionele reactie op. Daarnaast wil ik wel erkenning geven aan het feit dat machteloosheid is waarschijnlijk een van de zwaarste emoties die we kennen. Dus verdriet is wat dat betreft kinderspel, vergeleken we machteloosheid. Want verdriet, daar kunnen we om huilen. Ons lijf weet hoe ze moeten reageren. Dat trekt ook weer weg. Maar machteloosheid, willen we eigenlijk iets doen? Maar we weten niet wat. Nou, dan kom je al klem te zitten in je kop. De energie of de emotie wordt ook niet verwerkt, want het zit als het ware klem. Dus van wat moet ik nou doen dan? Dan is het soms meer. Dat haakt op elkaar in. Dus het is soms makkelijker om te zeggen. Nou, dan doe ik maar niks, want het heeft toch geen zin. Dus dan in plaats van die impulsvorm te geven, van ik wil iets doen, maar wat dan? En is dat dan genoeg? Dat is best een zwaar pad. Dan kom je ook in die machteloosheid gevoel terecht. Kun je zeggen, nou weet je wat, iedereen is toch machteloos. Dit heeft toch geen zin. En daarmee. Ontken je een deel van de werkelijkheid, want hoe klein ook, alle uitstoten jij vermijdt, zit niet in de atmosfeer. Wat wij heel moeilijk vinden als mensheid, is de schaal waarop dit gebeurt. Dus ergens accepteren we het wel dat in je eentje belastingbetalen zinvol is. Of in je eentje let op de snelheid zinvol is om het aantal verkeersdoden of slachtoffers in Nederland binnen het perken te houden. Dat vinden we allemaal onbegrijpelijk. Maar gaan we ons als het nog een ander groot probleem houden. Gaan we ons daar in één keer mee bezighouden? Maar heeft eigenlijk wel zin dat ik dat in mijn eentje zit te doen, want dit of dat? Dan ga je iets wat deels ook gevoelsmatig en moreel is, ga je dan verplaatsen naar een soort van. Domein van effectiviteit. Waar ik overigens wel een rationeel antwoord op heb hoor. Maar er is iets anders gaande. Het is eigenlijk van wil ik wil ik dit onder ogen zien of vind ik dat lastig?
Randal Peelen
Is dat cognitieve dissonantie?
Manu Busschots
Dat is ook een mooi begrip. Cognitieve dissonantie gaat vooral over de spanning die het op kan leveren als je. andere dingen doet dan dat je denkt of voelt. Dus als denken, voelen en doen niet op één lijn zit. En als je dan wel onderkent van oké, auto rijden stoot veel uit en uitstoot is een probleem, dan zou de logische conclusie zijn van dan moet ik dus minder auto rijden. Dat levert spanning op, want dan ben je niet, dan leef je niet naar je eigen inzichten. Dus dat is cognitieve functionantie. Wat we dan doen, is niet ons gedrag veranderen, want dat is veel lastiger dan onze gedachten veranderen. Dat weten veel mensen niet, maar onze gedachte veranderen is makkelijker dan ons gedrag verandert. Dus wat we dan doen is: ah, die ene auto maakt niet uit. Ja, wat heeft het nou voor zin dat ik die auto laat staan terwijl mijn buurman een twee keer zijn grote auto heeft en er twee op de oprit heeft staan? Dus we gaan onze gedachten veranderen. In plaats van dat we consequent. . Want we willen die spanning weg. Dus we kunnen ook zeggen van oké, uitstoot is erg. Ik stoot met die ritauto. Dus ik pas die autorit aan. Dat kan ook. Maar dat is veel lastiger, want dan moeten we nieuwe dingen in ons gedrag doen. Dat heeft ook weer emotionele gevolgen. Dus dan liever denken we dan. Maar China, of de regering moet het aanpakken, of de buurman moet het aanpakken. Het zijn allemaal beschermingsmechanismen, allemaal manieren om dat niet te hoeven voelen, die cognitieve dissonantie.
Ruurd Sanders
Ik denk dat heel veel mensen best wel een beetje een hekel aan autorijden, zeker als je de hele dag in de file moet staan. Corona geeft daar ook weer nieuwe mogelijkheden. Maar ik zie bijvoorbeeld vlees eten. Vlees vinden wij allemaal heel erg lekker. Ik vind het super lekker. Ik wil vlees helemaal niet opgeven. Maar ik heb het toch gedaan. Maar ik snap wel dat heel veel mensen niet. Daar overheen kunnen stappen. Het is zo'n routine geworden. Het zit zo in ons lijf. Dat we elke dag lekker een stukje vlees bij onze keuken willen hebben. En dan willen we daar gewoon niet van af. Blijf van mijn vlees af. En dan durf ik dat gesprek ook nooit aan te gaan. Ik zeg alleen dat ik. Sinds ik vegetariër ben, dat ik het veel lekkerder vind. Maar ja, dat is gewoon omdat ik van eten hou en ook nog misschien wel openstaan voor andere smaken. Maar er zijn ook mensen bij die zeggen van ja, maar ik vind vlees zo lekker. Ik wil dat niet opgeven, dus blijf daar gewoon vanaf. En wat verwacht je nou van mij?
Manu Busschots
Maar mensen willen ook niet veranderd worden. Dat is ook wel een belangrijk aspect.
Jurian Ubachs
Kun je het niet projecteren op heel veel dingen? Want als je dit bijvoorbeeld naast een eerlijke. Ik vind dat mensen in de zorg meer geld moeten krijgen. Vind ik dat ze dat geld moeten krijgen ten koste van mijn eigen voorspoed? Daar wordt ook alweer een stuk minder warm voor. Dus dat is stuk met alles. Vind ik dat we meer moeten doen voor het klimaat, meer moeten doen voor het welzijn van de dieren. Zeker. Betekent dat dat ik niet meer met vliegtuig op vakantie mag? En zo kun je natuurlijk aan de gang blijven. Uiteindelijk vinden mensen het gewoon heel lastig om een bewuste keuze te maken. En wat dat betreft, more power to you, Ruurd, wat ik vind knap. Maar bewust een keuze maken die ten koste gaat in die zin van je eigen levensgeluk. Omdat je overtuigd bent dat je andere keuze beter is. Beter voor het milieu, beter voor alles, beter voor de wereld. Dat vind ik heel knap, maar dat kunnen heel veel mensen volgens mij niet zomaar.
Ruurd Sanders
Ja, ik doe het vooral voor mijn kinderen. Er zijn nog altijd discussies over waar zit die tippingpoint nou precies zit. En waar wordt het zo naar dat het water ons aan de lippen staat. Misschien maak ik dat allemaal niet meer mee. Maar ja, mijn kinderen wel. En dat raakt mij heel erg hard.
Manu Busschots
De voorspelling is nu dat als we doorgaan op dit huidige pad en niks wijst er nog op dat we daar sterk van af gaan wijken. Dat we rond 2030, vandaar dat dat ook steeds genoemd wordt, de anderhalve graad gaan bereiken. En dat betekent dat we op dat moment al gevaarlijk dicht bij kantelpunten zitten. En daar zullen we nog niet meteen in de dagelijkse praktijk een effect van zien. Maar je gaat dan wel op die journaal zien van jongens, we merken nu dat de Noordpool ijsvrij is. We merken nu dat de permafrost methaan aan het lekken is. Nou, dat soort berichtgeving, dat is nog veel heftiger dan wat we nu aan berichtgeving hebben. Want ja, dat is maar twee stappen ver weg van begrijpen wat het echt betekent. En daar zijn we nu nog drie stappen vanaf. Dus wij zijn echt nog wel een generatie dat gaat merken. Ik ga ervan uit dat ik in 2050 nog leef. En dat we dan volgens de huidige voorspellingen op 3 of 4 graden opwarming zitten. En dat is echt heftig. Als je daarin verdiept wel een 3 of 4 graden wereld is, dat is niet een lekker paar graadjes erbij. Want dat wordt ook wel eens vergeten. Het gaat niet alleen om zeespiegel. Het gaat niet alleen om graden erbij. Het gaat ook om. Nou ja, allerlei dingen, ook gewoon hoe fris de luchtbuiten is. Dat is misschien nog wel de meest tastbare om te vertellen. Als je een dagje op kantoor zet en je denkt, ik ga even een raam open doen, ga lekker naar buiten omdat daar frisse lucht is. Dat heeft te maken met het CO2-gehal er binnen en het CO2-gehal erbuiten. Dus als jouw binnenlucht vervuild gaakte, dan zit je rond de 1000 ppm. Dan begin je dat echt een beetje te merken. Bij 800 wordt het al een beetje mufferig. 1200 begint zelfs ongezond te worden. Met de huidige voorspellingen, drie of vier graden, kun je ook vertalen naar 7 à 800 ppm. Deze cijfers weet ik niet precies. Dus die zou een goede luistrijd die kritisch zou zijn, even kunnen opzoeken. Maar ik weet wel de richting van de cijfers. Dat soort dingen, daar is veel te weinig over bekend. Er zijn ook veel mensen niet mee bezig. Dan lopen we buiten en is het gewoon muffven kantoorlicht. Nou, lekker dan.
Jurian Ubachs
Is dat niet gewoon vergelijkbaar als je bijvoorbeeld in een smokrijke stad rondloopt? Ik ben voor werk heel vaak naar Los Angeles geweest. Nou, dat is natuurlijk sowieso warm. Dus het hele effect van de buitenloop en frisse lucht is als het heel warm is sowieso al minder natuurlijk. Maar ook heel vaak meegemaakt dat het inderdaad gewoon niet buiten niet frisse lucht ervaart. Dat je naat. Bijna blij wordt als je weer een winkel met frisse airconditioning inloopt, omdat dat dan gezonder aanvoelt. Ik snap het daar dan dat je misschien wel naartoe gaat.
Manu Busschots
Ik zie ook niet het einde van de mensheid meteen voor, maar ik zie wel een. Een aarde waarin het veel minder leuke plekken zijn en veel meer minder leuke plekken. Dus als New Delhi de standaard wordt, met je mondkapje naar buiten. Voor mij hoeft dat niet. Dan ga ik liever wat lekkere vegetaars gerechten ontdekken en leuke treinreizen maken. Dus ik wil nog wel even door op dat. Want anders wordt het ook zo'n doen verhaal. En daarmee komen we er niet, heb ik eigenlijk al gezegd. Nee, maar dat slaan mensen op slot. Ja, sla mensen op slot. En ook het moeten veranderen werkt werkt ook niet. Als ik jullie vraag van, goh, nou dat hadden we toevallig net nog over trouwens. Hebben jullie wel eens een ander huis gekocht? Of als ik jullie vraag van hebben jullie wel eens een nieuwe vriend gemaakt of een nieuwe hobby gekozen? Wat zeggen jullie dan?
Jurian Ubachs
Ik probeer al heel lang een huis te kopen. Ja, oeh, pijnlijke vraag.
Manu Busschots
Nee, nee, nee. Maar de kans is groot dat je dat een keer gedaan hebt. Maar als ik dan jullie vervolgens vraag van joh, ik heb nu nieuw wetenschappelijk onderzoek en daaruit blijkt. Jurian, als jij morgen niet verist en randelt jij morgen nieuwe hook ineens de rutus, jij morgen niet van baan verandert, dan gaat het helemaal mis. Dus succes! Dan kun je ook wel voorspellen wat dat oproept. Dat je denkt, nou, ik ga nog eens heel kritisch kijken naar het onderzoek en gaat het echt veranderen? We zullen wel zien, kan iemand anders een keertje niet van banen of van huis veranderen? Nou, je krijgt allemaal. Tegenreacties vanuit het hoofd, goede argumenten. Vanuit eigenlijk een soort basisemotie van ik wil niet veranderd worden. Hallo.
Randal Peelen
Ja, dat is een beetje dat moeten. Ja, dat moeten. Zeker mensen zoals ik, als je me vertelt wat ik allemaal moet, dan gaan eerst die hakken in het hand.
Jurian Ubachs
Je kan Randal beter vertellen wat hij niet kan. Gaat hij dan lopen? Dat werkt veel beter. Hij werkt veel beter.
Ruurd Sanders
Is het misschien een goed moment om ook een. De term voetafdruk versus hatafdruk uit te leggen?
Randal Peelen
Ja, maar ik wil hem subtiel zijn. Ik zit al een poosje te wachten op een beurt. Ik ga je daarbij helpen. Oké, dus het viel mij op dat Ruurd een heel treffende analogie heeft. Dus hij vertelt over de bus waar hij in zit en hij merkt dat de mensen om hem heen geen fuck geven omdat Ravijn mij rijdt op het Ravijn. Of dat is heel beeldend. Ik had er zelf een ander plaatje bij toen het ging over, oké, wij westerse wereld hebben al die welvaart gekend. slaven gehandeld, we hebben de industriële revolutie ontketend en nu zijn de wat armere landen aan de beurt om ook wasmachines en elektriciteit en internet te krijgen. En dat is net het moment dat wij zeggen, hohoho, nee, maar nu moet de remmer op, want nu gaat de wereld naar de klote. En ik kan me voorstellen dat die armere landen dan zeggen. Fuck you! Weet je wel, het is onze beurt. Wij gaan nu even gewoon knallen. Sorry, we zitten over de threshold, dus de arme landen gaan weer uit. Jammer. Dat zit jammer niet. Te laat. En nou goed, waar ik dan, dan probeer ik een nieuwe analogie te introduceren ten opzichte van die bus. Ik zie dat een beetje als de hele wereldbevolking zit in een zwembad. En we willen liever niet dat te veel mensen in dat zwembad piezen. Want daar wordt het water zo gehoor van. En op een gegeven moment bedenken we, nou weet je wat, wij westerse wereld, we hebben allemaal trucjes. We kunnen een flesje piezen. We hebben een kateter en dan gaat het allemaal weg of zo. We pissen wel buiten het zwembad, maar daar ergens in de hoek zit gewoon driekwart van het zwembad gewoon lekker in het water te pissen. Dan wordt dat water gewoon veel gehoord van. Het probleem is, maakt niet uit wie er pist. Zodra er een paar zijn die aan het pissen zijn, wordt dat zwembad gewoon goor en geelt trouwens. Dus, mijn grootste vraag: en dat is een raar bruggetje om nu te slaan.
Jurian Ubachs
Waar gaat het heen?
Randal Peelen
Gaat zo, bieter. Waarom twijfelen jullie nog aan me? Ik kop hem altijd binnen. Kom op, let voel het. Dus, mijn vraag is: niet zozeer. Oké, gaan we iedereen individueel overtuigen om niet meer in het zwembad te pissen? Waarschijnlijk niet. Daar hebben we het nu als psycholoog net over gehad. Dat is een lastige opgave. Maar wat we wel zouden kunnen doen is twee dingen. En is, wat zijn de mensen met de meest smerige pist? Een beetje, wat is de 80-20 regel? Wat zijn de industrieën, de bedrijfs Weet ik veel. De producten die het meest. . Wat zijn de meest vervuilende zaken die we doen? Waar kunnen we het meest impact maken met de minste middelen? Dat is vraag 1. Low hanging fruit, bedoe je eigenlijk. En de tweede is een beetje: kunnen we dat water niet gewoon reinigen? Kunnen we niet gewoon CO2 uit de lucht pompen? En als we het eruit hebben gepompt, is de lucht weer minder CO2.
Jurian Ubachs
Jij zit in dat zwemmen erand op, maar jij ziet ineens een hele kudde olifant aan de andere kant van het zwemmen zitten. Ja, als die het in het zwemmer maar doen dan maakt mijn plasje ook echt niet meer uit.
Randal Peelen
Nee en als ik het gewoon als ik dat water gewoon een beetje. . Ja, dat is weer een ander. Als ik het water kan filteren, dan zijn we er toch ook.
Jurian Ubachs
Dan zijn we er ook. Nou, mooi. Tot zover we het nu snel.
Manu Busschots
Ja, zwembad reinigen, kom maar door. Het leuke is: er liggen ook wel allerlei plannen voor dat zwembad te reinigen. En het beste plan wat ik ken is gewoon double nature. Dus eigenlijk hebben we gewoon enorme zwembadreinigers en dat zijn bomen. Die bestaan al heel lang, die groeien voor niks. Maar wat we doen is de massaal kappen en wat we zouden moeten doen, is ze massaal bijzetten. Niet alleen omdat dat moet om een rand te voorkomen. Ook omdat het gewoon heel fijn is. Want daar leven allemaal diertjes. En dan blijven die virussen ook daar in plaats van dat ze naar ons komen. En ze koelen de boel een beetje af, want het gaat sowieso nog wel wat meer opwarmen. En Dus ik ben helemaal voor plannen die zeggen van hé, laten we die CO2 uit de lucht halen. Ik ben iets minder voor de plannen waarbij de industrie dat dan moet gaan doen, zodat ze daar weer geld aan kunnen overhouden. En zodat. eigenlijk nieuwe grondstoffen gebruikt moeten worden om dat te doen. Want ik denk dat we dan niet nodig hebben, echt nieuwe machines, als we het op die boeg groeien van de natuur laten verwilderen en meer CO2 laten opnemen.
Jurian Ubachs
Oké, vraag. Waarom is het slecht als ze er geld aan verdienen? Want er is geen betere motivator dan economische win. Dat is ook mijn vraag. Dus op het moment dat er nu een bedrijf komt dat geld kan verdienen en daadwerkelijk succesvol is met CO2 uit de lucht halen, let's go! Mijn zeg hebben ze.
Manu Busschots
Wat zou het langere termijn belang van dat bedrijf dan zijn?
Jurian Ubachs
Dat het helemaal verdwijnt of dat er wat bijkomt. Nieuws zijn. Nou ja, kijk, op het moment dat wij dus niet onze levensstijl aanpassen, dan blijft CO2-productie op peil. Dus dat blijft ook de vraag om. Ja, precies. Ik zie nu aan. Zo komt de klimaattransitie dus nooit echt op gang.
Manu Busschots
Nee, dan heb je een blijvend belang als bedrijf om het op te zwembad op te ruimen. En dat vind ik weer lastig aan. Ik ben niet tegen bedrijf, ik ben zelf ook ondernemer. Maar ik kijk wel systemisch naar dit soort dingen.
Jurian Ubachs
Oké, tuurlijk het met je eens dat we stap moeten blijven zetten om op een gegeven moment dat bedrijf dan obsolet te maken. Maar aan de andere kant. Sorry Jandel, toch even datin op een gegeven moment zo dichtbij komt dat ik de diepte in kan kijken. Dan ben ik godsen blijven dan maar een bedrijf met winstoogmerk, maar het iemand is die iets bedacht heeft waardoor we de bus de andere kant op kunnen laten gaan. En ja, dat dat dan misschien op de nog langere termijn pappen en nat houden is. Dan heb je in ieder geval iets om te pappen en nat houden te hebben.
Randal Peelen
Ik ben het ook helemaal niet eens met het argument. Want sowieso is de schat hemeltje veel geld te verdienen in de aanloop naar de oplossing van het probleem. Bovendien. Als dat argument echt houdt sneden, waarom hebben we de fabrikanten dan massaal vaccins ontwikkeld? Op een gegeven moment heeft iedereen een priks en we klaar. Doei.
Ruurd Sanders
Ja, maar dat is wanneer de Doem natuurlijk heel dichtbij zit. Kijk naar hoe het klimaat. De industrie tot nu toe het klimaat heeft aangepakt. Dat is gewoon blijf maar lekker doorrijden, blijf maar lekker doorvliegen, maar hier geef een eurootje extra en dan zetten we ergens een boom neer. Dat zet ook geen zoden aan de dijk. Dat is papa en nat houden. Daarmee reduceer je eigenlijk niet hetgene wat gaande is en haal je. Voorkom je eigenlijk die tippingpoint niet? En wat je eigenlijk wilt, is dat iemand nu al begint op de rem te trappen.
Manu Busschots
Dat is de tweede reden waarom ik meer voorstander ben. Ik ben niet tegen industrie hoor, die het oplost. Alleen het extra lastige is dat die industrie ook weer grondstoffen en CO2-uitstoot nodig heeft voor die oplossing. Dus het is een minder efficiënte stofzuiger van het zwembad. Dan bomen en natuur. Maar als we het nodig hebben en als het er kan komen en als bedrijven dat levensvotbaar kunnen doen, ja let's do it. Want de nood is hoog genoeg en het is alleen maar mooi als mensen daar ook werk door krijgen.
Randal Peelen
Mag ik even terugpakken naar dat 8020 argument? Want het bekleift mij heel erg. En dat is meer mijn persoonlijke voorkeur van pak. Met 20% van de middelen de problemen aan die 80% van het resultaat geven. En ik weet dat het te korte de bocht is, maar het is op heel veel plekken waar. In ieder geval in mijn werk kom ik het continu tegen. Dat ik met een klein beetje moeite één dominosteentje om kan gooien dat een heleboel andere domino steentjes doet omlazen. En op die manier probeer ik ook een beetje naar de wereld en problemen en oplossingen te kijken. Mijn vraag is dus eigenlijk meer ook namens de luisteraar van wat is nou die top 10 van meest vervuilende dingen? Dus volgens mij, dat ga ik een voorzet geven, is energie. Met name energie opwekken met fossiele brandstoffen, het meest vervuilende dat er is. Staat op nummer 2 de bio-industrie. Zit ik in de goede richting te denken. Ik hoef geen hele top 10 hoor, maar gewoon wat zijn de meest vervuilende dingen die er zijn?
Manu Busschots
Nou, exact die vraag heeft Babette Porselyen naar haar boek Verborgen Impact ook beantwoord is. Zij is dat helemaal laten uitrekenen ook voor individuen. Dus als je kijkt naar de keuze die je je eigen leven kunt maken, wat is dan de top 10 van je voetafdruk? Ruurd, die noemde ze straks al leeftjes. Dus de uitstoten broeikassschade die je zelf aanricht. Maatschappelijk gezien kan je er opnieuw naar kijken. Dan kijk je naar welke industrieën vervuilen dan het zwaarst of stoot het meeste uit. Ja, en dan heb je het vooral over spullen. Dus alle spullen qua vervoer, qua productie. Je hebt het over vlees, dat is toch wel de usual suspect. Je hebt het over vliegen ook, dus individuele voetafdruk via vliegen is vrij vrij hoog. Ja, dat soort dingen. Dat staat in de top 3-4, zeg maar.
Randal Peelen
Nee, maar ik ben een beetje op zoek naar niet per gebruiker, maar gewoon in het algemeen. In het algemeen. Dus elektriciteit, lijkt mij. Staat wel in de top 3.
Manu Busschots
Ja, nou moet ik zeggen, En elektriciteit kan in principe zonder CO2 worden opgewekt.
Randal Peelen
Met groene stroom, kerncentrales, maakt niet uit. Maar in ieder geval. Elektriciteit is een top 3 item als het gaat om vervuiling. Elektriciteit kan groen en duurzaam worden opgewekt. Nou, dat soort oplossingen zoek ik. Dit is gewoon dit is gewoon te doen.
Manu Busschots
Ja, het is zeker te doen. Het is wel zo dat het 8020-regel een heel goed argument, laat ik zeggen, voor de jaren 90, misschien nog begin 2000. Inmiddels is de haast zo groot geworden. En dan heb ik het gewoon letterlijk over kunnen we de carbon budget dat er nog is om anderhalf à twee graden te voorkomen. Dan moeten we ook die laatste 20% nog meepakken. Er zitten nu behoorlijk behoorlijk tegen een deadline aan te werken. Wat niet wil zeggen dat je moet beginnen bij die 80-20 regel. Laten we eerst de grote dingen inkoppen, want dat hebben we ook nog helemaal niet zo gedaan. Dus dat vind ik wel een goede aanpak. Alleen de nood is wel wat hoger in dit geval.
Randal Peelen
Oké, maar nogmaals, waar zit die 80%?
Ruurd Sanders
Ja, maar Rannel, even over die 80%. Vergeet even niet dat industrie. En dan kijk je, als we even de grote vervuilers aanpakken, de industrie in het algemeen. De boeren, de veetail, dat soort zaken. Het vervoer, automotive, dat soort zaken. Die reageren wel op wat wij als consumenten doen. Als wij zeggen. ik wil elke dag voor 1 euro een la kipfilet op mijn bord hebben. Dan gaan de boeren dus. Intensieve ve-teelt houden. Als ik naar Milan wil kunnen vliegen om daar te kunnen shoppen, dan gaan de vliegtuigmaatschappijen proberen die ticketprijs omlaag te brengen. Als ik het heel belangrijk vind om elke dag, of sorry, ik zeg het anders. Als mijn baas zegt dat ik elke dag ergens op kantoor moet zijn, dan stap ik in de auto en sta ik elke dag CO2 te verbranden. Wij als consumenten drijven in dat opzicht wel gewoon de industrie. En dan kun je wel kijken naar wat zijn er de grootste. Ik reken het altijd weer terug aan wat kan ik nou als persoon doen.
Randal Peelen
Maar oké, dat maakt niet uit, want we gaan én niet 17 miljoen mensen overtuigen. En nee, nee, klopt. Tastbaar voorbeeld. Er kwam een gat in de oosonlaag. En dat had heel veel te maken met drijfgassen. Die gassen hebben we verboden, zitten niet meer in spuitbussen. Het gat is weer aan het dichten. We kwamen erachter, oké, lood en benzine, dat is top voor die auto's. Maar daar worden we allemaal knetten ziek van. Dus we hebben dat lood verboden. Ze zit niet meer in benzine. En nu zeg je van ja, maar goed, we moeten 17 miljoen mensen moeten andere keuzes maken. Nee, dat gaat niet. Dus niet te doen. Dat kan ook niet. Maar we moeten gewoon, net zoals dat het gat in de oozonlaag een issue was, drijfgas verbieden. Welde lood in benzine, werd iedereen ziek, hebben we dat verboden. Dus nu is het gewoon de tijd om die grote items die er zijn. Gewoon met wet en regelgeving op te lossen. Of in ieder geval te zorgen dat die alternatieven een kans krijgen. Want een andere manier om bijvoorbeeld. . Laten we het hebben over vleesconsumptie. Mensen eten vlees is heel vervuilend, want voor elke calorie die je uit kippenvlees haalt is 9 calorieën input nodig. Dus dat betekent dat een kip heel inefficiënt is om meer voedsel te maken. En een kip is het meest efficiënte dier op aarde als het gaat om voedsel maken. Dus alle andere dieren zijn nog veel erger. Als je een. kip of in ieder geval kippenvlees kunt kweken in een lab. En dat is grappig dat ik dat zeg. Dat kan dus. Dan heb je met veel minder CO2-uitstoot en veel minder footprint. Toch een stuk kippenvlees op je bord liggen. Nou, dan denk ik, dat zijn oplossingen waar ik echt wat mee kan. Waar ik gewoon enthousiast van kan worden. Daar heb ik het niet over, jij mag geen kippen eten. Daar heb ik het over. Hoe de fuck gaan we beter kippenvlees maken op een duurzamere manier? Want mensen blijven wel vlees eten. Dat gaan ze heusel doen. En biologisch gezien hoeft er geen verschil te zijn tussen kippenvlees uit een vat en dat aan een kip heeft vastgezeten. Dus Ik ben heel erg op zoek naar. Wat zijn die hele grote vervuilers? En wat zijn die sprankjeshoop die we toch hebben? Want ik ga hier niet twee uur depressief zitten zijn. Zo zit ik ook niet in elkaar. Als ik een uitdaging zie, dan zet ik mijn schouders eronder en dan wil ik het tegen bikkelen. Ik wil dat. kruis gewoon de berg optillen en erop gaan zitten en zeggen kom erop met die hap. Ik bedoel, het probleem is er. De uitdaging ligt voor ons. De oplossingen moeten ook van ons komen. Dus let's go. Maar. Dan moet je niet 17 miljoen mensen proberen te vertellen dat hun keuzes invloed hebben. Nee, daar heb je democratie voor. En dan mag de overheid dat gaan fixen. Dan mag de industrie daarmee aan de bak. En voor een heleboel van die dingen heb ik net al wat oplossingen genoemd. Zover gezocht zou het niet moeten zijn. Het irriteert me echt. Goeie eens. Ja, en dan begin je bij die 80%, ja.
Jurian Ubachs
Ik weet niet zo goed waar ik moet terugkomen om dit.
Ruurd Sanders
Ik reageer gewoon niet. Ik weet ook goed.
Manu Busschots
Ik zie je morgen aan de slagbaarhandel, dus ik wil leggen ik wil er niet voor gaan liggen, ja.
Ruurd Sanders
Hoe werkt dat wel, wet en regelgeving? Is dat de oplossing?
Manu Busschots
Het lastige aan dit onderwerp is dat het altijd te complex is voor de wandelaar, dus ik ben ook blij dat we wel even de tijd hebben. Want je ziet dat de grote veranderingen in de. . Ik ben socioloog van oorsprong. Daarna ben ik psycholoog in de praktijk geworden. Maar de grote veranderingen in het verleden zijn een combinatie geweest van. . burgers die individueel ergens over begonnen, dus ook zo'n ozonsituatie, dat is waarschijnlijk ergens begonnen met iemand zoals een Johan Vollebroek en de stikstoffaffaire, die zich er druk om ging maken, die dacht van ik ga net wat harder of wat kritischer kijken dan de overheid. op bedrijfsleven tot nu toe en die is dat gaan aankaarten. Vervolgens moet hij een beetje bijval krijgen en moet hij gelijk hebben. En dan kan het balletje gaan rollen. Wat er dan wel nodig is, is dat er op een gegeven moment regelgeving komt. Dus dat heb je bij de afschaffing van de slavernijen gezien, dat heb je bij de verandering rondom roken gezien. Dus het begint bij een aantal mensen die zich irriteren of die het niet moreel vinden. En vervolgens proberen die een politiek draagvlak of een maatschappelijke norm te veranderen. En dat gaat pas echt kantelen op het moment dat de instituties omgaan en de regelgeving omgaat en er ook gehandhaafd wordt. En dan nog. En dat klopt helemaal met het beeld van ja, we gaan nooit 70 miljoen Nederlanders vertellen dat ze hun leven moeten veranderen met het klimaat. Dan nog zie je dat er nog steeds mensen roken of zeggen van nou, die persoon neem ik niet aan omdat hij van een andere achtergrond is ofzo. Dus mensen blijven mensen, willen ook hun vrijheid hebben. Maar in die hele veranderketen van wat moet er allemaal gebeuren, is het wel belangrijk dat sommige mensen hun mond opentrekken en de straat op durven te gaan. En wat dat betreft vind ik Extinction Rebellion gewoon echt een nieuw geluid ook in. In deze hele situatie. Zodat op een gegeven moment de overheden ook dat kunnen gaan oppakken en kunnen gaan vormen in regelgeving en handhaving. En dan. Dan zal je uiteindelijk een situatie overhouden. Waarbij nog steeds mensen denken van het klimaat kan maar roestwezen. Maar dat we over de grote 80, 20 noemen, wel gewoon genoeg scoren.
Ruurd Sanders
Kun je uitleggen wat Extinction Rebellion is? Want ik weet het wel, maar ik weet niet of Jurianne en Rande al ze kennen. Of de luisteraars.
Manu Busschots
Het Extinction Rebellion is eigenlijk een nieuwe klimaatactiegroep. Dus we hebben natuurlijk standaard de Wereld Natuur Fonds en de Greenpeace en de clubjes die al heel lang bestaan. En Extinction Rebellion bestaat sinds 2018 zo'n beetje. Toen zijn ze in Engeland begonnen. Met een heel sterk manifest. Ze hebben een paar duidelijke eisen en een duidelijke manier van werken. En inmiddels zijn ze in tientallen landen ter wereld en met honderdduizenden aanhangers. Dus ze zijn Enorm gegroeid in aanhang en in activiteit. Dat vind ik ten eerste al fascinerend. Want we hadden straks zo de vraag van ja, maar hoe gaan we het dan snel laten Gebeuren, wat werkt dan voor heel veel mensen? Ik zing van wel. Je heeft blijkbaar een boodschap gevonden, een snar geraakt die heel veel mensen in korte tijd in veel landen heeft gemobiliseerd. En wat ze eigenlijk doen, is burgerlijke ongehoorzaamheid voor het klimaat. Dus ze proberen net een tandje verder te gaan dan de traditionele petities, het stemhokje. Maar ook gewoon zeggen van nou nee, hier trek ik een grens. En als de overheid dat nog niet met me eens is. Dan ga ik net die grens over. Omdat ik vind dat die wetgeving moet veranderen. Dat doen ze tot nu toe. Best vreedzaam. Dus hun uitgangspunt is ook nonviolent. Net zoals. andere veranderbewegingen in het verleden. Van Martin Luther King of van Gandhi of van de apartheidsbewegingen. Dus die hebben het zoveel mogelijk non-violent probeerd te doen. Dus ik denk dat ze nadat ze in geloven, maar misschien ook wel hebben gekeken naar wat is nou uiteindelijk effectief. Maar ze gaan dan een kruispunt bezetten en dan doen ze dat voor zeven minuten. En dan zeggen ze van ja, weet je, auto's zijn niet zo goed. Dus we gaan niet die automobilist de hele dag van de weg afhouden. Dat is een beetje naar zijn. Maar we gaan wel een signaal afgeven van we kunnen niet doorgaan op deze manier met maar doorrijden alsof het er niks aan de hand is. Dus wij bezetten even zeven minuten. Dit kruispunt, zodat wij de media aandacht krijgen en ons verhaal kunnen vertellen. En zodat we een signaal afgeven. Want we zijn het zat dat die petitie voor dezelfde keer niet gehoord wordt. Wie niet. Wie niet horen wil, moet dan op bepaalde manier maar voelen. Dus ze hebben allerlei ludieke acties, allerlei burgerlijke ongehoorzaamheidsacties. Om te zeggen van jongens, we gaan richting extinction. Daar gaat hun naam ook over. Daar zitten we overigens midden in. Dus de vraag, merken wij dat al in ons leven, is subjectief. We hebben al heel veel soorten verloren. En als je. . . Mijn leeftijd heb, dan kun je het verschil tussen winters van nu en winters van mijn jeugd merken. Dan kan je het verschil tussen wat er nu allemaal op mijn voorruit zit als ik een keer auto heb gereden. Echt wel merken tussen wat er twintig jaar geleden op mijn voorruit zat. Dus je leest dat wel, maar wanneer voel je het? Wanneer besef je het dat het milieu echt al aan het veranderen is? Ja, ik ben van de overtuiging. Elfsteden tocht. Elfsteden tocht. Ja, dat hadden we één keer in de zoveel jaar, en soms twee jaar na elkaar. En ja, nu is de kans. Nog heel klein geworden.
Ruurd Sanders
Maar even heel snel daarop reageren, Manu, even terug naar wat. Jurian eigenlijk in het begin zegt wat ik speel een beetje advocaat van de duivel. Ik sta aan de ene kant sta ik te prediken, maar aan de andere kant erger ik me ook aan Die mensen met dat opgeven vingertje die dan zeggen van gij zult dat niet. Denk je niet dat mensen die er al. Dat het misschien zelfs mensen die misschien zich wel zorgen maken en misschien wel openstaan voor. Eventueel te veranderen, die gasten van Extinction Rebellion Base ziet, dat je denkt: ja, stel dat je terroristen, flik hem erop, ik doe helemaal niet meer. Dat het eigenlijk een compleet aanverrechtseffect heeft. Of zeg jij? Slecht nieuws is ook goed nieuws. Mensen praten er tenminste over. En dus dan komt het ergens op een politieke agenda.
Manu Busschots
Ja, dat is een genuanceerd antwoord. Wat ik ten eerste merk is dat zij een snaraken waar heel veel mensen behoefte aan hadden. Dus ik vind dit een enorme steun. opsteken voor mensen die al jarenlang in de milieubeweging zitten en die denken van jeetje, er gebeurt nooit eens wat en nu gebeurt uiteindelijk iets nieuws. Dat vind ik op zichzelf al heel positief. Het tweede wat ik heel positief vind, is dat je in Engeland in onderzoek terugziet sinds Extinction Rebellion daar actief is geworden en aan de grote klokken is gaan hangen. Dat de mate van, de percentage mensen dat zegt, ik heb het idee dat er een klimaatcrisis gaande is, is flink opgelopen. Dus die aandacht is wel degelijk effectief. Natuurlijk zie je daarnaast ook mensen die zeggen ja, ik zit meer maatloos te irriteren. Dat kruispunt, al is het maar zeven minuten. Nu moet ik er nog minder van hebben. Dus het effect van ik wil niet veranderd worden, dat blijft ook aanwezig. Dus wat ik wil zeggen, niet is van Extinction Rebellion, zou het anders moeten aanpakken of zou het niet moeten doen. Maar ik zeg dat we aanvullend dingen nodig hebben. We hebben de Canarie en de kolenmijn echt nodig. Dat zijn zij denk ik. Die rol vervullen ze heel goed. Maar we hebben daarnaast natuurlijk ook mensen nodig en ook klimaatgesprekken nodig die zeggen van joh, laten we het positief benaderen. Elk stapje is er één. Ik ga jou niet proberen te veranderen. Dat is ook een geluid wat een hele grote groep mensen aanspreekt. En daarnaast zal er een groep mensen overblijven die zeggen, het spreekt me allemaal niet aan. Dus we hebben heel veel verschillende soorten aanpakken en verschillende soorten smaken nodig. Ik heb over deze vraag gedacht ook van ja, weet je, je kan een psycholoog vragen of een socioloog vragen van wat is nou de beste manier om het milieuprobleem aan de man te brengen. Maar eigenlijk is dat een hele rare vraag, want je vraagt ook niet van, joh, wat is nou de beste manier om iemand fan te maken van Ajax? We hebben gewoon We begrijpen met z'n allen dat de één fan is van Ajax, en de ander fan is van Fijnoort, en de volgende geen fan is van voetbal. Dus net zoals er verschillende mensen zijn. Twee van de drie begrijping.
Jurian Ubachs
Twee van de drie begrijpen. Er staat in het midden. In het midden zat er een klein ding dat ik dacht, huh, maar nee, sorry, ga verder met je verhaal, Manuel.
Manu Busschots
Ja, ik dacht al van dit. . Ja, maar goed. Dus ja, net zoals bij dat soort dingen we het eigenlijk begrijpen en accepteren, is het bij milieu ook zo. Dat er zijn veel verschillende mensen met veel verschillende waardes en wereldbeelden en wensen. En dus er zullen verschillende boodschappen. En dus ja, ik ben blij met de komst van Extinction Rebellion. Omdat ze weer iets nieuws toevoegen waar mensen fan van kunnen worden en waar mensen op kunnen aanslaan. En dat zie je dus ook deels wel terug.
Randal Peelen
Wat mij heel erg opvalt is, ik hoor nu verhalen over Extinction Rebellion. In mijn omgeving. Maar dat is een beetje N is één, maar krijg ik een beetje mee dat het wel voor steeds meer mensen gaat leven. Dus waar ik heel blij mee ben, is dat waar het probleem exponentieel gaat groeien, ook wel de. Of in ieder geval het aantal mensen met besef ook exponentieel groeit. Dat is een gevoel, dat kan ik niet staven, maar het is wel fijn om te horen. Een laatste ding dat ik zou willen aanzippen, want we hebben een boel vragen van de luisteraars en daar zitten ook wel hele pittige en leuke tussen. Eén ding dat daar ook in terugkwam en ik merk het in mijn omgeving ook een beetje, is er nog een laatste effect wat ik vanuit een psychologisch perspectief tegen je aan zou willen houden, is ongeveer het volgende. Op een moment kom je uit de kast als vegetariër en zeg je van nou dat heeft ook wel mee te maken dat ik me zorgen maak om het klimaat, dus ik eet geen vlees meer. En de eerste vraag die je dan krijgt is niet van. . Hoe heb je dat gedaan? Wat eet je dan? En wat goed dat je dat. . Nee, de eerste vraag die je krijgt, maar. Gas, je rijdt wel in een benzinauto. Dus ja, leuk dat je vegetariër bent. En het beklijft me een beetje dat juist de mensen die meer en meer hun best doen. . Om een beetje minder impact op het klimaat te maken. Ook degene zijn die het meeste van dat soort kritische vragen krijgen. En daar het meest op de vingers wordt gekeken van. Doe je wel genoeg? Juist de mensen die denken, nou jolo, het zal mijn tijd wel duren. Ik eet vlees, ga naar Bali op vakantie en rij elke dag in een Bugatti naar mijn werk. Die zijn vrij van kritiek. Dus herken jij dit? De mensen die meer en meer hun best doen, gaan elkaar de tent uitvechten of ze wel genoeg hun best doen. Terwijl een hele grote groep mensen die er helemaal met de pet naar gooit vrij uitgaat.
Manu Busschots
Ja, dat herken ik wel. Het is niet voor iedereen even heftig. En vaak zie je ook wel mensen dat ze een beetje gelijk gestemde op zoeken of vinden. Maar waar dat mee te maken heeft, en die mensen komen, komen ook wel bij klimaatgesprekken uit. Want bij klimaatgesprekken kun je dus onder andere leren over hoe je dit gesprekken, dit soort gesprekken ook voert. Dus die denken dan van, nou, ik kom tot nu toe allemaal in discussies terecht. Of het wordt heel erg dodelijk stil. Is er een betere manier? En ja, die is er, want dit heeft te maken met dat mensen al heel snel of in je toon iets horen dat jij er onbedoelt in stoppen, van dat je dat je hun afkeurt of dat je hun minder goed bezig vindt. Of dat ze dat erin leggen. Dus psychologisch gezien, op het moment dat mensen bewust iets goed proberen te doen, worden we natuurlijk herinnerd aan de vraag, en hoe doe ik dat dan? En als daar het antwoord niet heel erg super op is, dan ga je natuurlijk dat spanningsveld proberen weg te nemen door te denken, jaha, maar jij denkt wel dat je goed bent, maar jij doet ook iets fout. Waardoor in die vergelijking je toch weer redelijk positief uitkomt. Of als je het niet op de Anne richt, dat je zegt van ja, maar wat jij doet is wel heel erg goed. Maar wat maakt er nou uit in het groter geheel? Waarmee je jezelf ook weer opnieuw onschuldigt op die morele meetlat. Dus op het moment dat wij expliciet communiceren van joh, ik doe dit vanwege morele redenen. Dus ik wil een good mensch zijn, ik wil op de morele meetland scoren. Ja, dan automatisch confronteer je de ander ook met die vraag. En niet iedereen zit daar op te wachten. Of wordt daar graag aan herinnerd, of komt dan met zijn eigen normen. Nou ja, jouw norm is niet de mijne. Dus ja, je komt nogal snel in dat mijnenveld terecht. Nou ja, om daar niet in terecht te komen, zijn er ook wel weer tips voor. Bijvoorbeeld door te zeggen van dat geldt voor mij dan ook. Dus ik eet wel minder vlees, maar ik eet nog steeds vlees. Dus ik heb ook geen oorlog. Durf je? Nou, dat durf ik dus gewoon, omdat ik ook geen oordeel heb over mensen die vlees eten. Ik doe gewoon mijn best. Dit is wat ik nou kan en wat ik trek en wat ik leuk vind. Ja, andere dingen draag ik veel bij. En hier draag ik weer minder bij. En nou ja, ik probeer gewoon vooruit te komen. Dus ik zie mezelf helemaal niet als een. Een goed mens of een voorbeeld, of wat dan ook. Ik zie mezelf gewoon als iemand die probeert bij te dragen. en die daar vijf jaar lang mee bezig is geweest. En daarom nu redelijk ver is gekomen. Op wat ik heb. Ten opzichte van waar ik vijf jaar geleden stond. Maar die ook nog heel veel dingen te doen heeft. En zelfs als ik die allemaal heb gedaan, dan is het nog maar een druppel op een gloeiende plaat. Dus ik pretendeer ook niet dat ik de wereld aan het redden ben. Ik verwacht ook niet van jou dat je dat gaat doen. Dus probeer ook een beetje van die morele meetladen dwingendheid af te krijgen, Komen als ik in gesprek ben met mensen. Het wordt veel interessanter, namelijk als het gaat over waar geniet je van, waar geloof je in? Wat vind je belangrijk om hem bij te dragen? Nou, dan krijg je wel leuke gesprekken vaak.
Ruurd Sanders
Is het ook soms niet een beetje. Ja. Ik weet niet. Het wordt nog wel eens een keer de linkse lobby genoemd. Maar misschien ook voor mensen die er ook daadwerkelijk geld voor over hebben. Ja, ik kan mijn benzineauto inleveren en elektrisch gaan rijden, wat heel duur is. Ja, ik kan zonnepanelen op mijn dak leggen omdat ik het kan. Want voordat ik dat terugverdien, zijn we zeven jaar verder. Ja, ik kan. Vlees stop met vlees en ik kan vleesvervangers gaan eten. Die een stuk duur zijn. Maar ik kan het mij veroorloven. Dus is het ook niet een beetje iets voor de. Ja, voor de mensen die wellicht het iets beter hebben in deze wereld. Ik kan me zo voorstellen dat iemand op een flat ergens achterin, die al dagelijks moeite heeft met überhaupt brood op de plank te krijgen, die kan zich daar zo toch. totaal niet meer bezighouden. Die denken godop, ik ben al blij dat ik iets eet.
Manu Busschots
Ja, dat zitten verschillende dingen in jouw opmerking/slashvraag. Allereerst ben ik het wel een beetje eens met de suggestie dat rijkere mensen die meer van dat soort opvallende milieutacties kunnen nemen duurzamer bezig zijn. Ja, dat klopt niet helemaal. Dus dat wil ik wegnemen. Want eigenlijk als je naar de wereldbevolking kijkt, dan is het hele Westen veel milieuvervuilender bezig dan alle ontwikkelingslanden. Dus dat wij ons dan op de borst gaan kloppen van kijk ons is met onze Tesla en met onze zonnepanelen, dat slaat CO2 technisch helemaal nergens op. En dat geldt eigenlijk ook een beetje op kleinere schaal in Nederland. Dus als jij een Tesla hebt gekocht en zonnepaneel op je dak hebt en twee keer per jaar op een duurzame drive and fly of zo gaat. Nou, dan durf ik wel te beweren dat jouw CO2-strijd groter is dan iemand die op een fledje woont. En die geen nieuwe bank kan betalen zeven jaar lang. Want daar gaat gewoon heel veel CO2. Maar toen meer.
Ruurd Sanders
Ik bedoel misschien meer te vertalen in dat dat misschien ook wel een bepaalde reactiegroep die Rambo bijvoorbeeld omschrijft. Zo van ja, nou jij hebt het geld ervoor om. . Zonnepanelen op je dak te leggen, denk je nou dat je een beter mens bent dan ik? Hoe zit het dan met. . En dan wil je de gaten in gaan brengen?
Manu Busschots
Nee, dat snap ik heel goed. Dus daarom wil ik dat ook wegnemen. Ik vind dat iedereen die zich kan veroorloven om dat soort dingen te doen, er zeker niet mee te koop hoeft te lopen. Dat mensen die zich niet kunnen verooroven, ook niet schuldig over te voelen, want die kunnen trots zijn op hoe weinig zij met hun levensstijl eigenlijk. En dat wil ik er ook nog wel aan toevoegen. Want het is te makkelijk om de aanname te doen. Dat heb ik wel eens een politicus horen gezeggen: van ja, het is leuk dat jij druk maakt om het einde van de wereld, maar er zijn heel veel mensen die zich om het einde van de maand druk maken. Maar daar zit echt een verkeerde aanname achter.
Randal Peelen
Echt een geniale slogan.
Manu Busschots
Er blijkt best wel. onder alle inkomensniveaus zorgen te zijn om het voor het bestaan van ons prettige leventje en en zorgen voor je kinderen en natuurbewustzijn. Dat heeft helemaal niet zoveel te maken met inkomen. Wat we wel kunnen doen is eh, mensen die inderdaad weinig op een bankrekening hebben staan om daar een keuze te maken, om die te helpen, of in ieder geval niet met het vingertje te wijzen dat zij dan. Dus dat zit scheef, zeg maar. Maar het, het, dat ze het niet zouden willen, dat, dat blijkt helemaal niet uit onderzoek. Dat, eh, ja.
Randal Peelen
Mooi. Hier, ik ga de bottenhost uithangen. Het is tijd voor de vraag van de luisteraars. Die vragen van de luisteraars, het is bij ons goed gebruikt dat ook de gas nerd. leuke vragen voor zichzelf uit mag zoeken. Dus ik zie dat iedereen ons document open heeft staan dat we daar met z'n allen als een buffet doorheen zouden kunnen. En dan leek het mij wel gaaf als we met de klok mee konden gaan voor mij in ieder geval. Dat zou dan Jurian, dan Manu, dan Ruer, dan ik zijn. Dus dan hoop ik dat Jurian een vraag op de korrel heeft.
Jurian Ubachs
Ik ben op zoek naar de vraag die ik wilde vragen, maar ik kan hem heel snel niet vinden. Ah, ik heb hem. Tim, die vraagt, of die zegt eigenlijk, change my mind. Veel klimaatactivisten doen meer kwaad dan goed door de cancelcultuur van tegenwoordig.
Randal Peelen
Daar hebben we het net al een beetje over.
Jurian Ubachs
Ja, maar ik wil hem toch nog even voor de zekerheid even.
Manu Busschots
Ja, wat is dan de cancelcultuur precies? Ik denk dat ik het wel ongeveer weet, maar. .
Jurian Ubachs
Ja, misschien moet het niet veel toespannen. Ja, misschien moet het daar niet veel op toespitsen, maar inderdaad. De term cancelcultuur misschien niet zozeer letterlijk neemt, maar inderdaad vingerwijzen waar we het net ook al een beetje over had en misschien te belerend, dat soort dingen.
Randal Peelen
Het zit hem in dat moeten. Je moet meedoen, want anders.
Manu Busschots
Ja, nee, dus dus dan kan ik inderdaad een beetje herhalen wat daar wat ik. . Dus ik geloof in willen en niet in moeten en in droomscenario's en niet in doemscenario's. En in vooral met elkaar bedenken. Wat is hier een kans aan? Waarom is dit gaaf voor mensen en niet alleen voor dieren of voor onze toekomstige kinderen? Dan kom je een stuk verder psychologisch gezien. Want dat heb ik nog niet genoemd, het is misschien nog leuk om eraan toe te voegen. Uit psychologisch onderzoek blijkt wel dat de pool of worries is wel eindig. Dus er zijn maar een aantal zaken waar je druk om kunt maken. En daar zitten ook altijd zaken tussen als hoe is het met mijn gezondheid of kan ik mijn huis nog betalen? Dus als je klimaat daartussen probeert te stoppen, dan lukt dat maar voor een bepaald aantal mensen en voor een heel veel mensen niet. Maar de pool of pleasure is altijd oneindig. Dus op het moment dat je iets leuks hebt, dan zijn de meeste mensen geneigend zeggen: van ja, ik moet eigenlijk werken, maar kom maar door met dat biertje. Ja, tuurlijk, weet je, dus ruimte maken voor plezier. Is in psychologische zin altijd veel makkelijker dan proberen ergens in die top drie van dingen die jij belangrijk zou moeten vinden terecht te komen. Dus ja, laten we dat zoveel mogelijk op die manier proberen aan te pakken als je het milieu belangrijk vindt.
Randal Peelen
Oeh. Oké, mooi antwoord. Als jij zo door die lijst heen spiekt, valt jou dan een vraag op die je wel gesteld zou willen zien?
Manu Busschots
Even kijken, dat is echt een gevoelsvraag, denk ik. Dat moedeloze. Hoe voorkom ik dat ik intens moedeloos word van de vlees, vis, plastic afvalindustrie? Ik doe hem enorm mijn best. Maar hij komt kom niet aan het gevoel van een druppel op een hete plaat.
Randal Peelen
Die vraag is van EM.
Manu Busschots
Ja. Nou, dat snap ik. Want het klimaatprobleem is veel groter en het milieuprobleem is veel groter dan we in ons eentje kunnen oplossen. Dus wat ik. ook wel eens heb gezegd is van probeer niet het probleem op te lossen, maar kijk of je het eraan kunt bijdragen en of je daar dan in ieder geval tevreden over kunt zijn. Van ik doe een stapje of ik doe een bijdrage. En wij werken wel met klimaatsgesprekken ook met het concept van voetafdruk en handafdruk. Dus het gaat niet alleen om jouw voetafdruk. Die is misschien klein en nietig. Maar het kan ook over je handofdruk gaan. En dat gaat over hoezeer betrek je anderen erbij. Of wat doe je nog meer? Waardoor systemen ook kunnen veranderen. Je kan bijvoorbeeld een groene energieleverancier nemen of een groenere bank nemen. Of je kan dus een brief naar je pensioenfonds schrijven of je kan gaan stemmen. Er zijn heel veel dingen om met je voetafdrukken met je handafdrukken aan de slag te gaan. En dan zie je natuurlijk wel dat, ja het is ook een cliché, het is een druppel op een goede plaatscliché, maar heel veel druppels samen vormen natuurlijk wel een oceaan of vormen wel weer een golf. Dus dat kan helpen in het gevoel van moedeloosheid, dat je ten eerste jezelf niet de wens oplegt om het op te lossen. Maar zeggen, nou ik doe in ieder geval dit, dat hoeft een ander niet meer te doen. En dat kan optellen met. Wat anderen ook doen zijn, dan gaan we toch de goede kant op. Eigenlijk moet je met iemand dan in gesprek om hier echt een goed antwoord op te krijgen. Maar dit zijn wat richtingen.
Randal Peelen
Ook hier, ik trigger zelf even op dat stukje plasticafval. Ook daar gaat mijn 8020 hart weer sneller kloppen. Dat is laatst zo'n documentaire Allah C Spiracy te kijken. Dan hoor ik over die plastic soep in de oceaan. En dat je denkt, holy shit, we zijn rietjes aan het verbieden. En bij de McDonald's moet ik nu. Mijn milkshake op een akelijke manier via een papieren rietje drinken dat halverwege slap is geworden. En die rietjes Dat is pas een druppel op een gloeiende plaat. Want in die plastic soep in de oceaan is 46% van al het afval gewoon vissers netten. Dus als je denkt, dat plasticaval in die oceaan, dat boeit mij heel erg. 8020 regel dicteert. Stop maar maar lekker met vis eten, want daar komt de meeste plasticvervuiling vandaan. Helemaal niet van die rietjes. Die rietjes hebben geen zak invloed. Al gooi je de hele oceaan vol rietjes, elke dag weer, die je bij de IKEA hebt gekocht. Dan nog. Zijn die vissers netten in de meerderheid? Dat soort dingen vind ik gewoon irritant. Ik vind gewoon, de gesprekken gaan zo niet over de goede dingen af en toe. Met je rietjes. Klik erop.
Ruurd Sanders
Ruurd, heb jij hem mooi even gezien? Daar is een slengere van vraag van Tim. Ruurd, ik kan wel vinden in je metafoort van de bus die op de clif afrijdt, maar ik vind dat de buschauffeur diegene is die moet bijsturen. Hij is immers de bestuurder van de bus. Oftewel, is het de taak van de overheid om hier iets aan te doen en niet van de gewone burger? Wat vind jij hiervan? En dat is eigenlijk een vraag die ik aan Manu wil stellen. Laten we even dat stuk van Randal doortrekken. Als we echt plastic soep en dieren leed en leegvissen van de oceanen en de hele. Biodiversiteit in de oceaan, die helemaal naar de knoppen gaat. En wat dat allemaal voor impact heeft op onszelf. We zouden moeten stoffen met vis. Dus ik ben de overheid, ik verhoog de prijs van vis. Is dat de oplossing? En vind jij dat de overheid daarin moet ingrijpen? Ik sta hier niet achter. Laat het even achter. Ik denk hier heel dubbel in. Dus ik weet het antwoord niet, maar ik zou heel graag willen weten hoe jij er naar kijkt.
Manu Busschots
Ja, dan put ik vooral een beetje uit hoe voorgaande grote veranderingen gegaan zijn. En dan zie je dat de overheid eigenlijk toch wel achter de ontwikkelingen aanloopt. Dus ik denk dat uiteindelijk de overheid het kantelpunt kan verstevigen. Maar dat de overheid, dat de kans heel klein is dat de overheid als eerste gaat roepen, terwijl er nog niemand bezig is met minder vis eten of stoppen met vis of wat dan ook. Dat de kans heel klein is dat een politicus dan gaat opstaan. Ten eerste. Om te zeggen, nee, goed idee jongens, we gaan stop met vis. En ten tweede dat hij dan heel veel stemmen gaat krijgen. Want dat is het nadeel van de politiek. Die is natuurlijk elke vier jaar een soort verversing. Dat is ook een voordeel hoor. Maar dat is in ieder geval de dynamiek dat je. . Dat je lange termijn problemen, waar klimaatverandering er één van is, dat je ze elke vier jaar opnieuw kunt resetten. Dus ja, waar is een politicus mee bezig? Met zorgen dat de komende verkiezingen weer goed overkomen. Moet de busjeveer iets doen? Ja, maar hij moet ook wel echt ingevluisterd worden door genoeg mensen van joh, trek eens aan het stuur.
Ruurd Sanders
Maar een voorbeeld het verlagen van PTW op groente. Het verhogen van prijs op vlees.
Manu Busschots
Daar heb ik me nu heel erg geërgerd. In de afgelopen stemwijze stonden drie maatregelen voor milieu: eenmaals kernenergie. De and was vleesbelasting en nog wel eens iets vliegtaks. Ik denk jongen, jongen, jongen, natuurlijk gaat nu niemand op milieu stemmen. Want wat je er ook in had kunnen zetten is van moeten groenten goedkoper worden? Gaan we meer nachttreinen aanleggen in Europa en weet je, dus positieve maatregelen gaan natuurlijk heel anders bij mensen aankomen dan vleesbelasting en vliegtuigjepesten Geef oplossingen, geef alternatieven. Wij noemen dat bij klimaatsgesprekken handelingsperspectief. Wat kunnen mensen dan wel doen? Mensen gaan pas stoppen met iets op het moment dat ze een alternatief hebben. Ook op zichzelf een goede maatregel om visprijzen te verhogen of vissen te verbieden, zelfs. Dat zou puur vanuit milieu gezien best oké zijn. En als we dat een paar jaar volhouden, dan zou dat al een hoop hersteld kunnen ook zijn, want de natuur is best veel krachtig. Maar ja, vertel er dan wel bij wat mensen gaan eten. Maak dan groentegoedkoper. Doe iets waardoor mensen. Dat mis ik nog wel eens in het huidige gesprek over dit hele onderwerp. We hebben een jaar lang met corona aan draagvlak gewerkt. Er zijn continu talkshows, continu persconferenties. Ook bij zo'n maatregelen als visverbieden, ja dat moet niet op zichzelf staan. Ik zou dan ook eens een jaar lang elke keer op het journaal willen hebben van nou dit is een leuke groenteboer hier in de buurt. Uh, dat is een mooi gerecht. Dit is waarom het belangrijk is dat we onze voedingskeuze gaan vragen. En dan niet alleen over klimaat, maar ook over gezondheid. Weet je wel, noem alle voordelen, alle wensen. En dan kijken hoe zo'n maatregel valt, is natuurlijk een heel ander verhaal dan. Dan van de een op de andere dag dat mensen hem zouden moeten gaan veranderen.
Ruurd Sanders
Ja, dat is een beetje het zelfs wat Jurian aan het begin zei. Laat gewoon zien dat het allemaal niet zo baromboos is aan de andere kant. En daar heb je ook lekker eten. Er hoeft het allemaal niet te zijn.
Manu Busschots
Kom eerst met die studie van landen waar er minder. Toevallig hebben wij laatst iemand geïnterviewd. Vanuit klimaatsprak is een topsporter. En zij zegt van. Ik heb gewoon ontdekt dat hoe meer ik veganistisch ben gaan eten, hoe beter mijn topsportprestatie zijn geworden. Ik ben fitter, ik ben slanker. Ik heb ja ik ben gewoon. In mijn sport ben ik meer gaan presteren hierom. Dat is een interessant verhaal waar mensen nieuwsgierig van kunnen worden. Veel interessanter dan ik ben gestopt met vissen, omdat ik het zielig vind. Dat zullen een deel van de mensen ook vinden, maar een deel ook niet.
Randal Peelen
Die documentaire game changers. Ik heb dat heel vaak omschreven als een soort van de gouden driehoek in mijn leven. documentaires waardoor ik nu vegetariër ben een was als die ik als eerste heb gezien was Earthlings die ging heel erg over het dierenleed dus als een dierenleed Toen kwam Game Changers inderdaad over dat het ook gezond is voor jezelf. En laatst was een gekke volgorde, maar Causpiracy. Zo van oké. Het heeft ook nog eens enorm veel milieu-impact. Dus het heeft impact op het milieu. Dierenleed is niet van de poes. En het is ook nog eens gezonder. Ja, daar kun je bijna geen nee tegen zeggen, vind ik. Dat laat ik me ook al overtuigen. Ik ben wel een man. Ik ben wel iemand die mijn eigen ongelijk toe kan geven. Ik ga door met de volgende vraag, want ik heb twee vragen die ik allebei heel graag wil stellen. En ik ga niet valspelen. Dus ik moet een beetje tempo inhouden om dat te doen lukken. Deze vraag is iets luchtiger en daar ben ik wel even aan toe. Maar nu, jij noemt jezelf coach. En Stef B vraagt zich af, wat vind je van de ontwikkeling dat er steeds meer coaches zijn die coachende coaches coachen, zodat zij beter gecoachte coachende coaches kunnen worden? En wat voegt dat toe aan de maatschappij?
Manu Busschots
Ja, grappig. De vraag die verraadt al een beetje de mening van de vraagsteller, denk ik. Ja, misschien is het ook al een beetje off-topic, maar ik vind coachen echt een vak. Ik heb er veel feedback op gekregen. Ik doe mijn eigen klantenreviews. Ik kijk echt naar het effect van de gesprekken. Ik ben ook coachopleider en ik vrees dat niet iedereen die coach zich coach noemt een opleiding heeft gevolgd of op die manier zo kritisch bezig is met zijn vak. Wat dat betreft is gewoon een onbeschermde titel. En nou ja, misschien loop je wat minder snel tegen de lamp als een bouwvakker een geschreven muurtje bouwt en denk dat zijn volgende klant nogal even op zich laat wachten. En als een coach een gesprek voert, wat wel heel gezellig was, maar niet per se. een groot effect heeft gehad op de ander, dan weet ik het niet. Dus dat vind ik er een beetje van. Dat het echt een vak is en dat je ook wel verschil kunt maken wie is er effectiever in dan de anderen. En er zijn allerlei opleidingen en registraties voor en andere manieren om dat proberen te achterhalen op het moment dat je een coach nog niet kent. Ik noem mezelf op.
Randal Peelen
Het is wel grappig, want in mijn opinie is dus deze vraag. Eigenlijk niet eens zozeer een aanval. Want ik denk dat als ik jou nu zo anderhalf uur heb gesproken, ik je graag als coach zou hebben. Het gaat mij vooral om de Het woord coach wordt in bepaalde optiek wel degelijk een beetje misbruikt. Een vriendin van ons die is zo'n Herbal Life coach die eigenlijk bezig is met het verkopen van een piramidespel en die heeft het woord coach erbij gebruikt om zogenaamd een draai te geven aan hoe ze jou helpt fitter en vitaler te leven. Dat woord coach wordt dus eigenlijk misbruikt. Is net zoals dat je zou zeggen van dat er is een of andere achtelijke hype aan de gang en iedereen noemt zichzelf opeens kapper. Dan zijn de normale kappers die daadwerkelijk kapper zijn en hun vak bekwaam zijn natuurlijk ook een beetje de gebeten onze gek voorbeeld, maar ik bedoel meer van, snap je zeggen, jij bent een serieuze coach. Maar er zijn ook een heleboel van die Instagram coaches die gewoon allemaal dropshipment bullshit aan je proberen te verkopen onder de streep. Dus het woord wordt eigenlijk gewoon een beetje misbruikt. Ik had verwacht dat je daarop zou triggeren. Dat je zou zeggen. Ja, heel veel mensen gooi je dat. Die mooie term te grabbel.
Manu Busschots
Is, is, is ook wel waar, maar ik weet je, ik heb geen. Ik heb geen behoefte om die mensen te bekritiseren. Want mij schaat het niet. En ik adviseer vooral mensen die het zou kunnen schaden om goed onderzoek te doen naar wat is het voor coach en wat zijn de kwalificaties en voor wat verwacht ik en kan ik daar. Is dat betrouwbaar? Kan ik daarop rekenen omdat ik dat krijg? Ja, dus dat is mijn mening.
Randal Peelen
Dank voor je antwoord. Jurian, jouw beurt.
Jurian Ubachs
Ja, Simon die vraagt, am I the asshole? Dat ik ontzettend boos ben op mijn partner omdat ze voor haar nieuwe lease-auto niet voor een elektrische hebben gekozen. Ondanks dat een benzine meer kost onder de streep door de bijtelling. Ik denk wonen. We wonen voor vakzeke op 100 meter van de snellader. Oh, wonen. En zijn amper buiten de randstad komt. Ze weet dat deze keuze tegen alles is waar ik voor sta. Het raakt me diep in mijn hart. Ik lig er serieus vaak wakker van. Dat is een relatiescriping. Dus de vraag is: am I the asshole? Of niet?
Randal Peelen
En moet je dan mee in bed slapen terwijl je wakker ligt?
Manu Busschots
Ja, ja, ja, ja, ja. Nou ja, God, het is een hele kijk boosheid. Daar gaat het dan eigenlijk over. Is een hele gezonde emotie. En of je dan de asshole bent, het hangt er vanaf wat je ermee doet. Kijk, boosheid is gewoon een gezonde emotionele respons op iets is belangrijk voor mij. En het gaat over een grens heen, of het komt tekort. En dat is boosheid act. Activeert, dus dat maakt onze spieren sterker. En we willen eigenlijk soms erop losslaan. Dus MIDS, als je dat Als je dat zonder vragen stellen in haar gezicht gooit: van wat doe je nou weer, dan is dat misschien wel een beetje lullig. Want zij zal daar ook haar redenen of haar beperkingen of wat dan ook voor hebben. Maar die emotie. Dat is een heel goed signaal dat er iets gebeurt waar jij het niet mee eens bent en wat wel voor jou belangrijk is. Dus ja, kun je dat omzetten, die boosheid, in constructieve acties, dan valt het misschien mee. soort, het hangt er een beetje vanaf hoe je dat doet in je relatie. Hier baal ik van zullen we dan ook een keer iets doen waar jij dan misschien meer van baalt, maar wat dan goed is voor het milieu? Als stijl, hoe doe je dat samen? Dat je een beetje geven en neemt in een relatie. Dat weet ik niet. Daar zou ik ook weer het gesprek voor moeten aangaan, denk ik. Maar om te beginnen bij het begin. Ik denk niet dat je een herschool bent als je boos maakt om dingen die jou nou aan het hart staan. En die zelf ook belangrijk zijn. Eigenlijk voor ons allemaal. Dus.
Ruurd Sanders
Maar is zit ook niet gewoon het falen van de overheid, die eigenlijk dit soort discussies losmaken?
Randal Peelen
Ik heb er letterlijk bij, die elektrische auto was nog goedkoper.
Ruurd Sanders
Het beleid lijkt het. Terwijl niet altijd geweest.
Randal Peelen
Wat de overheid wel heeft gedaan en had kunnen doen. Dus dit ging juist eigenlijk haast goed.
Ruurd Sanders
Nou ja, ze hebben natuurlijk wel de bijtelling verhoogd. Dus ze hebben. Dan ben je het elektrisch rijden natuurlijk minder interessant gemaakt. Dus wel enorm veel Tesla's verkocht een bepaald jaar. Maar als je nu in elektrisch rijden wil stappen en je rijdt leas, dan. Is het wel pittiger. Het verschil is kleiner. Gelukkig drijft de prijs van de auto's wel naar beneden.
Randal Peelen
In Simons voorbeeld was die elektrische keuze goedkoper. Laat Paal in de buurt. Hij had ze gewoon kunnen doen. Dus in dit geval heeft de overheid het prima gedaan, denk ik. Maar goed, ik heb een mooi antwoord gegeven. Ik denk dat maar nu zelf een vraag uit mag gaan zoeken.
Manu Busschots
Oh ja, mooie vraag. Oh, dat is ook van EM. Daar had ik natuurlijk al een eerdere vraag van beantwoord. Misschien moet ik een andere kiezen. Dat heeft ze gewoon mooie vraag. Dat is prima. Dan weer van de EM. Hoe kan het dat sommige mensen daadwerkelijk veel voelen bij alle klimaatactivistische zaken? En anderen zeggen je kan je niet overal drukkel maken. Dat heeft met een aantal dingen te maken. Ten eerste heeft niet iedereen dezelfde informatie. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen dezelfde informatie zou hebben. Die zich tot zich laten doordringen. Dat vind ik een belangrijke toevoeging. Dat dat verschil al veel minder groot zou zijn. Het is gewoon niet informatie die ons allemaal bereikt. Jij noemde een paar mooie documentaires allemaal die voor jou echt gamechanging waren. Maar niet iedereen heeft die documentaires niets gezien. Dus dat verklaart deels waarom de een zich er wel drukker maakt en de ander niet. Een ander punt is dat, ik had het al over de Pool of Worry. Dat we staan wel of niet open voor informatie, wel of niet open voor ons druk maken, afhankelijk van hoe het met de rest van ons leven gaat. Dus op het moment dat het. Dat het goed gaat en we zijn geïnteresseerd in dingen. En we kunnen ons ergens druk om maken. Dan zullen we eerder verdiepen in wereldzaken dan wanneer we denken van. Nou ja, ik heb troubles to shoot. En er zit ook een stukje cultuur in. Dus dat is misschien wel mooi om nog te noemen vanavond. Je ziet bijvoorbeeld dat duurzaamheid net iets sterker leeft onder vrouwen dan onder mannen. En ik denk dat dat ook een cultuurstukje heeft. Dat vrouwen het gebruikelijker is om het ook over gevoelens en kwetsbaarheden en sowieso te delen van dingen te hebben dan onder mannen. Dus ja, waarom maken mensen zich er druk om? Ook omdat het een bespreekbaar onderwerp is om je druk over te maken of niet een bespreekbaar onderwerp is om je druk over te maken. Met mannen kan je prima het hebben over cliché doen hoor, over de nieuwste technologie of de laatste voetbaluitslag. Maar dus minder gebruik komt te hebben van, goh, heb je die laatste milieudocumentaire gezien? Of wat vind jij eigenlijk van die dieren allemaal in dat hok? Dus om op hoofdlijnen terug te pakken, het heeft ook iets te maken met cultuur, het heeft iets te maken met informatie. Het heeft iets te maken van de moment van druk om maken. Het wisselt ook. Soms ken ik in mijn eigen leven, zijn er periods dat je heel erg druk om maakt in andere momenten weer minder. En tot slot. Ja, je ziet wel in onderzoek terug dat maar dat heeft één raakvlak met die andere factoren. Dat onder de 35 is dit wel zo'n beetje number one issue. En daarboven begint het steeds af te zakken in politieke prioriteiten. Als je dus mensen vraagt van wat vind jij de grootste maatschappelijke kwestie, dan is onder de 35 eigenlijk gewoon klimaat en biodiversiteit en milieu. En daarboven komen andere kwesties eerder. Dus leeftijd heeft ook wel invloed. Ik denk dat dat ook een beetje via de raakvlakken loopt van wat bespreek je in jouw peergroep? Dus wat is de cultuur? Welke informatie heb je al gekregen? Want ja, als ik als ik mensen van ehm 60, 70. spreek, dan hebben die ook vaak wel iets gehoord van milieu, maar dat is dan vaak de oosenlagen opgelost of de sureger is opgelost. En daarna zijn ze ook een soort van Op slot gegaan qua informatievoorziening. Nou, we hebben een paar van die dingen gehad. Dat viel allemaal mee. Oh, dit is weer het volgende. Dat zal ook wel meevallen. Ze hebben niet echt verdiend in de klimaatcrisis. Of misschien, dat is ook f om te zeggen dat ze denken, nou, dit zal mijn tijd wel duren. Dus ja, dat maakt natuurlijk ook wel uit. Trouwens een factor die uit onderzoek doorslaggevend blijkt te zijn. Of mensen in actie komen. Of ze het gevoel hebben, ik word er persoonlijk door geraakt wel of niet. Als je denkt van wel, dan ben je heel erg geneigd om in actie te komen. Als je denkt het zal wel meevallen, dan waarschijnlijk niet.
Randal Peelen
En dus of je kinderen hebt of niet, want die gaan het wellicht wel meemaken.
Manu Busschots
Ja, maar dat vreemd probeer ik te veranderen. Dat iedereen van onze generatie het ook kan.
Randal Peelen
Ik vat hem.
Ruurd Sanders
Wie was er aan de beurt? Volgens mij was ik aan de beurt. Ik had een vraag: Stefan de Groot: Hoe kan iemand met een beperkt budget toch een goede bijdrage leveren aan een beter milieu? En ik bedoel dan gewoon alledaagse uitgaven, zoals eten en huishouden. Ik vind dat een hele goede vraag, want dat komt een beetje terug op die. Eerder opmerking waar ik geen antwoord op heb, over, is het ook niet een luxe dingetje om je bezig te houden met het klimaat?
Manu Busschots
Ik heb er ooit een keer een blogje over geschreven van zeven dingen die je kan doen voor het klimaat, die geen geld kosten of zo. Dus dat. Als mensen er echt in willen duiken dan zouden ze daar nog op kunnen googlen of op de klimaatgesprekken site kijken. Maar sowieso doe je met minder geld dus vaak ook al veel goed. Alles wat geld kost, is de kans dat het ook CO2 kost. Maar laat ik ook noemen die voetafdruk en die handafdruk. Dus je kan gewoon met mensen erover spreken. Je kan Je kan zorgen dat het een belangrijk onderwerp wordt waar je het misschien door andere mensen weer door inspireert of andere mensen die er weer een ander budget hebben toe aansteekt. Dat is sowieso een gratis iets. Ik zeg niet dat het makkelijk is, maar een gratis iets wat je kan doen. Nou, dat is dan wel keer zoveel. Dus je eigen voetafdruk is keer één. Maar de gesprekken die je hebt en de podcasts die je opneemt of de blogs die je schrijft of LinkedIn posts of weet ik veel wat je allemaal doet qua voetafdruk, dat is wel keer 30 of keer duizend. Dus dat is wel een mooie om mee te nemen sowieso. Maar ook andere dingen zoals van bankwisselen hoef je helemaal niet zoveel geld te kosten of zelfs geen geld te kosten. Een groene leverancier is niet per se, een groene stroomleverancier bedoel ik is niet per se duurder. Wat veel mensen niet weten trouwens, is dat je zonnepanelen ook gewoon kunt huren. Ik huur ze. Want wij waren net verhuisd en er was een dure verhuizing. Dus ik dacht, nou, ik heb geen geld voor zonnepanelen. Ook overdien ik ze binnen zoveel jaar terug. Dus ik ben ze gewoon gaan huren. Ik betaal dezelfde als wat ik daarvoor betaal, alleen wat ik toen aan de energierekening betaalde, betaal ik nu aan zonder paneelhuur. Dat zijn van die leuke dingetjes.
Jurian Ubachs
Maar dat wil ik even terugkomen. Want je zegt inderdaad, ook als je geen geld kan uitgeven, kun je wel praten met mensen over dit probleem. Ik kan me heel goed voorstellen dat het lastig is om een gesprek aan te gaan, want het is een gesprek dat geënt is op actie. Op het moment dat ik met vrienden ga praten en ik zeg jongens, zouden we eigenlijk niet gewoon allemaal veganist moeten zijn. Maar ondertussen heb ik zelf niet genoeg geld om de vleesvervangers te kopen en dus ben ik aangewezen op de plofkip die gek genoeg, 4 euro goedkoper is. Dan is het een raar gesprek. Ja, het wordt heel lastig als je het toch over cognitieve dissonantie hebt. Om überhaupt financieel niet te kunnen waarmaken waar je eigenlijk voor staat.
Manu Busschots
Dat is. Ja, dat voelt dat ongemakkelijk. En zeker op het moment dat je oproept bij mensen van. . Ja, maar wie ben jij dan? Dan wordt het ook ongemakkelijk. Maar ik kan me, als ik een parallel trek. Stel je bent een verstokte roker en je vindt het lastig om er vanaf te komen. Waarom zou je dan niet met je vrienden een gesprek kunnen aangaan van goh, ik vind dat de overheid eigenlijk de accenten voor roken moet verhogen? Ik vind dat de overheid. altijd mooie afkikprogramma's kan aanbieden. Waarom zou je dan die gesprekken over kunnen maken?
Jurian Ubachs
Dat is niet hetzelfde. Dat is niet hetzelfde, want er is niet een beperking van buitenaf die mij tegenhoudt om te stoppen met roken. De enige beperking die er is, is mijn eigen fysieke verslaving. Dus met voldoende doorstellingsvermogen ender hulp, dan is praten heel belangrijk. Vrienden wellicht met professionele hulpverlening. Maar op het moment dat je gewoon elke maand de eindjes aan elkaar moet knopen, dan is zo'n. . Ja, die twee reepjes, een nepkip die ik elke keer bij me eten, die geloof ik 2,50 of 3 euro kosten. En dan heb je voor twee personen eten. Is best wel veel, vergeleken met wat normale plofkipfilet kost. Ja, dat is niet hetzelfde. Je kunt nog zo graag willen, als je het niet kan betalen, kan je het niet betalen. Maar daar kan je dan toch het gesprek over voeren.
Manu Busschots
Als je. Als je dat zegt van nou ik doe dat dus niet omdat het duur is, dan kan je dat toch tegen mensen zeggen van goh, ik zou het heel graag willen of ik vind het heel belangrijk, maar ik kan het niet betalen. Wie weet, zegt iemand van nou ik ga dan de volgende keer op een partij stemmen, zodat het wel betaal wordt. Of ik ken een leverancier die daarmee bezig is. Dan ga ik jou een launching customer maken. Het onderwerp bespreekbaar maken is ja het hangt denk ik achteraf van de manier waarop je dat doet. Of het wel of niet kan en ergens toeleidt.
Randal Peelen
Oké. Ik ga de laatste vraag doen, want dan hebben we een mooi cirkeltje rond. Die is van Karel de Kleine. Kraagel de kleine.
Jurian Ubachs
Ik heb het gevoel dat ik ze broer ken, maar ik weet niet zo.
Randal Peelen
Waarom zouden fabrikanten van vleesvervangers nog nieuwe ontwikkelingen maken waarbij dierlijke producten gebruikt worden? Terwijl 100% plantaardig eigenlijk een betere keus is. Zowel voor het klimaat als ook marktechnisch. Je pakt de vega's en de vegans. Ik wil daar zelf eigenlijk een voorschot op het antwoord nemen. Als je nou als voorbeeld dat laboratoriumvlees neemt, dat in een vat groeit, ik weet dat dat vandaag nog niet volop verkrijgbaar is en dat het misschien nog even duurt voordat het op schaal te produceren is. Maar dat is wel een typisch voorbeeld van je hebt het vlees en niet de lasten. En ik luister de laatst, en dat is ook een goede tip, de podcast How to Save a Planet. En dat is de laatste aflevering. Die gaat over, die heet The Beef with Beef. Dat is een Engels woordschapje van problemen met koeienvlees. Daar werd eigenlijk gevraagd aan alle grote vleesfabrikanten van de Verenigde Staten. En de Verenigde Staten is een van de meest belachelijke landen op het gebied van productie van koeienvlees. Daar gaat daar echt helemaal nergens over. En al die fabrikanten zeggen eigenlijk. De bottlenk in ons hele proces is dat beest. Als ze dat beest niet. Geboren hadden hoeven laten worden, hadden, hoeven laten groeien, al dat eten, als ze poep niet hadden op hoeven ruimen. Dat beest zit ons eigenlijk alleen maar in de weg. Als we gewoon dat vlees konden hebben zonder dat beest, dan was het een veel beter businessmodel. En dat is mij heel erg bijgebleven. Zo van denk het eens om. Er zijn technologische ontwikkelingen. Er zijn dingen mogelijk die heel snel kunnen schalen als we het nou voor elkaar konden krijgen. Om in een vat koeien vlees te kweken. Dan is toch iedereen blij? Dan heb jij dat lekkere stukje vlees en we veel minder milieu impact. En dan. Staat al die fabrikanten ook te springen? Want dan hoef je die klote koeien niet meer te houden. Ik weet niet meer. Ik word daar gewoon enthousiast van. Ja, ik ook. Sorry, maar nu. Ik maait het gas voor je voeten.
Manu Busschots
Nou, dat is leuk. Want ik kan die enthousiaste noot verder pakken. Zo toch op het einde ook een enthousiaste noot. plaatsen ik geloof er ook in dat dit ook gaat gebeuren dus uiteindelijk is hernieuwbare energie is logisch en rationeeler goedkoper dan fossiele energie En je zal het ook bij de vleesindustrie zien, want dat base is gewoon het blok aan het been. Los van alle andere argumenten die er ook tegen zou kunnen hebben. En dat hebben we ook gewoon gezien. De vegetarische slager is een Nederlandse ondernemer. Die is binnen, ik geloof, zeven jaar vrij groot en succesvol geworden. Is nu overgekocht door Unilever. betekent dat er nu opeens op wereldschaal die innovatie toegepast gaat worden. Dat het ook bij de Burger King een vegetarische wopper is geïntroduceerd. En hij is nu bezig met zijn volgende project. En dat is de Vegan Cowboy. En hij heeft gewoon gezegd: ik ga die hele koe uit dat melkproductieproces halen. Dus ik ga gewoon een ijzeren vat neerzetten. Ik ga proberen dezelfde schimmels als in die koeien maken in te plempen. En dan kijken wanneer er melk uitkomt. Nou, dat is ongelooflijk ingewikkeld. Dus hij heeft er ook een businessplan voor zeven jaar of zo van gemaakt. Hij heeft nu 2 miljoen. Of 2,5 miljoen euro uitgeloofd voor degene die de win en de schimmel aandraagt. Hij gaat er echt voor. Hij heeft ook een bedragje opgehaald met zijn verkopen aan hun lever van de vegetarische slager. Maar ik denk wat dat betreft dat we nog heel veel moois kunnen verwachten van de innovatiekracht van mensen, van het oplossingsgericht vermogen. En als iets gewoon beter is, waarom zouden we het dan niet doen? Ik denk dat wij dat nog gaan merken als het gaat over onze kinderen merken, of onze generatie. Dat wij gewoon nog vegetarische kazen gaan zien en koeloze biefstukken gaan eten. Ja, dat denk ik wel.
Randal Peelen
Mooi om toch te eindigen met een positieve noot. En we gaan het nog positiever maken, want hier komen de tips van de luisteraars. Zullen we hetzelfde rondje weer doen, dat we bij Jurian beginnen? De tips van de lijsthars. Voor de lijst. Ik had gehoopt dat ik ermee wegkwam, maar nee. De tips voor de laarzag.
Jurian Ubachs
Nee, ik heb er twee. Dat is namelijk een mooi aantal. En iedereen die meer dan dat doet heeft een beetje grootheidswaanzin. Eentje is een beetje oud al wel, maar ik ben net pas net twee seizoenen weg. Ik vind het tof. The Crown op Netflix gaat over The Crown. Het Britse Koningshuis, en dat is eigenlijk alles wat je moet weten, begint zo'n beetje. Ja, wel, want inderdaad, het overlijden van King Philip. Dat bedoel ik ook serieus. Prins Philip kwam bij mij inderdaad anders binnen doordat ik inderdaad die serie aan het kijken was. Mijn hond gaat ondertussen los in de kamer hiernaast. Maar goed, dat. Dat gaat wel over. Mijn andere tip is de Deventer Mediazaak. We kennen allemaal natuurlijk wel de Deventer Moordzaak. Of mocht je dat niet kennen. In 1999 werd weden we. . Jacqueline Witteberg vermoord in Deventer. Daaruit ontstond de Deventermoorzaak. Daar is van alles gebeurd. Voorbelang ook gecoverd op televisie. Maristi Hond die ooit. Volgens mij was het Wildheid Door toen met nieuwe feiten kwam en daar werd de zaak weer helemaal open gegooid. En nu is daar dus een nieuwe podcast over gemaakt en die zoomt eigenlijk in op de rol die media heeft gespeeld. Het is gemaakt door Annegriet Wietsma. Het heeft vijf of zes delen, weet ik even niet uit mijn hoofd. Ik vind het machtig interessant. Ik ben volgens mij nu halverwege. En het is inderdaad heel goed, je oren gaan af en toe klapperen zoals dat hoort bij dit soort podcast. Dus dat. Ik ga even kijken wat er met mijn hond aan de hand is. Sloot de bol.
Manu Busschots
Dat is eigenlijk maar nu aan de beur. Nou, is mooi. Leuk trouwens deze tips. Dat zou een reden zijn om voor jullie podcast vaker te gaan luisteren. Op zoek naar inspirerende tips. Klimaatgesprekken is is natuurlijk een tip. Dus wil je gelijk stemmen ontmoeten of nadenken over je eigen voet of hand of druk en daar wat aanmoediging in vinden, dan kan je kan je daarbij aansluiten. We hebben ook online workshops door corona. Wat ik nog niet genoemd heb, maar een boek waar ik wel heel enthousiast over ben, is The Future We Choose. Geschreven door een van de publieke gezichten van het Klimaatakkoord van Parijs, Christiana Figueres en haar compagnon, de politiek strateeg die daar ook achter zat. Zij beschrijft heel goed in een aantal pittige pagina's wat gaat er gebeuren als we doorgaan op deze koers. Ze hebben daarna uitgebreid wat we ook voor wereld creëren met elkaar. De future we choose. En vervolgens ook nog met veel optimisme en concrete acties. Nou, wat zou je dan kunnen gaan doen? Ik werd er heel blij van, van het lezen van dit soort boeken. Ik ben een klimaatnut, dus ik lees ook een heleboel dingen waar ik. minder blijven wordt die gewoon heftig, maar nuttig zijn. En dit boek, daarvan dacht ik, nou wie weet, wie weet. Dus dat is mijn tip. Ja, Doze Vegan Cowboys, ik noemde hem al eventjes als een positieve ontwikkeling. Hou ze in de raad als je van kaas en melk houdt en andere zuivel, maar je wil daar zo min mogelijk of geen dieren bij. Ja, alle andere milieuorganisaties natuurlijk. Kies er een die bij jou past. Steun ze, ga er iets bij doen. Of het nou Extinction Rebellion is. Of of Greenpeace, of of Urgenda. Noem het maar op. Dat zou mijn tip zijn. Lief hondje trouwens.
Ruurd Sanders
Een heel schattig rondje, dat is de eerste keer dat ik hem zie.
Jurian Ubachs
Dit kon natuurlijk de luisteraars niet zien, maar ik ben dus daadwerkelijk even weggelopen van mijn microfoon om te kijken. Wat er in de andere kamer aan de hand was. Zoals vond ik mijn hond staat voor het raam. Wat gebeurde er nou? Er liep een andere hond door de straat. Oh nee, dat moet het ook niet doen. Ja, nee, dus dat moest ingegrepen worden, is nu gedaan. En alles is weer redelijk veilig, geloof ik.
Randal Peelen
Mooi. Ja, luisteraars hebben een band met deze hond. Dus dat kan helemaal geen kwaad. Volgens mij is ruh aan de beurt. En overigens alle zaken waarin. . Maar nu eerder heeft aangestipt, die staan ook als links bij de tips. Dus ruurt. Ja.
Ruurd Sanders
De eerste tip is niet zozeer een tip voor mensen die klimaatstress willen voorkomen. Maar het is in ieder geval wel het lied wat. mij heel erg heeft getriggerd om eigenlijk op dit pad te gaan. Ik had verteld over dat mijn dochter thuiskwam met haar zorgen over het klimaat. En daar heb ik uiteindelijk ook op geacteerd. Ook deels omdat je gewoon thuis niet zoveel keuze hebt. Want er komt gewoon geen vlees meer op tafel. Vette pech. En toen luister ik naar het liedje Groter dan ik. Dat is een liedje van een vrouwtje. En dat kwam bij mij heel hard binnen. En dat is eigenlijk nog een lied waar ik af en toe luister. Om mezelf er gewoon aan te herinneren van wat doe ik dit voor. En dat geeft eigenlijk. Nogmaals, ik zie dan mijn dochter, nou iedereen kan dan. Een andere persoon daar eventueel bij inbeelden. Die dat tegen je zegt van, hé luister eens, er is een heel groot vuur gaande en het is groter. En de tijd tikt en we moeten iets doen. En dat helpt mij gek genoeg, ook om het vol te houden. Want ik hou erg van vlees en ik vind het heel erg moeilijk om dat op te geven. Ik vind het moeilijk om niet meer te reizen. Nou, allerlei dingen die je inlevert. En dat helpt soms met van nou, dit is hetgene waar je het voor doet. Vegetarisch eten, ik merk heel veel dat mensen zeggen: ja, maar hoe doe ik dat dan? Waarom? Omdat wij in Nederland heel erg aardappelenveeggroenten eigenlijk nastreven. Dat is de Nederlandse keuken. We hebben aardappelen, we hebben groenten, dat is vrij saai. En het vlees moet eigenlijk het geheel aan elkaar brengen. Het is letterlijk de jus in je gerecht. En ik merk dat dat Niet helpt om daar eigenlijk vleesvervangers tegenaan te gooien. Want dan ben je eigenlijk wat mij betreft verkeerd bezig. Dan probeer je iets te verplaatsen. wat je eigenlijk niet te verplaatsen krijgt, want je legt de nadruk op die vleesvervanger en die komt nooit in de buurt. Van dat lekkere stukje vlees. Wat ik merk dat heel erg geholpen heeft, is kijk naar de Aziatische keuken. De Aziatische keuken, en vooral de Indische keuken, maar ook de Taïse keuken. Die zijn eigenlijk van origine vegetarisch. Indiërs eten eigenlijk vaak helemaal geen vlees. Het is pas op een later tijdstip dat er vlees aan toegevoegd is omdat ze het heel simpel gezegd niet konden betalen. En wat je heel steeds meer ziet en wat ik ook steeds meer hoop dat gaat gebeuren. En ik meen dat jij het ooit ergens in een van je podcasts ook zei, Manu, van ik zou het heel fijn vinden als er gewoon. Aziatische, de Chinezen, de Thai en de Indiër. hun menukaarten veranderen waarin staat: dit is het vegetarisch gerecht en je kunt er eventueel vlees bijnemen. En dan ga je dat dus omdenken. En ik merk dat het veel makkelijker is om bijvoorbeeld kipstukjes met CK van de vegetarische slagen in een Aziatisch gericht te gooien. Dan is het super lekker en merk je er geen verschil in. Tenzij je aardappelenvee schoente, dan leg je zo de nadruk op het feit dat het geen vlees is. Dus dat is de tip die ik daar wil meegeven. Nou, dan, we hebben allemaal ellende, dus we willen lekker ontsnappen.
Randal Peelen
Je bent nu op de helft van je tips.
Ruurd Sanders
Ja hoor, ik ben bijna klaar. Expanse is een boekenserie die ik waar ik heel erg fan van ben. Ik ben nu ook de serie podcast over gemaakt, Ruurd. Daar hebben we zelfs een podcast over gemaakt. Ik ben ook de serie gaan kijken, die trok ik eigenlijk in het begin niet zo heel goed. Maar ik zit nu in seizoen 2 en ik zeg mensen, kijk dat als je het boek niet hebt gelezen, ga die serie kijken. Het is echt de moeite waard. En als laatste MKBHD, dus Marques Brownlee. Heeft een nieuw seizoen van Retrotech, heeft hij online gezet. En die zegt vreet leuk. Dus ga die kijken. Daar was het. Cool.
Randal Peelen
Ja, mooi. Dan ga ik nog even en dan denk je, goh Randal, wat heb je een boel tip staan? Valt wel mee. Ik heb gewoon opgeschreven dat ik ter loop heb laten vallen. Ik ga mijn gouden driehoek van documentaires in de tip zetten. Dus ga daar gewoon lekker naar kijken in de show notes. De podcast How to Save a Planet heb ik ook al genoemd. Dat heb ik al eerder getipt, maar toch nu was die even heel relevant. En de laatste tip die ik ga geven is, ook weer even één. Die heb ik al een keer gedaan. We hebben bij Met Nerds om tafel de. Dat je eigenlijk een tip niet twee keer geeft, maar is nu dusdanig relevant dat ik het toch ga doen. En dat is project Wren. W-R-E-N. En als je op wren.co komt, dan krijg je een soort wizard voor je snuffert. En dan doe je een aantal vragen en die geven dan als uitslag bij benadering hoeveel CO2 jij gebruikt. En dan krijg je de optie om die hoeveelheid CO2 te compenseren. Snapt iedereen dat dat een klein beetje gebakken lucht is in die zin van je kunt niet op de milligram nauwkeurig bepalen hoeveel CO2 je hebt uitgestoten en je kunt al helemaal niet Met een x aantal euro die CO2 compenseren. Maar het is een heel erg veel stuk beter dan niks doen. Dus ik vind de insteek wel heel leuk. Zo van nou. Reken je footprint uit bij benadering dat je een schatting hebt. Dat is een heel tastbare schatting. En dan staat er gewoon een grote rode knop. Misschien is hij groen. Compenseer deze CO2 voor X euro. En dat is grappig op twee manieren. Ten eerste, dat eurobedrag maakt een beetje bij je los van, is mijn impact nou groot of klein? En het maakt het ook wel heel tastbaar door dat gewoon te doen, heb je ook eigenlijk je CO2 gecompenseerd. Dus ik ben iets verder gegaan. Ik doneer iets meer dan dat ik eigenlijk zou moeten kosten. Dus in de zekere zin, dat kan ik met een redelijk rechte rug zeggen. Dat ik CO2-neutraal leef met het hele gezin. Dat is best wel pittig. En nou goed, in mijn geval is dat tussen de 15 en de 20 euro per maand. Dus dat is niet niks. Aan de andere kant. We hebben nu net twee uur zitten luisteren naar mensen die er helemaal kapot aan gaan dat ze de wereld naar de gloot aan het helpen zijn. Als je dat voor 20 euro per maand ten niet kunt doen. Dan moet dat toch een fijn gevoel zijn. Dus ter overweging. Ik ga net als de vorige keer dat ik dit tipte toch heel flauw zijn. En dat klinkt een beetje kinderachtig. Ik ga mijn invite link erbij zetten. Dat betekent dat als je daarop klikt dan. weten ze dat je voor mij komt en de reden dat ik dat doe is door die link te gebruiken planten ze namens ons allebei nog wat extra bomen want dat scheelt hen marketingbudget Dus dat budget gaat dan naar die bomen toe. Dus ja, het is een invite link voor mij persoonlijk. Daar heb ik dus in zekere zin wat aan dat er namens mij wat bomen worden gepland. Maar goed.
Jurian Ubachs
Beter dan die link niet gebruiken, dacht ik zo.
Randal Peelen
Tot zover deze aflevering van Met Nerds om tafel. En met Nerds om tafel is een podcast door Floris Bot, Jurian Ubachs en mij, Randal Peelen. Onze gepanelleden zijn Joost Schellevis, Maarten van Woerkom, Ruurd Sanders en Frederik Zevenbergen. Ik struikelde bijna op mijn woorden, want ik wou zeggen, onze gastneurt van vandaag was Manu Busschots. En Manu, hartelijk dank voor je deelname. Heel veel van geleerd. Waar kunnen mensen meer over jou te weten komen? Volgens mij hebben ze alle vermoeden inmiddels.
Manu Busschots
Nou, klimaatgesprekken. nl sowieso. Maar ook via mijn bedrijf deondersteen. nl. Want daar bied ik ook steeds meer klimaatactiviteiten aan. Of als mensen echt fijn vinden om persoonlijk erover te kunnen praten, dan. Dan kun je me zeker vinden. Ondersteen.
Randal Peelen
nl Dat gaat helemaal goed komen. Nou, hartelijk dank zover. Meer informatie over ons is te vinden op. Op mnot. nl en op onze slack zitten meer dan 1900 andere nerds voor je klaar. Om je welkom te heten, je komt daar via onze website Kun je join de slack klikken. Vragen kun je stellen aan de mensen in onze podcast in het kanaal. Vragen van de luisteraars. Je kunt meepraten over alle afleveringen in het kanaal. Napraatend suggereer gasnurds in het kanaal Gasnurds. En heeft iemand nog een kanaal dat hem is bijgebleven? Ja. Ja, vertel is buurt. Het kanaal Vegan, dat is een goede. Ja. Er is een kanaal Vegan en daar zitten alle vegans. Nu was het was achter. En ook de mensen die. . Ik zit daarin. Het was me alleen niet de. . Niet bij me opgekomen, een goede tip. Kanaal Vegan. Voor alle mensen die Vegan gerechten zoeken of anderszins. Word je nou vriend van de show van ons? Dan krijg je toegang tot het kanaal Lounge. En dat is een heel erg leuk Een gezellig kanaal waar ook de meet-ups worden organiseerd zodra het weer kan. En je krijgt de feed, een RSS feed, waardoor je de afleveringen altijd wat eerder hoort dan de rest. Veel minder reclame. Merch is te vinden op onze webshop. Nurbier zit er weer aan te komen. Dus hou uw vijf knop. Goed in de gaten. En voor nu hartelijk dank voor het luisteren. En tot de volgende keer.
